Kunstwerk van de weekDe Utrechtse domtoren die weer aan de domkerk wil vastgroeien

De Domtoren in Utrecht hunkert naar hereniging

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: De Utrechtse domtoren die weer aan de domkerk wil vastgroeien van Paul Klemann.

Paul Klemann: De Utrechtse Domtoren die weer aan de Domkerk wil vastgroeien, 2019, olieverf.Beeld Natascha Libbert

We beginnen met onheil, en we eindigen met onheil. Wat de alinea’s daartussen betreft: we zullen zien.

Voor het eerste onheil moeten we een tijdje terug, een stuk of wat eeuwen eigenlijk: naar augustus 1674, toen een ‘schrickelike tempeest’: een verschrikkelijke storm, ons land teisterde, en alles met de grond gelijk maakte wat-ie op zijn pad trof: huizen, winkelpanden, ook de Utrechtse Domkerk moest eraan geloven. Het middendeel van de kerk leek die nacht gemaakt van vochtig karton, zo makkelijk zakte het in.

Tussen het dwarsschip, dat overeind bleef, en de Domtoren, eveneens gespaard, bevond zich nu een braakliggend terrein waar men de eeuw nadien een heleboel puin  trof, en daarna helemaal niks. Domtoren en Domkerk houden elkaar sindsdien van een afstandje in de gaten, als ex-geliefden die bij elkaar in de buurt zijn blijven wonen.

De kunstenaar Paul Klemann (1960), bekend van zijn droom-tekeningen en droom-schilderijen, hiernaast ziet u twee van zijn werken, kende de gebouwen goed: zijn ouderlijk huis aan het Oudkerkhof keek er op uit. Vanuit zijn jongenskamer zag hij de gotische boogvensters en pinakels. Er ging geen uur voorbij of hij hoorde de kerkklokken luiden. Op school leerde hij over de storm en de onvrijwillige scheiding van toren en kerk, een verhaal dat zijn fantasierijke kindergeest vurig prikkelde.

Paul Klemann: De Utrechtse Domtoren die weer aan de Domkerk wil vastgroeien, 1999, tekening.

Ergens eind jaren negentig droomde de volwassen Klemann over de Domkerk. De volgende ochtend begon hij een potloodtekening te maken van de droom, potloodtekeningen maken van zijn dromen was immers wat hij deed. Hij wandelde nog even naar de echte Domtoren om de wijzerplaat en andere details te bestuderen, zodat hij die later correct kon weergeven. De tekening kwam onder ogen van de toenmalige directeur van het Centraal Museum, die besloot hem te verwerven voor de collectie.

Vorig jaar maakte Klemann een variatie op die tekening, een groot schilderij in olieverf. Hij maakt de laatste tijd vaak zulke grote schilderijen. De productie op groot formaat kwam ook voort uit onheil: vier jaar geleden werd Klemann ernstig ziek, en toen hij de balans opmaakte van zijn werk vervloekte hij zichzelf dat hij nog niet was begonnen aan de grote doeken in olie die hij zich al zo lang  voornam te maken. Hij deed een belofte aan zichzelf: als hij zou genezen, dan zou hij stante pede aan die schilderijen beginnen. 

Hij genas, de schilderijen kwamen er, hetgeen werd vergemakkelijkt doordat hij zijn oude, kleine Utrechtse woon- en werkruimte verruilde voor een ruimere plek in Tiel. Een van de werken, de variatie op de Domkerk-tekening, kwam onder de aandacht van de huidige directeur van het Centraal Museum, Bart Rutten, die het dit jaar kocht.

Paul Klemann, Centraal MuseumBeeld Natascha Libbert

Sinds enige tijd hangt De Utrechtse Domtoren die weer aan de Domkerk wil vastgroeien (2019) daar op zaal. Het wordt gepresenteerd in de nabijheid van werken van onder anderen Pyke Koch en Joop Moesman – voorwaar, geen gek gezelschap.

De plek is verdiend: het is een onvergetelijk schilderij: groot, dynamisch en dreigend, ja, wie het nietsvermoedend tegenkomt, die blijft het wel even bij. Wie er wel op beducht is, zal het trouwens ook niet snel vergeten. Erop zie je de Domtoren, die koortsachtig één probeert te worden met zijn vroegere wederhelft – geen anderhalve meter voor hem. De toren buigt naar rechts, als was hij gemaakt van smeltend plastic, de pinakels uitgerekt als de tentakels van een pijlinktvis. Eigenlijk is de hele spits een pijlinktvis, klaar om zijn prooi te verstrengelen. 

De totstandkoming was naar verluidt een gevecht, zoals vaak bij Klemanns doeken. Toen het ding er eindelijk op stond, stond de kunstenaar te shaken. Hij zag een schilderij dat was geboren uit een droom, maar dat ook in staat is anderen dromen te bezorgen. Onheilspellende dromen, dat spreekt.

WIE: Paul Klemann

WAT: De Utrechtse domtoren die weer aan de domkerk wil vastgroeien (2019)

WAAR: Centraal Museum, Utrecht

WANNEER: Semi-permanent

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden