De documentaire The Velvet Underground is niet een gewone pophistorische vertelling ★★★★☆

Regisseur Todd Haynes trekt de kijker rechtstreeks de muziek in en maakt de wereld van avant-gardemuziek en -film bijna tastbaar.

Documentaire The Velvet Underground. Beeld
Documentaire The Velvet Underground.

De documentaire The Velvet Underground van de Amerikaanse regisseur Todd Haynes is geen gewone documentaire over de legendarische rockband uit de jaren zestig. En dat viel ook niet te verwachten van de regisseur die popmuziek weliswaar vaak als onderwerp had, zoals in Velvet Goldmine (1998) over de Britse glamrock en I’m Not There (2007) over Bob Dylan, maar er nooit een gewone pophistorische vertelling van maakte.

Zo ontrafelde hij de mysterieuze persoonlijkheid van Bob Dylan met inzet van maar liefst zes acteurs die in de biopic I’m Not There elk een levensfase van hem uitbeeldden.

In The Velvet Underground wordt niet zomaar het verhaal verteld van de band die Lou Reed en John Cale midden jaren zestig in New York oprichtten. Haynes (60) trekt de kijker rechtstreeks de muziek in en maakt de wereld van avant-gardemuziek en -film waarin de band een cultstatus verwierf bijna tastbaar.

Geen Bono dus, die vertelt hoe belangrijk de band was, ook niemand die weer vertelt dat de band weliswaar weinig platen verkocht, maar dat iedereen die na The Velvet Underground zelf een band begon dat wel deed. Er komen zeker diverse talking heads voor de camera’s van Haynes, maar dat waren allemaal echte ooggetuigen. Die de band hebben gezien in de entourage van Andy Warhol, die de band in 1966 onder zijn hoede nam, of live op het podium.

De getuigenissen van violist en bassist John Cale en drummer Maureen (Moe) Tucker, de enige twee nog levende bandleden uit de originele bezetting, worden fraai in split-screen naast mooi gekozen jarenzestigshots gezet. Heel bruikbaar bleken de close-upportretten die Warhol in zijn Factory filmde van de zwijgende Reed en Cale.

De ontmoeting tussen deze twee totaal verschillende muzikale geesten blijft een van de mirakels uit de popgeschiedenis. Zanger en gitarist Reed, een gesjeesde literatuurstudent die van doowop en rockabilly hield, en Cale, de Welshman die met een beurs naar New York was gekomen om te leren van de drone-muziek van La Monte Young, in 1963 de grote belofte in de New Yorkse avant-garde.

Pop en avant-garde kwamen samen in een nieuw soort hypnotiserende gitaarmuziek, die waarschijnlijk nooit naar buiten was gekomen als ‘producer’ Andy Warhol de band niet zover had gekregen actrice en zangeres Nico in hun gelederen op te nemen.

Een andere belangrijke bijdrage van Warhol was zijn ‘bananenhoes’-ontwerp van het debuutalbum The Velvet Underground & Nico uit 1967. Gebeurtenissen die voorbijkomen zonder dat er veel woorden aan worden besteed. De kijker wordt door de duizelingwekkende montage van beeld en geluid onder hypnose gebracht en bevindt zich al snel in het New York van 1966. Niet in de sub- of tegencultuur, zoals cineast Jonas Mekas zegt, ‘nee, we zijn dé cultuur’.

Een stuk cultuur waar maar weinig bewegend beeld van bestaat, want The Velvet Underground is behalve door Mekas zelf nauwelijks gefilmd. Hoe bijzonder de band live was vertelt superfan Jonathan Richman, die ze in Boston meer dan zestig keer zag spelen. Zijn ooggetuigenverslag is ook belangrijk omdat het de mythe ontkracht dat The Velvet Underground een afstandelijk, hautain stel herriemakers was. Richman werd vol liefde omarmd door de band.

Minder liefde was er onderling. Reed ontsloeg eerst Warhol en in 1968 John Cale voordat hij in 1970 zelf opstapte. Die latere fase, zonder Cale, komt er in de documentaire bekaaid van af. Maar als ode aan de band en hun nog altijd fantastisch klinkende debuutalbum is de film onverbeterlijk. En wat een mooi slot ook: Lou (gitaar), John (viool) die in 1972 in Parijs met Nico in de coulissen nog een keer Heroin spelen.

The Velvet Underground

Documentaire

★★★★☆

Regie Todd Haynes.

Apple TV Plus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden