Achtergrondvoetbaldocumentaire

De docu ‘Leve het bruine monster’ laat ons even zwelgen in het voetbal van vroeger

Een welkome afleiding in de maand die dankzij het EK een voetbalhoogtepunt had moeten zijn.  

Uit de documentaire ‘Leve het bruine Monster’.

Op de avond dat Nederland op het afgelaste EK Oekraïne zou treffen, zendt NPO1 Leve het bruine monster uit, een documentaire van 22 jaar oud, met nog veel oudere beelden uit de begintijd van het voetbal.

‘Ga je vanavond met me uit?’, vraagt de gevierde voetballer uit vroeger tijden aan de bevallige blondine, in de documentaire Leve het bruine monster. ‘Ja’, antwoordt zij, ‘als je me belooft dat je twee doelpunten maakt.’ De voetballer zegt bescheiden: ‘Ik zal het proberen.’

In zekere zin is er niets veranderd in decennia. Voetbal is nog steeds een spel met een bal, elf tegen elf, en ondanks de opkomst van het vrouwenvoetbal bestaat nog steeds de voetbalvrouw. De documentaire is een kwestie van zwelgen in vijftig minuten voetbal in zwart-wit. Een pril spel nog, naïef. Gespeeld met bruine leren ballen, bruine monsters dus, met een veter erin. Mannen met kuiven, weerbarstig natuurgras, opeengepakte toeschouwers met hoeden die sprongetjes maken van geluk. Euforisch gejuich na legendarische zeges. 

Het zijn beelden vanaf het begin van de vorige eeuw tot de jaren vijftig, in een film van de inmiddels 72-jarige Sherman de Jesus. Hans Heesen schreef het scenario, Maurits Guepin monteerde het kostelijke beeldmateriaal op ritmische wijze, culminerend in de beroemde zege van Oranje op wereldkampioen West-Duitsland in 1956 in Düsseldorf. De herhaling van de film, die destijds tijdens het Nederlands Film Festival in Utrecht in première ging en later op tv te zien was, volgt nu, misschien als troost voor het gemiste EK. Om voetbalgenot op te dienen in een maand die normaliter vol hoogtepunten zit.

De acteurs Gijs Scholten van Aschat en Huub Stapel spreken de commentaren in, met teksten van onder anderen Willem Wilmink en de destijds vooraanstaande  sportjournalist annex schrijver Nico Scheepmaker. Pretentieuze zinnen komen soms voorbij als: ‘Voetbal heeft de mate van blijdschap in de wereld vergroot.’ Of: ‘Wie heeft gejuicht, heeft geleefd.’ Interessant is de opkomst van voetbal, van een wat zondig, zinloos tijdverdrijf naar een bezigheid die niet meer weg te denken valt uit het maatschappelijk leven.

Alles zit dus in de film, tot de ontluikende commercie toe, als zelfs de beroemde commentator van dienst, Han Hollander, gecharmeerd blijkt van een lekker en gezond sigaartje, Chief Whip, tien stuks voor 17,5 cent. De film verhaalt over het allereerste begin, met drie bomen op het voetbalveld waarmee de mannen van Koninklijke HFC wel wisten om te gaan. Over namen als UVV, RAP, VUC en ZAC, namen als Abe, Faas en Beb. Het is een snelle aaneenschakeling van beeld en geluid, met humoristische teksten. En met veel opstellingen in 2-3-5, terwijl het tegenwoordig vaak andersom is: 5-3-2. Het voetbal verloor zijn onschuld vanaf het moment dat de sport op televisie kwam.

Het is een schrijnend beeld om de Duitsers de Hiltergroet te zien brengen, voor een wedstrijd in 1935 in Amsterdam, terwijl vrijwel niemand zich daarover nog druk maakte. In 1956 was dat wel anders. Duitsland was wereldkampioen en ontving Nederland in Düsseldorf: 1-2. 

Leve het bruine monster, zondag 14 juni, NPO1, 23.25 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden