reportage

De digitale expositie van Radiohead is aangrijpender dan een fysieke tentoonstelling ooit zou kunnen worden

Thom Yorke van Radiohead maakte met Stanley Donwood, de vaste illustrator van de band, een unieke virtuele expositie voor de Playstation 5. Het is een waanzinnige trip langs het werk van een band die veel meer is dan een band.

Robert van Gijssel
De virtuele wereld van Radiohead in de Kid A Mnesia Exhibition. Beeld
De virtuele wereld van Radiohead in de Kid A Mnesia Exhibition.

Al was de popmuziek van Radiohead nauwkeurig geconstrueerd en opgebouwd in vele lagen, het was toch ook etherisch en gewichtloos werk, haast als ijle lucht. De Engelse band brak op de albums Kid A (2000) en Amnesiac (2001) met de gestructureerde rocksongs van de jaren negentig, en kwam los van de grond bij elektronische droomgeluiden, hedendaags klassiek en mysterieuze ambient.

Kennelijk waren Jonny Greenwood en Thom Yorke erg tevreden over hun overstap naar de vrije muzikale ruimten: ze keerden nooit meer terug naar de enigszins gangbare pop. Gitarist Greenwood zou doorbreken in de klassieke muziek: hij schreef een aantal memorabele soundtracks. Zanger Yorke produceerde baanbrekende elektronische albums als Anima uit 2019.

Radiohead in 2000. Beeld Tom Sheehan
Radiohead in 2000.Beeld Tom Sheehan

Om de artistieke overstap van de band te vieren, worden de twintig jaar geleden verschenen albums in het zonnetje gezet. Met een gecombineerde heruitgave van beide platen, inclusief een schijf met experimenteel remixwerk. Indrukwekkender is een audiovisuele expositie die Radiohead aan het eigen werk heeft gewijd. En dan niet in een museale omgeving, maar als een game voor de Playstation, Mac en PC. De Kid A Mnesia Exhibition maakt het mogelijk om nu ook zelf zonder houvast door het werk van Radiohead te zweven, langs flarden geluid en vooral veel vervreemdend beeld van de vaste Radiohead-illustrator Stanley Donwood.

Thom Yorke en Stanley Donwood, die elkaar ontmoetten op de kunstacademie en sinds de eerste lesdag onafscheidelijk waren, bedachten een jaar of drie geleden dat de kolossale archieven met beeldmateriaal van Donwood ooit geopend moesten worden. De illustrator bedacht samen met Yorke de beeldtaal voor de band. Hij kwam met de enge demonen en kwetsbare kinderpoppetjes, die de desolate en angstige sfeer in de muziek van Radiohead altijd zo versterkten op albumhoezen en in promotiemateriaal. En hij tekende duizenden affiches en apocalyptische scènes, als filmbeelden bij de muziek.

Kid A Mnesia Exhibition. Beeld
Kid A Mnesia Exhibition.

Het werk zou worden vertoond in het Victoria and Albert Museum in Londen, en daarna op tournee gaan. Maar de pandemie dacht daar anders over. Het ambitieuze project, waar duizenden muziekfragmenten en tekeningen voor waren geselecteerd, liep vast op covid-19. Maar Yorke en Donwood kregen het verlichte idee dan maar een digitale expositie in te richten, waar iedereen zelfs vanuit de strengste thuisisolatie doorheen kon wandelen.

De twee werkten twee lange coronajaren aan het spel, dat aangrijpender is dan een fysieke tentoonstelling ooit zou kunnen worden. Als bezoeker wordt de grond onder je voeten weggeslagen. De speler begint als verdwaald karakter in een bos van getekende, zwart-witte bomen. Met de controller beweeg je je als ‘first person’, dus alleen als een blik vooruit, richting een zwak rood licht tussen de takken. Het blijkt een deur naar de Radioheadwereld. Als je een lange gang doorwandelt, hoor je het bekende intro op de Prophet-5 synthesizer van het nummer Everything in Its Right Place. Je wandelt langs zo’n typisch tentoonstellingsbordje: ‘This is not a game. Take your time. You are at the beginning. So there must be an end.’

Kid A Mnesia Exhibition. Beeld
Kid A Mnesia Exhibition.

Mutant

De PS5-tentoonstelling van Radiohead zit vol monsters en demonen, zoals een gigantische, gruwelijke minotaurus die op eng dunne beentjes om de bezoeker heen wandelt. Thom Yorke over de expositie, op het blog van Playstation: ‘Wat we hebben gemaakt is een soort herbewerking van onze platen door een mutant.’

De Kid A Mnesia Exhibition is inderdaad geen game. Er zijn geen opdrachten, je hoeft geen puzzels op te lossen. Maar je wordt wel overweldigd door de weidsheid van een open wereld, die in eerste instantie is gesitueerd in een kolossaal, oud-industrieel pand. Je drijft langs vochtige betonnen muren, met honderden tekeningen en schetsjes, waarop je kunt inzoomen als je ze beter wilt bekijken.

Gaandeweg wordt de omgeving onbevattelijker. In een enorme zaal met ontelbaar veel oude tv’s, die allemaal een ander beeld laten zien, staat een gigantische zuil. Terwijl je de knarsende elektronische geluiden en vervormde bassen van het nummer The National Anthem hoort, word je langzaam de obelisk ingetrokken. En daar draaien ineens de hakkende drum-’n-bassbeats van deze track om je heen, terwijl je niet meer weet wat voor of achter is. De beweging door deze bizarre zaal creëert een unieke remix.

Kid A Mnesia Exhibition. Beeld
Kid A Mnesia Exhibition.

In sommige ‘zalen’ stokt de adem je in de keel. In een ruimte zonder bodem of plafond zweef je in een sinistere matrix, terwijl je wordt omringd door lispelende stemmetjes die kennelijk allemaal in de muziek van Radiohead zaten verwerkt. Of je komt in een ruimte vol knisperend papier, en duizenden tekeningen die langzaam loslaten en als een orkaan om je heen beginnen te kolken. Daarna wandel je in het binnenwerk van een monoliet, om daar oog in oog te staan met een demonisch monster dat je aanstaart tot je het niet meer aankunt en wilt wegrennen.

Zo wordt deze expo een waanzinnige trip langs het werk van een band die veel meer is dan een band. Radiohead heeft het perfecte platform gevonden om verdieping te geven en raadselen te ontsluiten, omdat je als Playstation-gamer bevrijd bent van fysieke beperkingen, en als een komeet door het universum van Radiohead kunt schieten. Dit geestverruimende, bijna metafysische tentoonstellingsconcept verdient navolging.

Het verzamelalbum Kid A Mnesia (drie cd’s) is verschenen bij XL Recordings. Kid A Mnesia Exhibition is gratis te downloaden in de Playstation Store en op Steam, voor Mac en PC.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden