De dictatuur van Elena Ceausescu

Elena Ceausescu liet haar eigen kinderen door de geheime dienst bespioneren en verzamelde bontjassen alsof het panty's waren. Elena, die de lagere school niet had afgemaakt, wist westerse universiteiten om de tuin te leiden en kreeg talrijke onderscheidingen voor wetenschappelijke studies die anderen voor haar schreven....

Annieke Kranenberg

Elena 'was een genie in het verbergen van haar onwetendheid', zegt de voormalige Roemeense ambassadeur in Amerika in de documentaire Colombus: Elena Ceausescu, die de EO in twee delen uitzendt. De dictatorsvrouw is er zelfs in geslaagd om de documentairemakers in onwetendheid te laten omtrent haar drijfveren.

Om Elena te doorgronden, moet de psyche van Nicolae worden ontrafeld, en om Nicolae te begrijpen, is het noodzakelijk de invloed van Elena te doorgronden. De fragmenten uit het korte 'stalinistische' proces tegen de Ceausescus in 1989 geven nog het beste Elena's waanzin weer. Daarin wordt duidelijk hoezeer de schijnbaar stoïcijnse vrouw in haar eigen leugens is gaan geloven. Glashard liegt ze over de paleizen die ze nooit heeft bewoond.

Nicolae probeert telkens de geheven handen van zijn vrouw beet te pakken. Wil hij haar kalmeren of tot zwijgen manen? Elena trekt zich er in ieder geval niets van aan. Zij staart alleen maar ijzig voor zich uit. Pas als het doodvonnis is uitgesproken en de soldaten binnenkomen, is er hartstocht in haar stem. 'We willen samen sterven, net zoals we samen hebben gevochten.'

Als de militairen haar armen willen vastbinden, verzet ze zich. 'Stop ons te vernederen. (...) Het is een schande, ik was als een moeder voor jullie.'

Het volgende fragment liggen de lijken van Elena en Nicolae op een binnenplaats. Het hele volk bleef die nacht op om de executie te zien, zegt de schrijver Octavian Paler. 'Iedereen haatte Nicolae, maar de haat jegens Elena was nog dieper.'

In het eerste deel van de documentaire zegt Paler: 'De mensen willen vergeten, dat is verkeerd. Een natie zonder herinneringen is een natie zonder hoop.'

De herinneringen komen boven in de documentaire. Herinneringen aan een wrede, machtsbeluste vrouw. Het is alleen jammer dat geen mens kan uitleggen waarom Elena zo geworden is. Daardoor blijft Elena Ceausescu een groter mysterie dan zij verdient te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden