De dichteres na die de 'o' levend houdt

De amoureuze furie en dichteres van duurzame regels wordt aanstaande dinsdag 75 jaar. Reden voor Arjan Peters om de O van Elly de Waard alvast te eren.

Beeld Rein Janssen

In vooroorlogse tijden wemelden gedichten van de o's als smachtende kreten of weeklachten. Daarna hadden we alleen nog Johnny van Doorn, die kon brullen van 'o zondag/ met je geuren van braadvlees', en Jan Eijkelboom met het hoofdschuddende 'o klonk het nog eens ongehinderd.' Na hen waagde niemand het meer, op de ene dichteres na die de o levend houdt: Elly de Waard, die dinsdag 75 jaar wordt. In haar strofen rollen de rondste klinkers volop. 'O niet in staat te zijn te kiezen/ tegen de pijn of voor de opluchting/ van het verliezen', schreef ze in Afstand (1978).

Van eenzelfde aforistische kwaliteit zijn deze regels uit Een wildernis van verbindingen (1986): 'O het gemis, dat zonder/ Toekomst is, niet om het weg zijn van/ De ander, maar omdat zij er nog is.'

Dat is de bespiegelende o die naar tobben neigt. De Waards temperament drukt zich soms ook uit in o's die afkortingen lijken van ongeremd en ongehinderd: 'O het ritme van stoplichten! Swingend/ reed ik door de stad', en 'O als het zomer is en ik/ tegen je naakte lichaam lig'.

Zo kennen velen haar, De Waard als wild boegbeeld van poëzie voor en over vrouwen. Die kant hoort er bij, al is het jammer dat de bloemlezing De zon is vrouwelijk die vanwege haar nakende verjaardag is herdrukt en aangevuld (Rainbow Essentials; euro 12,50), de amoureuze furie in de schijnwerpers zet ten koste van de dichteres van duurzame regels.

Al ruim veertig jaar resideert De Waard in het 19de-eeuwse jachthuis 't Vogelwater, idyllisch gelegen in de Noordhollandse duinen. 'Hoe ouder het huis, hoe meer/ echtheid het vergaart, hoe/ meer er in gestorven is/ hoe meer leven het bewaart.'

Om haar als eerste te feliciteren zocht ik haar deze week op, routebeschrijving in de hand: duingebied in, wildroosters over, en denk eraan de poort met het woord Vogelwater te sluiten, om de Schotse runderen en wilde paarden tegen te houden. De dichteres toonde me het mooi doorleefde huis, de kolossale tuin en haar ongeordende werkkamer: 'Dertig jaar geleden heb ik een keer alles opgeruimd. Toen kon ik meteen niks meer vinden'.

Ze begon met vrij dichten, kende later een vormvaste periode, en 'nu zit ik ergens in het midden'. Door niets gehinderd worden, ook niet door eindrijmdwang, dat is vrijheid.

'O zachtgroenglazen bureaulampje' dicht ze in De aarde, de aarde (2013), en die aanhef getuigt van lef. Zoiets had achter op haar bloemlezing kunnen staan: Dichten is Durven.

Waarom ze zich al veertig jaar voor de o inzet? Elly de Waard: 'Je moet eens opletten hoe vaak de o in het dagelijks taalgebruik voorkomt. Kortom.' Mooiere ontnuchterende ode is godsonmogelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden