Review

De dichter als idool staat vol smeuïge details

Letterkundige Rick Honings beschrijft op amusante wijze hoe 19de-eeuwse dichters zich een imago aanmeten om hun roem te vergroten.

Bo van Houwelingen
null Beeld
Beeld

Met veel smeuïge details biedt dit naslagwerk roddel en achterklap op niveau.

'Ik ben tegenwoordig te Leiden in de mode en gewild als een paar oranje handschoenen', schreef Nicolaas Beets in 1835 in zijn dagboek. Dames 'lopen uit' om de dichter in levenden lijve te zien. Ze willen weten of hij kort of lang is, wat voor kleur zijn ogen hebben en of hij niet 'aller-ij-se-lijkst' pedant is. Beets vindt het prachtig: 'Moi, je ris'.

Volgens universitair docent moderne Nederlandse letterkunde Rick Honings (1984) kreeg het verschijnsel 'roem' in de vroege 19de eeuw een nieuwe impuls. In Europa kwam de Romantiek op, waarin het individu van de kunstenaar belangrijker werd. Die voelde zich verheven boven 'gewone' mensen en probeerde zich te onderscheiden met een bijzondere levensstijl en een excentriek imago. Zelfs in het minder romantische Nederland. In De dichter als idool beschrijft Honings zeven dichters: Willem Bilderdijk, Elias Annes Borger, Hendrik Tollens, Nicolaas Beets, François HaverSchmidt en Multatuli.

Honings wil aantonen dat al deze dichters actief bezig waren met 'self-fashioning': het vormgeven van hun imago om zo hun roem te cultiveren. Een interessante maar gewaagde hypothese. Want bewijs dat maar eens. Honings komt een heel eind dankzij een grondige struintocht door de archieven. Brieven van de dichters, krantenartikelen, dagboekcitaten, fanmail, verslagen van begrafenisdiensten, en natuurlijk veel versfragmenten.

Dat leidt tot een amusant en verfrissend beeld van de dichters, omdat het niet over de serieuze kant van hun werk gaat, maar juist om de frivoliteit daaromheen. Neem Bilderdijk, die geen kans onbenut liet om de getormenteerde dichter uit te hangen. Hij omschreef zichzelf als 'een kreupel paard dat nooit meer op de klank van trompetgeschal zal huppelen'.

Non-fictie
Rick Honings
De dichter als idool
Bert Bakker; 511 pagina's; euro 49,95.

Bilderdijk droeg een tulband, liet zich in een melancholische pose afbeelden en dichtte zichzelf een heroïsche jeugd toe (hij schreef al op zijn tweede een poëtische brief). Het had effect: hij werd bezocht door bewonderaars, die ook lofdichten over hun held schreven. Op straat werd hij herkend als 'die groote Poeët'.

Nog leuker dan alle loftuitingen zijn de uitspraken van 'anti-fans'. Vaak waren het de dichters zelf die hun collegae genadeloos bespotten. Multatuli liet weten dat de natie de ouders van Tollens veel dank verschuldigd was, omdat zij hun zoon 'beteugeld' hadden door hun verfwinkel aan hem over te doen. Anders zou de 'massa onbeduidende, geesteloze en zelfs bespottelijke dingen' waaraan hij zich 'schuldig maakte' nog 'verpletterender' zijn geweest.

Dat soort heerlijk venijn, smeuige privédetails en de kleurenafbeeldingen op glanzend papier in dit boek scheppen hetzelfde genoegen als stiekem de Story doorbladeren bij de kapper. Roddel en achterklap, maar dan salonfähig.

Toch is het bewijs dat alle dichters aan self-fashioning deden, of door hun fans als ware idolen werden vereerd, niet altijd even overtuigend. Multatuli spiegelt zich aan Christus want hij maakt zich kwaad om onrecht, stelt Honings. Een kerkelijke herdenkingsdienst voor Borger bestempelt hij als een uiting van 19de-eeuwse fancultuur. Honings wantrouwt zelfs de bescheidenheid van Tollens, die niets van roem hebben moest.

Dat neemt niet weg dat dit onderzoek even indrukwekkend als vermakelijk is. Een bijzonder naslagwerk dat ons niet alleen kennis laat maken met het werk van deze dichters, maar ook met hun fascinerende persoonlijkheden en de manier waarop ze met hun roem omgingen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden