Muziek Cd-box

De cd-box blijft onverminderd populair, vooral rond de kerst. De Volkskrant selecteerde vijf opvallende exemplaren

Beeld Studio V

Het complete oeuvre van een artiest, of een luxe verzameleditie van een album: de cd-box blijft onverminderd populair, vooral rond de Kerst. De Volkskrant selecteerde vijf opvallende exemplaren.

Bob Dylan was zoals wel vaker in de popgeschiedenis de eerste. Zijn vijf lp’s of drie cd’s tellende doos Biograph was in 1985 het eerste voorbeeld van een carrièreoverzicht waarop naast bekende singles en albumtracks ook niet eerder uitgebrachte nummers stonden. De op lp-formaat gemaakte doos verscheen in een periode dat de compact disc nog in opkomst was. Lang niet iedere muziekconsument had een cd-speler, laat staan dat die zijn vinylverzameling al aan het vervangen was voor de zilveren schijfjes. Het zou ook nog even duren voordat de muziekindustrie door het succes van Biograph geprikkeld werd eenzelfde boxbehandeling te geven aan andere grote artiesten.

Eric Clapton kwam in 1988 met Crossroads (4 cd’s). De Rolling Stones compileerden in 1989 hun Decca-singles uit de jaren zestig op 3 cd’s, maar zetten er niets nieuws op. Dat deden The Byrds in 1990 wel op hun vier cd’s tellende The Byrds, terwijl de Beach Boys in 1993 ook een deel van hun archief leegden voor Good Vibrations: Thirty Years Of The Beach Boys. Al deze boxen waren succesvol. Steeds meer grote artiesten kregen in die tijd door hoe aantrekkelijk het selecteren en combineren van bekend en onbekend materiaal werd gevonden. Dozen verschenen er in alle soorten en maten. Cd-boxen zijn aantrekkelijk voor de consument die op vier cd’s het beste van bijvoorbeeld Stevie Wonder verzameld ziet, en voor de platenmaatschappij die hun oude wijn alleen maar in nieuwe zakken hoeft te stoppen. Tot op de dag van vandaag liggen zo vlak voor Kerstmis de nieuwe dozen hoog opgestapeld in de nog overgebleven cd-winkels.

Maar los van de verpakkingen (van aanvankelijk grote dozen voor de lp-kast, naar handzamer bladerformaat) is de laatste jaren ook de inhoud veranderd. Twee soorten boxen overheersen nu: de box die claimt al het materiaal van een artiest of platenlabel uit een kleine periode te bevatten, en de box die alles verzamelt rond slechts één album van een artiest. Ook hierin nam Bob Dylan het voortouw met de inmiddels 14-delige boxenreeks The Bootleg Series. En ook The Beatles lijken om. Ze waren in 1987 zo ongeveer de laatste grote band die hun albums op cd uitbrachten en begonnen pas vorig jaar met een zogeheten ‘Deluxe Boxset’-behandeling van hun albums. Na hun beroemdste plaat Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (1967) kreeg onlangs ook hun White Album (1968) een Super Deluxe Edition. Zeven discs, gestoken in de kaft van een prachtig uitgevoerd boekwerk. Past beter in de boeken- dan in de cd-kast. Heel slim, want wie heeft er in 2018 nog een cd-kast? GK

Stax ’68: A Memphis Story, de soundtrack van roerige tijden in een raciaal verdeelde stad

Beeld Studio V

1968 was een overgangsjaar voor het in Memphis gevestigde label Stax. De platenmaatschappij waarvan de naam synoniem stond voor rauwe, opzwepende en ontroerende soulmuziek, was een paar kopstukken kwijtgeraakt. Otis Redding was in december 1967 verongelukt en Sam & Dave vertrokken naar het grotere Atlantic. Toch zou Stax dat jaar maar liefst 67 singles uitbrengen, die nu allemaal met B-kant erbij verzameld staan op de 5 cd’s tellende box Stax ’68: A Memphis Story.

Dat uitgerekend dit jaar uitgelicht wordt, heeft behalve met het gegeven dat we nu precies een halve eeuw verder zijn ook te maken met de maatschappelijke en politieke turbulente tijden waarin de thuisstad van Stax verkeerde. De moord in Memphis op Martin Luther King, op 4 april van dat jaar, zou een donkere schaduw werpen over de stad.

De vijf cd’s kun je beschouwen als de soundtrack van een roerige tijd in een raciaal verdeelde stad. Maar boos, strijdvaardig of bedroefd klinkt de muziek allerminst. Ze leken bij Stax gewoon door te gaan met wat ze al vanaf 1959 deden: verheffende soulliedjes uitbrengen. Hits waren er van Johnnie Taylor, Eddie Floyd en William Bell. Een van de mooiste liedjes is What a Man, hier uitgevoerd door Linda Lyndell – een blanke zangeres, wat in het door rassenproblemen geteisterde Memphis een probleem bleek. De zwarte radiostations vertikten het later met succes door Salt-N-Pepa gecoverde nummer te draaien. Zo bleef Stax verstoken van wat een enorme hit had moeten worden.

Het was toch al een moeizaam jaar voor het label, dat steeds minder singles in de hitparade zag belanden. 1968 zou dan ook het laatste jaar zijn waarin Stax singles de prioriteit gaf boven lp’s. Dankzij de plaat Hot Buttered Soul van Isaac Hayes was het drieminutenformat vanaf 1969 niet heilig meer. De nummers werden langer, soul was vanaf dat moment ook lp-muziek. GK

Diverse Artiesten, Stax ’68: A Memphis Story; 5 cd’s; Craft/Stax; € 84, 99

Beeld Studio V

Weinig toelichting, wel vele leuke extra’s: wat was The Police toch een lekker divers bandje

Beeld Studio V

Toch wat merkwaardig. The Police brengt een luxe en best prijzige box uit, met een heruitgave van de klassieke platen die de jaren tachtig kleurden én een royaal album vol extra’s en rariteiten. Maar in de box is geen enkele toelichting op bijvoorbeeld die buitengewoon leuke extra’s te vinden. Wel een mooi geïllustreerd fotoboek, waarin nog maar eens te zien is hoe young and handsome Sting, Stewart Copeland en Andy Summers in hun gloriejaren de wereld overgingen. Maar verder geen woord over curieuze instrumentale jazznummers als Flexible Strategies uit 1981, of razend felle, lekker rammende punkrocksongs als Visions of the Night.

Je moet het dus zelf een beetje uitzoeken, van The Police. Geen probleem, doen we dat. Die track Visions of the Night bijvoorbeeld was een B-kantje van de vroege Police-hit Walking on the Moon, uitgebracht in 1979. Een makkie is natuurlijk Murder by Numbers, een nummer dat niet op het album Synchronicity (1983) verscheen, maar later in het cd-tijdperk schielijk aan dat album werd toegevoegd en op eigen kracht ook nog een bescheiden hit werd.

Beeld Studio V

De extra plaat laat nog maar eens horen hoe ontzettend divers het trio eigenlijk was. Dat The Police heel knap reggae met punk mengde, en daar in de jaren tachtig uiterst hip mee voor de dag kwam, is natuurlijk bekend. Maar op het extra album worden razendsnelle punkanthems als Landlord, een B-kant van de single Message in a Bottle (1979), net zo rap afgewisseld door funky jazz en coole instrumentale pop.

In de laatste vier nummers horen we het bandgeluid drastisch veranderen en dringt Sting zich met zijn jazzy stem en basspel steeds nadrukkelijker naar de voorgrond. Een voorbode van zijn aanstaande solocarrière, en dus het einde van The Police.

Om de balans wat te herstellen is gelukkig ook het nummer A Sermon opgenomen, een strakke, kort afgemeten gitaartrack, geschreven door drummer (en latere soundtrackcomponist) Stewart Copeland. Die kon er ook wat van. RvG

The Police, Every Move You Make, the Studio Recordings; 6 albums plus fotoboek; Polydor/ Universal; € 129,99.

Beeld Studio V

Raadselachtig, mystiek en tintelend fris: er zit geen sleet op de muziek van de Cocteau Twins

CD-Box _ Cocteau Twins tresaure Hiding, The fontana Years Beeld Studio V

Het Britse trio Cocteau Twins is nooit met een andere band te vergelijken geweest, dankzij dat unieke en ongrijpbare geluid dat soms rechtstreeks uit de hemel leek neer te dalen. En toch doorliepen Simon Raymonde, Robin Guthrie en Elizabeth Fraser verschillende levensfasen. De Cocteau Twins begonnen in de jaren tachtig als donker gothic- en postpunkgezelschap, maar eindigden eind jaren negentig als verlichte dreampopband. De constante factoren waren de raadselachtige engelenstem en fantasietaal van Fraser, en de ijzersterke en melodische gitaar- en baspartijen van Raymonde en Guthrie.

Het einde van de band werd begeleid door platenlabel Fontana, en al horen de laatste albums niet tot het klassieke oeuvre, schitterend zijn Four-Calendar Café en Milk & Kisses wel. In een spotgoedkoop maar fraai vormgegeven box worden die prachtplaten nu nog eens mooi heruitgegeven, inclusief cd’s met vele extra’s.

Er zit geen sleet op de muziek van deze wonderband: de surfgitaren en mystieke zanglijnen in nummers als Evangeline en Bluebeard klinken nog altijd tintelend fris en openen zelfs in het somberste hoofd de gordijnen. De Cocteau Twins hadden gedurende die laatste jaren samen best plezier in het liedschrijfwerk, en dat is te horen op de cd’s met onbekende opnamen die de band her en der verspreidde op ep’s en verzamel-cd’s. We horen het bezwerende nummer Touch Upon Touch, dat ooit op de beroemde compilatiereeks Volume verscheen. In de stem van Fraser is toch weer een nieuw klankkleurtje te ontwaren.

Heel geschikt voor deze dagen zijn natuurlijk ook de twee kerstliedjes Winter Wonderland en Frosty the Snowman, die nooit eerder zo mysterieus en lieflijk hebben geklonken. Een aanrader, ook vanwege de behapbare prijs. RvG

Cocteau Twins, Treasure Hiding: the Fontana Years; 4 cd’s met boekje; Phonogram/Universal; € 24,99.

Een cd-box als een monument voor Chris Cornell, een van de laatste grote rockzangers

Beeld Studio V

Sommige cd- of vinylboxen zijn veel meer dan alleen een doos met geluidsdragers. De compacte compilatieset van Chris Cornell bijvoorbeeld voelt in alles aan als een grafzerkje, en dus een monument voor de in 2017 overleden zanger en liedschrijver. Op de hoes kijkt Cornell met waterige ogen uit over de grote wereldsteden, of een uitgestrekt dennenbos – de koper kan zelf kiezen welk kartonnen frontje hij over de hoes schuift. En in het bijgeleverde boekje nemen vrienden en medebandleden van Cornell afscheid van de rocker die vorig jaar uit het leven stapte na een concert in Detroit.

Een flink deel van de vier cd’s wordt gevuld met het betere bandwerk van Cornell, in Soundgarden, Temple of the Dog en Audioslave. Maar tussen de hoogtepunten van die bands, intens rockende songs als Rusty Cage en Black Hole Sun, piepen ook een paar onbekende tracks omhoog, zoals het met veel bluesgevoel gezongen Hey Baby (New Rising Sun), een cover van Jimi Hendrix.

Cornell werd vanaf zijn kinderjaren geteisterd door psychische problemen, die hij te lijf ging met medicijnen en alcohol, maar ook met een overdreven werkdrang. Hij was constant aan het schrijven, herinnert Kim Thayil van Soundgarden zich; volgens de gitarist moet er dan ook nog een berg onaf materiaal te vinden zijn in Cornells bureauladen en op zijn harde schijven. Gelukkig hebben ook veel songs deze compilatieset bereikt, nummers waarnaar je anders lang had kunnen zoeken.

Cornell stelde zich graag dienstbaar op als leverancier van songs voor soundtracks, en die nummers mogen er wezen. Zo schreef hij Sunshower voor de film Great Expectations (1998), een nummer dat het ook uitstekend doet zonder beeld. Cornell begeleidt zichzelf op akoestische gitaar en zingt als de getroebleerde rockgod die hij nu eenmaal ook echt was. Hij raspt en galmt, stijgt lenig op en daalt af om weer klein en teder te worden. Wat een stem. Alsof we hier allemaal een beetje afscheid nemen van een van de laatste grote rockzangers. RvG

Chris Cornell, Chris Cornell; 4 cd’s en boekwerk; Universal Music; € 41,50.

Ook toen hun platen aan zeggingskracht verloren, bleef R.E.M. live imponeren, bewijst de nieuwste compilatie

Beeld Studio V

De BBC was dol op R.E.M. De Amerikaanse gitaarband werd vanaf 1984, toen ze voor het eerst in Groot-Brittannië kwamen touren, al uitgenodigd voor radiosessies en tv-opnamen voor het legendarische muziekprogramma The Old Grey Whistle Test. Ze hadden net hun tweede album Reckoning uit en werden door de Britse media minstens zo bewonderd als in eigen land, waar R.E.M gold als dé grote rockbelofte.

Maar anders dan in de VS bleven de Britten ook na 1997, toen drummer Mike Mills de band verlaten had, van R.E.M. houden. Wat de 8 cd’s in dit kleine, handzame boxje R.E.M at the BBC bijzonder maakt, zijn eigenlijk vooral de liveopnamen uit hun latere periode: de jaren na hun grootste successen met de albums Out of Time (1990) en Automatic for the People (1992) en de hits Losing My Religion en Everybody Hurts.

De eerste tien jaar R.E.M. zijn, dankzij de luxe-edities die eerder verschenen van alle albums tot en met Automatic for the People, al uitstekend geboekstaafd. Daarna verloren albums van R.E.M. ook steeds meer aan urgentie. Maar dat R.E.M na het vertrek van hun drummer live zeer de moeite waard bleef, zouden we bijna vergeten. Hun concerten leken zelfs aan zeggingskracht te winnen.

De BBC is de band altijd blijven volgen. Alles is nu verzameld en juist de latere concerten, zoals de twee cd’s met het complete concert op Glastonbury 1999, zijn prachtig. Jammer dat daar op de vermakelijke dvd met tv-opnamen geen beelden van terug te vinden zijn. Maar als bewijsvoering voor de stelling dat R.E.M. live bleef imponeren, ook toen hun platen aan zeggingskracht verloren, voldoet deze box uitstekend.

R.E.M., R.E.M. at the BBC; 8 cd’s + 1 dvd; Universal; € 84,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.