De Calimero van de vaderlandse operagezelschappen gaat zich wagen aan een Grand Opéra

Uitgerekend de Calimero van de Nederlandse opera pakt uit met een groots stuk. Opera2day speelt de 'grand opéra' Hamlet van Ambroise Thomas.

Hamlet van Opera2day, onder regie van Serge van Veggel Beeld Ben van Duin

Als er in Nederland een opera uit de 19de eeuw wordt geprogrammeerd, is die meestal van Rossini, Verdi, Wagner of Puccini. In de 19de eeuw lagen de verhoudingen anders. Het populairste genre was de Franse grand opéra: historische thema's, titanische koorscènes, een stortvloed aan zware rollen - en dat binnen een uur of vier, vijf of zes.

Het enige operahuis in Nederland dat er de middelen voor zou hebben, De Nationale Opera in Amsterdam, liet het genre de afgelopen jaren op een paar producties na (Halévy's La Juive in 2009, Berlioz' Les Troyens in 2010 en Rossini's Guillaume Tell in 2013) links liggen. Componisten als Giacomo Meyerbeer en Daniel Auber worden aan de Amstel genegeerd.

Nu waagt uitgerekend de club die werd omschreven als 'de Calimero van de vaderlandse operagezelschappen' (NRC Handelsblad, 2015) zich aan zo'n grand opéra. Donderdag speelt Opera2day in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag de première van Hamlet in een regie van Serge van Veggel. De opera werd 150 jaar geleden gecomponeerd door Ambroise Thomas. Tot een eeuw terug was het een zeer geliefd werk: alleen al in de voorloper van de Koninklijke Schouwburg, het Théâtre Français, werd het stuk tussen 1872 en 1919 maar liefst 153 keer uitgevoerd.

Opera2day is inmiddels niet zó klein meer - het krijgt jaarlijks 320 duizend euro van het Fonds Podiumkunsten. Maar voor de Hagenaren blijft het een gigantische productie. Hoe lukt ze dat? Toegegeven: deze Hamlet wordt iets minder 'grand'. De koorscènes worden gezongen door de solisten. Het stuk is van drieënhalf uur ingekort tot twee uur en een kwartier. En het New European Ensemble kun je met vijftien man nauwelijks een orkest noemen.

Dat is allemaal goed te verdedigen, vindt altviolist Emlyn Stam, als artistiek coördinator van het ensemble een van de drijvende krachten achter het project. 'Destijds werd de opera ook nooit in zijn volledigheid gespeeld. Het bewerken was toen onderdeel van de praktijk. Er zit een lange reeks balletten in - als die langskwamen, kon je iets gaan eten of drinken. Wij hebben alles eruit gefilterd wat niet bijdroeg aan de verhaallijn.'

En dat er geen groot orkest zit? Volgens dirigent Hernán Schvartzman ís de mooiste muziek uit het stuk juist heel intiem. 'En in de orkestbak van het Théâtre Français pasten ook maar ongeveer veertig musici', zegt hij. Dat het ensemble bij de try-out in het Schiedamse Theater aan de Schie toch fors klinkt, komt door de subtiele versterking en toevoeging van wat galm.

Schvartzman wil dat de musici rechtdoen aan de klankwereld waarmee Ambroise Thomas vertrouwd was. De dirigent dook in oude orkestpartijen van het Théâtre Français, die in talloze dozen van het Nederlands Muziek Archief bleken te staan. Dat leverde weinig op - er werd nauwelijks in de partituren geschreven. Vervolgens luisterde hij naar oude opnamen van het stuk. Vijftien fragmenten vond hij uit de eerste twee decennia van de 20ste eeuw van aria's in verschillende talen, gezongen door de grootste zangers van die tijd.

'Het heeft me veel geleerd over de kleuren van de klinkers, de uitspraak en de vrijheid die de zangers namen; soms is het ritme nauwelijks uit te schrijven', zegt Schvartzman. 'Musici speelden met portamento (het glijden van toon naar toon). Soms deden ze het wel drie keer binnen een maat, dan is het geen effect meer. Die individuele expressie wil ik aanmoedigen.'

Hamlet van Ambroise Thomas door Opera2day. Première 18/1, Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 11/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.