De BV Dierenleed

Wie is Niko Koffeman, de centrale figuur achter de SP, dierenbeschermingsorganisaties en de idealistische omroep Llink? Portret van een controversieel communicator en omroepvoorzitter....

Niko Koffeman is geen bekende Nederlander. Dat is te danken aan een vanzijn vele talenten. Hij is de begenadigde communicatieadviseur encampagnestrateeg van de Socialistische Partij, waarvoor hij onder meer hetlogo van de rode tomaat bedacht, hij is als dierenactivist woordvoerder vanDe Faunabescherming die zich tegen de jacht keert, hij begeleidt campagnesvan Bont voor Dieren, hij bedacht de tamelijk succesvolle acties 'Adopteereen kip' en 'Adopteer een appelboom', en hij is voorzitter van een publiekeomroep: Llink, 'de kleinste omroep met de grootste idealen'.

Hij was begaafd reclamemaker, als copywriter sleepte hij meerdereprijzen in de wacht. In de jaren negentig bedacht hij voor de TROS de titelvan het consumentenprogramma Radar, gepresenteerd door zijn echtgenoteAntoinette Hertsenberg. De econoom Niko Koffeman (47) heeft, kortom,verstand van publiciteit.

Hij heeft ook een ander talent, en dat is te zorgen dat hij daar zelfuitblijft. Vorige week ging er iets mis: in een bestuurlijke crisis bijLlink lijkt hij de aanvoerder van een interne oorlog. Die draaide formeelom de rol die directeur Anna Visser haar vader, de filmer Bob Visser, hadtoebedacht: hij werkt voor het programma Mr Kahoona. Het personeel zag enziet daar geen kwaad in, evenmin als het Commissariaat voor de Media, waarhet geval gemeld werd. Toch was Koffeman uit op haar ontslag, volgens velenmeer gedreven door ideologische verschillen over de Llink-programmering dandoor feitelijke verwijtbaarheid.

In de strijd ontstond ophef over Koffemans beloning: 35 duizend europlus onkosten, bruto te voldoen op rekening van zijn CommPassion BV, voortwee dagen per week werk in verschillende functies: een dag is hijvoorzitter, de andere dag is hij tevens adviseur. Geen buitensporig bedrag,en toch ophef: dat kwam doordat het voor veel leden van de ledenraad eenverrassing was.

Het conflict staat volgens Koffeman 'los van eventuele ideologische ofprogrammatische verschillen van inzicht, zoals gesuggereerd in de media.Het betreft hier een puur zakelijke kwestie', zo schreef hij de ledenraadvertrouwelijk.

Daar denkt zijn mederaadslid Walter Etty anders over. Koffemans lezingis 'feitelijk onjuist', aldus Etty aan de leden. 'De arbeidsrechtelijkekwestie is sterk verbonden aan ideologische en programmatische verschillenvan inzicht. Sommige leden van de raad van toezicht oefenen al maandenlangscherpe kritiek op programmavoornemens en uitgezonden programma's.'

Het conflict wordt volgens Etty door Niko 'eenzijdig' beschreven. 'Derol die ikzelf en Niko gespeeld hebben in de maanden dat Mr. Kahoonagecontracteerd werd, wordt bijvoorbeeld niet belicht'.

Lennart van der Meulen, netcoördinator van Nederland 3, vreesde hetineenstorten van Llink. Met collega Jan Westerhof (Radio 1), hetD66-Kamerlid Bert Bakker en de journalistenbond NVJ stelde hij per briefbemiddeling voor.

Van der Meulen kent Koffeman nog van de christelijke scholengemeenschapWestland-Zuid in Vlaardingen, waar zij op het atheneum Nederlands kregenvan schrijver/leraar Levi Weemoedt. Het was midden jaren zeventig, enKoffeman onderscheidde zich met zijn lange haar en spijkerjasje niet vande rest, aldus Van der Meulen. Pas in zijn huidige functie leerde denetcoördinator zijn oud-schoolgenoot kennen als 'een creatieve hardliner'.

Niko is een uitstekend netwerker, zeggen vriend en vijand. Zanger BobFosko, politica Krista van Velzen en 'milieudetective' Harry Voss zijnsteevast terugkerende namen van SP-zijde die zijn acties ondersteunen. RudyKousbroek, Mensje van Keulen, Maarten 't Hart, Youp van 't Hek wist hijvoor diverse doelen aan te spreken op hun dierenliefde.

Tot zijn vaardigheden behoort het vinden van geld. In de campagne tegende Europese Grondwet wist 'zijn' SP de weg naar de subsidiepot van deReferendumcommissie feilloos te vinden: twee afdelingen ontvingen ruim 42duizend euro. Ook de Stichting Natuurbescherming Nederland kreeg 40 duizendeuro.

Nooit van die stichting gehoord? Dat kan kloppen: op een website noemthet instituut zichzelf 'een jonge stichting van mensen die zich zorgenmaken over het gebrek aan bescherming van dieren, natuur en milieu'. Datzijn er welgeteld vier, onder wie Niko Koffeman.

Gebrek aan energie valt hem niet te ontzeggen. Hij opereert in tallozeactiegroepen, en richt ze zelf op. Zo is er het Comité Spaar Vierhouten,de gemeente waar hij in 1996 à 690 duizend gulden een boerderij ('Bepaaldgeen SP-woning', zegt oud-SP'er Ali Lazrak, die er ooit mediatrainig vanKoffeman kreeg) met landgoed kocht. Koffeman strijdt er tegen de komst vaneen voetbalveld. Lichthinder dreigt in het Veluwemassief, bovendien: wievoetbalt er eigenlijk?

De natuur. Laat dat volgens de gemeente Nunspeet nou net de inzet zijngeweest van een akkefietje tussen de familie Koffeman en de gemeente. Bijeen 'reguliere controle' bleek het zwembad van de Koffemannen zich deelsover de grens van het erf te bevinden. Bovendien was geen vergunningaangevraagd. Die zouden ze ook niet gekregen hebben, want het gebied waarde familie Koffeman woont, is volgens de woordvoerder beschermdnatuurgebied - Koffeman weerspreekt dat.

De kwestie kwam in het nieuws, vooral omdat het draaide om AntoinetteHertsenberg, presentatrice van een kritisch consumentenprogramma. Maar datde heer des huizes een natuurbeschermer pur sang is en de regels rondomruimtelijke ordening overtrad, was even opmerkelijk. Het zwembad isinmiddels verwijderd.

Niko Koffeman was eerder omroepbestuurder. Daar weet Marjan Lambrechtalles van. In 2003 kreeg zij met hem te maken toen zij, samen met eengeestverwante, de 'dierenomroep' Dienamo wilde beginnen. Lambrecht: 'Webrainstormden wat met mensen uit dierenorganisaties, en daar zat Nikotussen. Achteraf bezien had hij toen al een verborgen agenda: de machtgrijpen. Intussen was hij bezig met Marianne Thieme de Partij voor deDieren vorm te geven. Hij zei er nog bij dat de SP dat niet mocht weten,omdat hij daar ook voor werkte. De SP was bereid geld in de omroep testeken. Daarom was hij tegen ons voorstel om Marijke Vos van GroenLinksvoorzitter van de omroep te maken.'

Tussen Lambrecht en Koffeman ontstond een gevecht dat veel energieopslorpte. Zij ging door met haar eigen Dienamo, en Koffeman presenteerdezich, gesteund door SP-geld en tal van bekende Nederlanders die hij achterzich wist te krijgen, met de omroep Nútopia. Lambrecht: 'Hij heeft onsidee van een dierenomroep gewoon gestolen.'

Lambrecht toont mails van Koffeman waarin hij schrijft dat de statutenvan de dierenomroep wat 'verhaspeld' moesten worden omdat ze te veel lekenop die van De Nieuwe Omroep, het initiatief van Aad van den Heuvel enWalter Etty, later voortgezet door Anna Visser. Dat de statuten op elkaarleken, is geen toeval, blijkt uit een andere mail van Koffeman. Daarinschrijft hij dat hij statuten heeft 'gebrouwen naar voorbeeld (bijna 1 op1) van de statuten van DNO. Heeft weinig zin dat alles opnieuw teverzinnen.'

Lambrecht eindigde met een verlies van duizenden euro's en een burn out.Koffemans Nútopia fuseerde met De Nieuwe Omroep tot Llink. Nútopia bracht12 duizend leden in, DNO ruim 45 duizend. Toch werd Koffeman voorzitter vande raad van toezicht, DNO leverde de directie.

De scheve verhoudingen bij Llink vallen niet alleen de bekritiseerdevoorzitter te verwijten, zegt zakelijk leider Chris van Oosterzee: 'Demensen van De Nieuwe Omroep zijn te naïef geweest. Ze hebben het zelflaten gebeuren, niemand had in de gaten dat er een stille coup werdgepleegd.' De stille coup: zijn verbonden met dierenvrienden. Het leverthem intern de bijnaam 'De BV Dierenleed' op.

Het is een terugkerend patroon in de wereld van Koffeman: de vijand ziethij niet alleen in de boze buitenwereld, maar ook in zijn 'eigen' kring.Dat bleek onder meer tijdens de commotie rondom Sneeuwvlokje, het wittezwijntje op de Veluwe dat zou worden afgeschoten. Dafne Westerhof, van de'varkenscrèche' Het Beloofde Varkensland, bood samen met radio-dj GielBeelen aan het beestje onderdak te bieden.

Niko Koffeman, woordvoerder van De Faunabescherming, zette zich af tegende jagers, én tegen Westerhofs actie, die 'gedoemd was te mislukken'.Zwijnen zijn immers beschermd en mogen daarom niet worden gevangen.Westerhof: 'Ik begrijp nog steeds niets van die negatieve, starre ena-creatieve houding'.

Jaap Dirkmaat van de vereniging Das & Boom: 'Wij kregen bekendheidmet ons fokprogramma om de korenwolf te behoeden voor uitsterven.Faunabescherming sleepten ons voor de rechter. Die beesten stonden opuitsterven, en het was ongepast ze te vangen en te dwingen totvermeerderen, waardoor het proces alleen maar langer zou duren.'Faunabescherming verloor.

Dirkmaat heeft Koffeman leren kennen als 'een starre, sektarischedogmaticus die buiten de realiteit staat.' Dat Das & Boom tijdens deLimburgse overstromingen samenwerkte met jagers om konijnen en anderedieren de verdrinkingsdood te besparen, noemde Koffeman 'hypocriet': zowerd alleen kanonnenvlees gespaard. Dirkmaat: 'In het blad Argus vanFaunabescherming krijgen wij altijd een veeg, ook vorige week weer. Sindsons bestaan is het aantal dassen aanzienlijk vermeerderd, onder meervanwege dassenburchten die wij bewaken. Dat doen we samen met jagers.Helemaal fout, volgens Koffeman: de jager is de duivel. Zolang het goedgaat met de das, noemt Faunabescherming dat natuurlijke ontwikkeling. Zodraiets tegenzit, hebben wij het gedaan.'

Bij de SP raakte Koffeman betrokken in 1993. In het boek De Socialistenvertelt hij aan de journalist Rudie Kagie over de winst van vijf SP-zetelsin de Tweede Kamer. Koffeman voorspelde tien zetels in 2002, twintig in2006 en veertig in 2010. Sommigen vonden dat hij te hard van stapel liep.

Koffeman werd 'verschrikkelijk boos', vertelde hij Kagie: 'Als ze toenal van plan waren om te consolideren, had ik er geen zin meer in. Er heeftnog nooit een revolutie plaatsgevonden vanuit het idee dat het voorlopiggenoeg was een paar mensen te overtuigen. Terwijl ik dat betoogde, proefdeik aan tafel een zeker wantrouwen, de angst dat ik van de SP een windowdressing-club wilde maken. Alsof ik alleen aan de verpakking dacht en deinhoud over het hoofd zag.'

Zijn gedrevenheid moet, zeggen velen, voortkomen uit religieus besef:de vegetariër Koffeman is net als zijn vrouw belijdendZevende-dagsadventist, een klein protestants kerkgenootschap. Op internetmengt hij zich in discussies over de twaalf sterren op de Europese vlag.Omdat die cirkel opvallende gelijkenis vertoont met vroege afbeeldingen vanMaria, geldt dat in Koffemans kring als een bewijs van de (te) groteinvloed van de katholieke kerk (het Vaticaan) op de EU.

In zijn strijd wapende hij zelfs de tere kinderziel. In 1994 schreef hijeen boek voor kinderen vanaf vijf jaar: 'De Molifantjes', uitgegeven insamenwerking met de Dierenbescherming.

Tovenaar Biotic komt in Dierland aan en roept de hulp van de dieren inom de zieke kindertjes in de mensenwereld te genezen. Genetischemanipulatie en de gevolgen daarvan - niet elke kinderboekenschrijver zalhet zijn lezertjes voorschotelen.

Aad van den Heuvel, man van het eerste uur van De Nieuwe Omroep, ziethet getob bij de omroep Llink met lede ogen aan. 'Toen De Nieuwe Omroepdacht over fuseren met Nútopia, werd mij om advies gevraagd. Ik zei: nietdoen. Ik hou enorm van dieren, heb zelf een hond, maar zodra je te makenkrijgt met dierenvrienden, berg je dan maar. Het zijn vaak mensen zonderenige twijfel. Dat zijn niet de leuksten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.