De bunker van het eigen gelijk

Feiten zijn heilig, meningen zijn vrij. Deze leidraad in de journalistiek ligt voor op de tong en makkelijk in het gehoor, maar in de praktijk willen zich nog wel eens problemen voordoen, soms met de feiten, en soms ook met de meningen....

Een ongekend groot aantal lezers heeft de afgelopen week gereageerd op de column Een Amsterdamse orgie van Gerry van der List, die vrijdag 14 augustus op de opiniepagina Forum stond. Voor 80 lezers was de column aanleiding om hun abonnement op te zeggen.

Anderen lieten hun ongenoegen blijken, en vroegen om opheldering. Wat was eigenlijk het beleid met betrekking tot columns en columnisten? Wordt er tevoren overlegd over de tekst? Waarom distantieert de (hoofd)redactie zich niet van deze column?

'Zoals was te verwachten, verschuilt de redactie zich achter de vrijheid van de columnist', schreef een lezer uit Utrecht. Hij doelt op het nieuwsstukje in de krant van dinsdag waarin bericht werd dat de hoofdredacteur niet zou ingaan op een verzoek van het Meldpunt Discriminatie om rectificatie.

De hoofdredacteur zei dat van rectificatie geen sprake kan zijn. Alleen foute berichtgeving kan worden rechtgezet. Hier betrof het de mening van een columnist. 'De column was weliswaar stevig. Maar dat is de vrijheid van de columnist', zei hij. Hij deelde diens mening niet, maar distantieerde zich niet van het plaatsen van de column.

Vooral vanaf dinsdagochtend kwamen er ook reacties binnen van lezers die de redactie juist prezen omdat ze de column had gepubliceerd. Ze waren verheugd dat de hoofdredacteur, ondanks alle kritiek, op zijn standpunt was blijven staan en niet openlijk had verklaard spijt te hebben van publicatie.

In het overgrote deel van de reacties werd de mening van de columnist, medewerker bij het wetenschappelijk bureau van de VVD, aangemerkt als beledigend en discriminerend. Die lezers toonden zich gekwetst en geschokt. Geschokt vooral doordat de Volkskrant dit 'ongekend staaltje van pure vuilspuiterij' zoals twee Utrechtse lezers de column aanduidden, toeliet in de kolommen. De redactie had de column moeten weigeren.

Bij mijn aantreden als ombudsman is afgesproken dat ik mij zal onthouden van een oordeel over de inhoud van columns en commentaren in de krant. Ik mag mij wel uitspreken over de manier waarop de redactie is omgegaan met een column.

De chef van de pagina Forum had, zegt hij, deze veelheid aan boze reacties niet verwacht. Hij heeft weigering van de column geen moment overwogen. Evenmin heeft hij overwogen om Van der List wijzigingen in de tekst voor te stellen.

Waarom niet de passage over de kinderporno eruit en de laatste alinea waarin hij generaliseert over 'de homo's', in ieder geval ontdaan van de zin 'Opgeruimd staat netjes?', vroeg een redacteur hem. Voor redacteuren met twijfels over de column - want die zijn er ook - zou dan het resultaat acceptabel zijn geweest, zo bleek tijdens een discussie ter redactie.

De redactie beschouwt een column niet als onaantastbaar. Een auteur kan om aanpassingen gevraagd worden. In het verleden heeft de redactie zelfs twee keer een column geweigerd. Ook aan de vrijheid van de columnist zijn dus grenzen.

Waarom dan deze keer niet geweigerd? De hoofdredacteur en ook de chef Forum denken daarover hetzelfde. De hoofdredacteur: 'Je staat hier voor de keuze tussen de vrijheid van meningsuiting - de legitimatie van de krant - en wat velen censuur zullen noemen. De Volkskrant is niet meer een krant voor de politiek correcte mening. Ook tegendraadse opvattingen horen erbij. Het is alleen lastig als iemand zijn column gebruikt om te treiteren. Want dat was het: een treitercolumn.'

Volgens de hoofdredacteur - Van der List heeft dat donderdag ook in de krant bevestigd - is niet discriminatie het uitgangspunt, maar het op een treiterige manier aan de kaak stellen van een hedonistische cultuur. Hij vindt de column op het randje, niet over de rand heen.

Met deze gedachtengang ben ik het eens. Toch is het duidelijk dat er iets is fout gegaan. Na de officiële reactie van de hoofdredacteur in de krant van dinsdag klommen de Utrechtse lezers opnieuw in de pen, omdat het 'van kwaad tot erger' ging.

Het verweer van de hoofdredacteur klonk kennelijk zo kortaf, dat de indruk werd gewekt dat de krant zich opsloot in de bunker van het eigen gelijk: het is niet fraai, maar er is niets mis. Een legalistische houding, naar het ook mij lijkt, die zich weinig gelegen laat liggen aan de emoties en de argumenten die door de boze lezers zijn geuit.

Waaraan het verder ontbrak, moet ik vaststellen, was een tijdige, uitgebreidere journalistieke behandeling van de kwestie, nadat maandagmiddag het Meldpunt Discriminatie zich erin mengde. Pas in de krant van donderdag verschenen de meningen van betrokkenen, van deskundigen. Dat had veel eerder gemoeten en gekund.

De redactie mag dan wat de column betreft juist hebben gehandeld, ze heeft de nieuwswaarde ervan niet beseft en te laat en onvoldoende gereageerd op wat nieuws werd. Ze heeft zich ook te weinig bekommerd over de gevoelens van grote onrust bij een niet onaanzienlijk deel van het lezerspubliek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden