De boysclub binnenskamers: in het progressieve Vice heersen 'haantjesgedrag en machismo'

Deze week werd Vice-hoofdredacteur Casper Sikkema ontslagen na een #MeToo-claim. In het mediabedrijf, dat zich naar buiten toe juist als progressief profileert, heersen haantjesgedrag en machismo, volgens (oud)werknemers.

Een aantal foto's en onderschrift van de website van Vice. Foto Vice

Hij heeft het gevoel dat we er als maatschappij ‘enorm klaar mee zijn, met mannen die misbruik maken van hun macht of misbruik maken van een situatie. Het is vrijdagavond begin november 2017 als Casper Sikkema aanschuift bij De Wereld Draait Door. De hoofdredacteur van de Nederlandse tak van jongerenplatform Vice doet mee aan een #MeToo-discussie over de misstappen van de Amerikaanse comedian Louis C.K..

Mannen moeten eens wat meer aan introspectie gaan doen, zegt Sikkema. ‘Dat we niet alleen zeggen: jeetje, wat is dit een groot probleem, maar dat we ook denken: wat kunnen we eraan doen om dit probleem minder groot te maken?’

De 32-jarige Sikkema is de afgelopen jaren razendsnel opgeklommen van stagiair naar adjunct-hoofdredacteur bij Nieuwe Revu, tot hoofdredacteur van Vice. Zijn progressieve uitspraken in DWDD zijn typisch voor het snel opkomende internationale mediabedrijf. De jonge redactie is vooruitstrevend en liberaal, staat voor een vrije omgang met seksualiteit en drugs en komt op speelse wijze op voor rechten van vrouwen, lhbt’ers en minderheden.

Vice is naar eigen zeggen het grootste mediamerk ter wereld dat zich op jongeren richt. Het wordt gemaakt door en is bedoeld voor millennials, de generatie geboren in de jaren tachtig en negentig. Het platform ziet een ‘luchtige, vaak niet al te bloedserieuze’ gidsfunctie voor zichzelf weggelegd. Een term die vaak valt in combinatie met Vice is ‘woke’ – internetslang voor een vergroot bewustzijn van maatschappelijke problemen als racisme en ongelijke behandeling van vrouwen.

In december liep het zorgvuldig gecultiveerde imago van Vice een deuk op. The New York Times onthulde dat de bedrijfscultuur in de praktijk diametraal afwijkt van wat de redactie in haar artikelen uitdraagt. Er heerst een door mannen gedomineerde machocultuur, schrijft de krant, waar een deel van de vrouwelijke werknemers zich onveilig bij voelt.

Ook bij de Volkskrant komt rond die tijd een melding binnen waarin een oud-werknemer verhaalt over seksisme en machtsmisbruik op het Vice-kantoor in Amsterdam. Er volgen meerdere gesprekken met (oud)medewerkers met een terugkerende vraag: is het snel groeiende platform met een jonge, onstuimige redactie altijd even goed in staat de eigen idealen te handhaven op de werkvloer?

Vertrouwensbreuk

Een paar dagen na zijn optreden in De Wereld Draait Door stuurt een jonge vrouw Sikkema een bericht. Ze heeft de uitzending teruggekeken en vindt het nogal ‘apart’, schrijft ze, om hem op televisie te zien vertellen dat mannen geen misbruik mogen maken van situaties. ‘Je bent je dus misschien niet bewust van je eigen gedrag een bepaalde avond een paar jaar geleden. Wellicht iets om eens bij stil te staan.’

Die ‘bepaalde avond’ speelde zich af in 2015, nog voor Sikkema voor Vice werkte. De twee kennen elkaar al langer en na een feestje, zegt de vrouw tegen de Volkskrant, probeert hij haar in bed te krijgen. Aanvankelijk zegt ze nee, maar Sikkema dringt aan en is ‘zo pusherig’ dat ze uiteindelijk toegeeft. ‘Ik zou het absoluut geen verkrachting noemen’, zegt de vrouw, ‘maar het was ook zeker niet oké.’

In de correspondentie die twee jaar later ontstaat tussen de vrouw en Sikkema betuigt hij spijt. ‘Wat ik deed was fout. Daar hoef je niet woke of unwoke voor te zijn’, staat in een e-mail aan haar, in bezit van de Volkskrant. Achteraf gezien, schrijft hij, beseft hij ‘hoe hypocriet dat moment bij DWDD was, en ook hoe pijnlijk dat voor jou moet zijn geweest.’ De vrouw heeft Sikkema gevraagd een verhaal te publiceren over wat zich tussen hen heeft voorgedaan. De hoofdredacteur schrijft in de mail dat hij dat niet gaat doen, omdat zon stuk ook ‘impact’ zal hebben ‘op mensen die hier niets mee te maken hebben.’

De mail, verstuurd vanaf zijn Vice-emailadres, komt uiteindelijk onder ogen van Sjoerd Raaijmakers, directeur van Vice Benelux. Het voorval speelde zich buiten Vice af. Toch wordt Sikkema ontslagen ‘wegens ontoelaatbaar gedrag’, ook spreekt de directeur van ‘een vertrouwensbreuk.’

Het nieuws kwam deze week naar buiten. Volgens insiders had Raaijmakers hoofdredacteur Sikkema vlak voor het DWDD-optreden gevraagd of het wel verstandig was dat hij zich in deze discussie zou mengen. Sikkema liet hem toen weten dat hij nooit de fout in is gegaan op dit vlak.

Daar was hij op dat moment ook van overtuigd, zegt Sikkema vrijdag in een reactie. Hij heeft de avond met de vrouw ervaren ‘als een avond met wederzijdse instemming’. Pas toen ze na de uitzending contact met hem opnam, begreep hij dat zij dat anders zag. De voormalige hoofdredacteur zegt dat hij dat naar vindt en dat hij ‘mede door de inzichten die hij verkreeg door #MeToo empatisch wilde zijn’ naar de vrouw. Daarom, en vanwege de affaires in New York die Vice kwetsbaar maakten, schreef hij haar een mail waarin hij ‘haar gevoel bij de feiten volledig onderschreef’.

Zelf noemt Sikkema zijn ontslag het gevolg van ‘#MeToo-paniek’, zowel bij hemzelf als bij Vice. Het incident is ook tekenend voor de worsteling van het jonge bedrijf, dat zich zo nadrukkelijk als ‘woke’ profileert, maar volgens (oud)werknemers tegelijkertijd gekenmerkt wordt door traditioneel mannelijk haantjesgedrag op de werkvloer.

Net het corps

De mores op de jonge redactie van Vice in Amsterdam zijn die van hard werken en nog harder feesten. Al lopen de twee ook weleens door elkaar. Op het kantoor wordt openlijk cocaïne gebruikt, zeggen (voormalig-)Vice-redacteuren. Ze willen niet met hun naam in de krant, omdat ze bang zijn hun carrière op het spel te zetten.

‘Op vrijdagmiddag belandden we vaak bij iemand thuis’, vertelt een oud-medewerker. ‘Dan werd er muziek gedraaid, gedronken en door sommigen ook coke besteld, dat lag daar dan openlijk op tafel. Op zo’n avond lag Casper bijvoorbeeld een keer met zijn hoofd bij een stagiaire in het kruis, dat was wel een moment waarop ik dacht: jongen, je bent wel de hoofdredacteur.’

Het bedrijf slokt je op, zegt de geïnterviewde. ‘Je werkt zoveel, dat je geen tijd meer hebt om andere vrienden te zien, het gaat alleen maar over Vice en op een gegeven moment geloof je ook dat er daarbuiten weinig anders is. Het is een beetje alsof je een relatie hebt met een foute man. Je werkt je te pletter en wacht de hele tijd op erkenning, maar die komt niet.’

Een andere oud-medewerker maakt een vergelijking met het studentencorps. ‘Ondanks al die mooie video’s en artikelen over diversiteit, feminisme en homo-acceptatie zie je bij het management veel machismo en haantjesgedrag. Het zijn net corpsballen, met hun stoere praatjes en grapjes over de vrouwtjes. Zij hebben het daar voor het zeggen, dat is de norm.’

Een vergelijkbaar beeld ontstaat in het onderzoeksartikel dat The New York Times in december over de Amerikaanse tak van Vice publiceerde. De krant sprak met tientallen (voormalige) werknemers. Zij beschrijven Vice als een gewilde werkplek voor jonge creatievelingen. De brutale, vooruitstrevende uitstraling van het platform weegt op tegen de lage salarissen. Vice is jong, hip en op het randje.

De mix van een jonge redactie en een arbeidsethos waar coke snuiven met de baas net zo goed bij de baan hoort als snoeihard werken, kan leiden tot gedrag dat over de schreef gaat. Vrouwelijke medewerkers voelen zich onveilig in een door mannen gedomineerde werkcultuur, zeggen ze. Ze zijn bang ongewenste benaderingen van een leidinggevende af te wijzen, omdat het degradatie of ontslag zou betekenen.

Vice heeft de afgelopen jaren vier schikkingen getroffen met vrouwelijke werknemers om seksueel grensoverschrijdend gedrag stil te houden, schrijft The New York Times. Eén daarvan draait om een vrouwelijke werkneemster die zegt ontslagen te zijn nadat ze niet was ingegaan op de avances van haar baas, Vice-topman Andrew Creighton.

Open en informeel

In Nederland spelen dat soort affaires voor zover bekend niet. ‘Er heerst bij ons een open en informele sfeer’, zegt directeur Sjoerd Raaijmakers. ‘Tegelijkertijd zetten we ons al langere tijd sterk in voor een veilige en gelijkwaardige werkomgeving.’ Het door (oud-)medewerkers geschetste beeld van de werksfeer in dit artikel is volgens hem erg eenzijdig. ‘Ons meest recente anonieme medewerkerstevredenheidsonderzoek geeft aan dat 90 procent van onze werknemers Vice een prettige werkplek vindt.’

Voor de volledigheid, zegt ook een oud-medewerker, werknemers bij Vice vormen een hechte club en een deel van hen gedijt juist goed bij de sfeer in het bedrijf. ‘Voor hen is Vice een speeltuin, ze weten snel hogerop te komen.’ Zo is oud-hoofdredacteur Wiegertje Postma inmiddels opgeklommen tot redactiehoofd op het Europese hoofdkantoor van Vice. Net als de meeste medewerkers van het bedrijf wil Postma de Volkskrant niet te woord staan.

Vice creëert zijn eigen cultstatus. Werknemers die twee jaar in dienst zijn, komen in aanmerking voor een ring met het Vice-logo erop. De felbegeerde ringen worden bij de kerstborrel uitgereikt, een teken dat je er echt bij hoort. Wie vijf jaar in dienst is mag de gouden variant in ontvangst nemen.

Het bedrijf begon 24 jaar geleden in het Canadese Montreal als gratis punktijdschrift, maar is inmiddels een internationaal opererend platform met een geschatte waarde van bijna 6 miljard dollar (een kleine 5 miljard euro). Behalve online artikelen maakt Vice ook video’s en documentaires en runt het in meerdere landen een eigen televisiezender, Viceland.

Net als andere jonge bedrijven (Airbnb, Uber) die populair zijn onder millennials, is Vice een bedrijf dat zich voor de buitenwereld graag mag beroepen op idealen, maar waar commerciële belangen minstens zo zwaar wegen. Het bedrijf heeft, ook in Nederland, een eigen ‘in house’ reclamebureau, Virtue. Dat is voortgekomen uit het feit ‘dat we enorm veel weten over millenials’, zei Thijs Boon  de man die Vice naar Nederland haalde – daar in 2013 over in een interview op reclamenieuwssite Marketingfacts. ‘We gebruiken die kennis om vanuit de narrative van het merk spraakmakende content te maken voor onze partners.’

De journalistieke redactie is maar een klein deel van wat het bedrijf Vice is, zegt een medewerker. ‘Het geld komt binnen bij de sales- en marketingafdelingen en het cultuurtje daar sluit niet aan bij het imago dat naar buiten wordt uitgedragen.’ De inhoud is daarmee ondergeschikt aan de commercie, zegt een oud-medewerker. ‘Van het geld dat wordt verdiend vloeit slechts een fractie door naar de onafhankelijke journalistiek, de docu’s en reportages waar Vice bekend mee is geworden.’

Boysclub

In de Verenigde Staten is de top van Vice inmiddels door het stof gegaan. De waarheid is onontkoombaar, schrijven de topmannen van het bedrijf in een verklaring die vlak voor de publicatie van The New York Times naar buiten kwam: ‘We zijn er als organisatie niet in geslaagd een veilige en inclusieve werkplek te creëren waar iedereen, vrouwen in het bijzonder, zich gerespecteerd voelen en goed kunnen gedijen.’

Er heerst bij Vice een schadelijke ‘boysclub-cultuur’, valt verder te lezen, die ongepast gedrag bevorderde. Het bedrijf schorste twee topmannen en ontsloeg drie werknemers vanwege seksueel grensoverschrijdend gedrag. De Amerikaanse tak van Vice heeft inmiddels een speciale adviesraad voor ‘diversiteit en inclusie’ aangesteld, de bedrijfstop is op sensitiviteitstraining gestuurd en er is een tiplijn ingesteld waar werknemers kunnen klagen.

In Nederland maakt Vice volgens een woordvoerder al langere tijd werk van het creëren van een veilige en gelijke werkomgeving. Zo is er een in- en een externe vertrouwenspersoon, krijgen alle medewerkers een ‘intimidatie-bewustzijnstraining’ en is er een ‘intern projectteam’ dat onder andere het management adviseert op het gebied van inclusiviteit.

Het overtuigt de werknemers die het bedrijf ontevreden hebben verlaten niet. ‘Het valt mij op dat iedereen die ik spreek die ook is weggegaan, hetzelfde verhaal heeft’, zegt een oud-werknemer. ‘Er lijkt daar niets te veranderen.’

Punkblaadje wordt megaplatform 

Het in 1994 in Canada opgerichte Vice is in ruim twintig jaar uitgegroeid tot een platform dat in bijna veertig landen actief is. De inhoud van de stukken varieert van uiterst serieus, zoals bijvoorbeeld een vijfdelige documentaireserie over IS, tot puberaal  zoals de rubriek ‘gross jar’, een fotoverslag van de langzaam wegschimmelende inhoud van een glazen pot op de Amerikaanse redactie.

Op de Nederlandse sites staan zowel (vertaalde) internationale als Nederlandse stukken, afgewisseld met advertorials – reclame verpakt als redactionele inhoud. De Nederlandse moedersite en sub-sites als feministisch platform Broadly en muzieksite Noisey trekken samen meer dan 3,5 miljoen unieke bezoekers per maand, zegt Vice. Bij het Nederlandse kantoor zijn meer dan honderd mensen in dienst. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.