De Bosatlas

Het is heerlijk wegdromen in de nieuwste Bosatlas, waarin Nederland door het oog van de camera van bovenaf wordt bekeken

Arno Haijtema

Een groot gevoel van vrijheid en leergierigheid kan zich meester maken van de gelukkige die De Bosatlas, Nederland van Boven openslaat. Een meeslepend gevoel ook, dat je de tijd doet vergeten en je schijnbaar eindeloos in vogelvlucht doet vertoeven boven Nederland. Totdat je na 248 bladzijden via de index een harde landing maakt in het alledaagse heden. Een schat aan kennis rijker.

De Bosatlas, sinds mensenheugenis verplichte kost voor middelbare scholieren en desalniettemin geliefd om, vooral, zijn heldere kaarten, heeft voor deze bijzondere uitgave aansluiting gezocht bij de VPRO. Zijn roemruchte televisieprogramma Nederland van boven, waarvan donderdag de eerste aflevering van een tweede reeks wordt uitgezonden, liet de kijker door het oog van de HD-camera vanuit de helikopter kennismaken met het landschap en de manier waarop het zich (ver)vormt, wordt bewoond en gebruikt. Een verrassend aantrekkelijke formule, oogstrelend bovendien. En eentje die het ook in gedrukte vorm goed doet.

De Bosatlas maakt met de lezer twintig virtuele rondvluchten boven Nederland, in evenveel hoofdstukken. Alle zijn voorzien van zowel in de zomer als de winter gemaakte luchtfoto's van de onbetwiste meester in zijn vakgebied, Karel Tomeï. De detaillering en het ruime formaat van zijn foto's dwingen je tot secuur kijken. Zo werkt het kijken blijkbaar: hoe meer details, hoe intenser de blik en hoe nieuwsgieriger je wordt naar het visueel nog onontdekte. Zo wil je de tijd wel uit het oog verliezen.

De vliegreizen vormen telkens het beginpunt voor een met veel kaarten en grafieken gelardeerd verhaal over onderwerpen als het ontstaan van Nederland, de soorten landschappen, weer en klimaat, wonen, natuur, de dreiging van het water, zeventien miljoen Nederlanders, nieuwkomers, Rotterdam Wereldhaven en Schiphol. Talrijke feiten en feitjes kun je over al die onderwerpen aan de weet komen, maar de dosering in de atlas is fijn: je wordt niet door informatie overspoeld.

Een paar voorbeelden van wat je zoal aan kennis kunt bijeenscharrelen in de atlas? Hoe in de Gouden Eeuw trekvaartverbindingen werden aangelegd ten behoeve van personenvervoer. Welke waterwegen er in de loop der eeuwen zijn aangelegd - samengebracht in één overzichtelijk kaartje. Hoe het zoutminnende plantje Deens lepelblad in de loop der jaren de bermen van de snelwegen verovert - een gevolg van het strooien met pekel tegen winterse gladheid. Hoe een ooievaar de thermiek boven een spoorlijn gebruikt om hoogte te winnen, en hoe een mantelmeeuw van haar habitat Texel via een omweg naar Amsterdam vliegt om daar - bij de vuilnisbakken van de Febo, herinner ik me van de tv-serie - te foerageren. Boven de Noordzee vliegt ze een tijdje achter een kotter, hopend op een vers visje, en dan voert de rondvlucht terug naar Texel: twaalf uur gevlogen, 332 kilometer afgelegd.

Van dergelijke triviale feitjes is het heerlijk smullen, ze vormen de versiering van de grote visuele verhalen die overzicht en inzicht verschaffen in het complexe karakter van het volle, gecultiveerde, altijd door water bedreigde laagland dat Nederland is.

Niets te zeuren? Hooguit op detail- niveau. De twee pagina's grote foto's waarmee elk hoofdstuk opent, worden ontsierd door een onnodig fors kleurenvlak met weinig tekst. Had bescheidener gekund. En wie kleurenzwak is, raakt bij sommige grafieken het spoor bijster. Maar dat ben je zo weer vergeten als je, pakweg, de foto van Nederland bekijkt, gevangen in een reusachtig spinnenweb. Dat blijkt bij nader inzien de weerslag van alle vliegbewegingen boven het land in een week.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden