De boom als perfecte sculptuur in beeldentuin Rijksmuseum

Een boom, vindt de Italiaanse kunstenaar, is van zichzelf al een perfecte sculptuur. Wat doet Penone er vervolgens mee?

De Italiaanse kunstenaar Giuseppe Penone bij één van zijn sculpturen in de tuin van het Rijksmuseum. Beeld Vincent Mentzel

Elke boom in de tuinen rondom het Rijksmuseum is deze zomer verdacht. Voor je het weet, loop je nietsvermoedend aan een kunstwerk voorbij, nu de Italiaanse kunstenaar Giuseppe Penone (69) achttien sculpturen in de tuin plaatste en zeven stuks in het museum. Sommige van zijn beelden zijn overweldigend in grootte en vreemdheid. Dan balanceert er bijvoorbeeld een blok donker graniet van 15 ton op een bronzen boom of staat een eik van brons ondersteboven.

Andere ingrepen van Penone zijn juist subtiel. Sinds 1988 staat in de beeldentuin bij Museum Kröller-Müller een van zijn minst opvallende werken: in de beukenlaan is één van de bomen van brons. Een afgietsel, levensecht, gemaakt door Penone.

Is het trompe-l'oeil-effect voor u van belang?

'Het is vooral belangrijk dat mensen aandacht kunnen opbrengen voor een kunstwerk en verrassing helpt de concentratie. Juist als je wordt uitgedaagd nog een keer te kijken, blijft de ervaring je bij. Omdat het om een soort ontdekking gaat.'

U lijkt natuur aan de natuur toe te willen voegen; waarom is dat nodig?

'Mijn werk is geen natuur, net zoals deze tuin geen natuur is. Ik gebruik bomen omdat ik een boom een perfecte sculptuur vind. De vorm van een boom komt namelijk voort uit een noodzaak. De tak groeit een bepaalde richting op om het meeste zonlicht te vangen. De noodzaak van mijn eigen bestaan probeer ik in mijn kunst te vatten. En ik zie bijvoorbeeld hoe de aderen in onze huid lijken op de aderen in marmer en in bomen, dus daar maak ik gebruik van.'

Hoe komt u aan uw bomen?

'De boom met de gouden bovenkant, dat was een tip. Die boom was door de bliksem getroffen. Ik kreeg een berichtje van een vriend uit België, met een foto erbij. Toen dacht ik: die wil ik hebben. Het goud erop verwijst naar die blikseminslag, naar de electriciteit en het licht.'

Alberto folgorato. Beeld Rijksmuseum

Bent u weleens jaloers op een boom? Dat u denkt: had ik die maar gemaakt?

'Nee hoor. Een boom is gewoon het perfecte voorbeeld. Kijk maar eens naar die schitterende vleugelnootboom die hier staat.'

Was het een moeilijk te bedenken hoe uw werken in deze tuinen tot hun recht zouden komen?

'Ik kan goed visualiseren hoe zo'n tentoonstelling eruit komt te zien, mijn beelden zitten als het ware in mijn hoofd. Maar de tuinen zijn al best vol, dat maakte het ingewikkeld. Het is mooi uitgepakt. Het witte marmerblok staat geweldig in de schaduw van de vleugelnoot.'

Alles is dus geworden zoals u zich het had voorgesteld?

'Nee, soms loopt iets anders. Ik had een kunstwerk in de kas willen plaatsen en worstelde nog met de ruimte daaromheen. Daar moest dan ook een kunstwerk komen, voor de balans. Maar de kas bleek ongeschikt, dus dat probleem loste zichzelf op.'

Wat bedoelt u met balans?

'Balans is essentieel. Geometrische balans, maar ook psychologische balans. Symmetrie is in de architectuur nu uit de mode en zo ontstaan soms gebouwen waarvan je meteen ziet dat ze niet kloppen. Maar het gaat niet alleen om symmetrie. Denk maar aan zo'n Japanse rotstuin, daarin leg je een steen ook niet precies in het midden, maar juist ernaast.'

Is dat hier gelukt, die balans te vinden?

'Ja, ik denk van wel. Niet alleen in de tentoonstelling, maar ook in de kunstwerken. In bijvoorbeeld Funambolo is de boom een koorddanser. Elke boom is bezig aan een balanceeract, net als elk beeldhouwwerk.'

Wat vindt u van de bronzen beelden die al in de tuinen staan?

'Er gebeuren hele vreemde dingen met die oude beelden! Zo lijkt Mercurius, die eerst zat te peinzen op zijn sokkel, nu naar mijn kunstwerk te kijken. En vlakbij staat een Titaan met een steen in zijn hand, in een houding alsof hij die gaat gooien naar Triplice, mijn sculptuur die al twee zware stenen torst. Dat had ik niet kunnen voorzien.'

Giuseppe Penone in de Rijksmuseumtuinen, Amsterdam, t/m 02/10

Kunstwerk van Giuseppe Penone. Beeld Rijksmuseum

Vijf zomers

Vijf zomers achtereen toont het Rijksmuseum in de tuinen rondom het museum moderne en hedendaagse sculpturen. Voor deze vierde editie is de Italiaanse kunstenaar Giuseppe Penone geselecteerd. Eerder waren beelden te zien van: Henry Moore (2013), Alexander Calder (2014) en Joan Miró (2015). Van Penone zijn ook zeven kunstwerken in het museum geplaatst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden