Boekrecensie Teddy

De boodschap in Joeri Kazakovs Teddy is nog lang niet achterhaald (vier sterren)

Een jaar voor zijn dood schrijft Joeri Kazakov (1927-1982): ‘Er waren zoveel plannen, zoveel grootse ideeën – maar er is niets van terechtgekomen.’ Zijn laatste jaren sleet hij depressief en drankverslaafd in een kunstenaarskolonie nabij Moskou. Kazakov had flink wat kritiek te verduren gekregen van officiële zijde: de communistische schrijversbond verweet hem zijn ‘pessimisme’ en belangstelling voor ‘zwakke, passieve figuren’.

Zijn 35 korte verhalen over buitenbeentjes en vrijbuiters zijn inderdaad moeilijk te rijmen met de dikke ideologische romans die het Sovjetbewind graag zag. Kazakov liet zich liever inspireren door de klassieke Russische traditie; Boenin en Tsjechov waren zijn grote voorbeelden.

De twee dierenverhalen die Monse Weijers vertaalde voor uitgeverij De Wilde Tomaat – niet voor het eerst, maar naar eigen zeggen bevatten de oude vertalingen veel fouten – spelen zich af in het onherbergzame noorden van Rusland, een streek die de auteur zeer dierbaar was.

In het titelverhaal ‘Teddy’ (1956) beschrijft Kazakov hoe een ontsnapte circusbeer zijn weg probeert te vinden in de wilde Russische wouden. Daar maakt hij kennis met de ‘wet van hoektand en klauw’ en ontdekt hij wat vrijheid is. ‘Je staat op wanneer je wilt en gaat waarheen je wilt. Je kunt blijven staan en lang een vlucht ganzen boven een rivier nakijken; of een heuvel beklimmen die open ligt voor alle winden; alle geuren daar opsnuiven, er een uitkiezen en gaan waarheen die je roept.’

Al net zo inlevend schrijft Kazakov over de blinde hond Arktoer (1957). Na vele omzwervingen vindt het beest een veilig thuis bij een vriendelijke dokter, die hem vernoemt naar de lentester Arcturus. Maar als Arktoer op een dag in de nabijgelegen bossen belandt, wordt zijn jagersinstinct wakker; de geuren en geluiden zijn onweerstaanbaar. Stuntelig en steeds zwaarder gehavend gaat hij op jacht, totdat het woud hem voorgoed voor zich wint.

De boodschap is helder: liever een zwaar leven in vrijheid dan wegkwijnen onder het juk van anderen. Het zijn de geslepen vertelkunst, het aandoenlijke antropomorfisme en de beschrijvingen van een prachtige maar meedogenloze natuur die deze verhalen fris houden. En die boodschap is nog lang niet achterhaald.

Joeri Kazakov: Teddy
Uit het Russisch vertaald door Monse Weijers.
De Wilde Tomaat; 107 pagina’s; € 12,50.

De boekenredactie
Op allerlei manieren over boeken schrijven, daar is de boekenredactie van de Volkskrant de hele dag mee bezig. Maar hoe kiezen zij welke boeken uit het enorme aanbod worden behandeld, en hoe bepaal je wat goed en slecht is? Boekenchef Wilma de Rek: ‘Een roman is goed als je erin wilt blijven wonen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.