BoekrecensieDr. Hendrik Muller – Wereldreiziger voor het vaderland

De biografie van Hendrik Muller beschrijft het uiterst vermakelijke leven van een manusje-van-alles ★★★★☆

Welk onderwerp Dik van der Meulen ook onder handen neemt: het weet er een fraai boek van te maken. Zo ook van de biografie van het reislustige manusje-van-alles Hendrik Muller.

Beeld Martyn Overweel

Normaal gesproken ga je een biografie lezen uit belangstelling voor het onderwerp, de hoofdpersoon. Heel soms is de biograaf doorslaggevend. Van Hendrik Muller (1859-1941) had ik nog nooit gehoord, maar alles wat Dik van der Meulen schrijft is de moeite waard en wordt terecht bekroond: zijn geweldige biografie van Multatuli (AKO Literatuurprijs), zijn biografie van Willem III (Libris Geschiedenis Prijs) en, iets heel anders, zijn boek over wolven,  De kinderen van de nacht (Jan Wolkers Prijs).

Lezen dus, Dr. Hendrik Muller – Wereldreiziger voor het vaderland. En na dit levendig portret van ruim vierhonderd pagina’s denk je hem te kennen, Hendrik, ook wel Henk Muller, die zichzelf graag tooide met de chiquere naam van zijn moeder, Van Rijckevorsel. Want ijdel was hij, deze zoon van een rijke Rotterdamse havenbaron. Hij omringde zich graag met beroemde en adellijke personen, maakte zichzelf in zijn reisverslagen iets belangrijker en voelde zich snel tekortgedaan en gekwetst.

Kwaliteiten had hij wel, misschien zelfs te veel. Hij was slim en avontuurlijk, hij had vertellerstalent en charme, de mensen hingen aan zijn lippen. Natuurlijk was hij voorbestemd voor de handel; hij zou zijn vader opvolgen. Als twintiger belandde hij in Mozambique, waar hij directeur van een handelsfirma werd. Ook kreeg hij de gewichtige, maar weinig voorstellende functie van consul van Liberia.

Met zijn werk als alibi reisde hij door Afrika, rondgesjouwd op een draagstoel, zoals kort daarvoor de beroemde Livingstone. Hij observeerde scherp, wilde weten hoe de bevolking leefde en publiceerde levendige, nu nog leesbare reisverslagen. Aan de muggenrijke Zambezi-rivier liep hij een hardnekkige malaria op, courtisanes bezorgden hem geslachtsziekten.

Zijn goed-christelijke ouders waren niet te spreken over Henks gedrag; hij moest maar eens trouwen. Maar voor het huwelijk had hij geen zitvlees, net zo min als voor het Rotterdamse zakenleven. Hij was ongedurig, wilde steeds iets nieuws proberen. Na een zakelijke ruzie met zijn vader werd niet hij, maar zijn broer Sam de opvolger in het familiebedrijf. Ruim vóór zijn 40ste kwam Muller met een riante jaarlijkse toelage thuis te zitten.

Hij besteedde zijn tijd goed. Omdat etnologie zijn grote liefde had, ging hij dat studeren, in Duitsland; hij promoveerde er zelfs in. Maar voor de wetenschap was hij evenmin geboren. Hij werd consul-generaal van Oranje Vrijstaat in Nederland. Met inzet vertegenwoordigde hij de Boeren tijdens de Tweede Boerenoorlog; overal in de wereld bepleitte hij steun voor onze ‘stamverwanten’. Hij werd in die tijd een bekende Nederlander. Tijdens de Eerste Wereldoorlog leidde hij een kamp voor Belgische vluchtelingen. Daarna was hij Nederlands gezant in Boekarest en Praag.

In al zijn functies reisde Muller: naar Noord- en Zuid-Amerika, Nederlands-Indië en Zuidoost-Azië, altijd per boot en met de trein. En hij schreef erover, vooral over de gebieden waar nog zelden een Nederlander was geweest. Veel meer dan een handelsman of diplomaat was hij een geboren schrijver.

Deze biografie is goed gelukt omdat het een overtuigend portret is van een man met een stekelig, tegenstrijdig karakter. Maar wat het boek daar bovenuit tilt zijn de details waarop Van der Meulen inzoomt. Door de ogen van Muller zien we wat in zijn milieu eind 19de, begin 20ste eeuw gebruikelijk was. Racisme bijvoorbeeld was volkomen normaal. Ook voor Muller was het vanzelfsprekend dat het blanke ras, dat van de koloniale overheersers, superieur was. En tegelijk prijst hij de properheid, vriendelijkheid en werkkracht van zijn zwarte werknemers, kwam hij graag bij de mensen thuis en sloot hij vriendschappen met ‘inlanders’ – heel ongebruikelijk.

Dik van der Meulen.Beeld Lionne Hietberg

Trouwen deed Muller nooit. Maar hij had wel langdurig twee veel jongere vriendinnen; beurtelings bezocht hij met een van hen aan de arm officiële diners – volkomen ongepast, maar hij deed het. Soms schemert er lichte ergernis door in deze biografie, maar de eigenzinnigheid van Muller vermaakt zijn biograaf. Die laat met dit boek zien dat hij net zo veelzijdig is als zijn laatste onderwerp.

Beeld Querido

Dik van der Meulen: Dr. Hendrik Muller – Wereldreiziger voor het vaderland (1859-1941)Querido; 488 pagina’s; € 32,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden