Reportagebijbelse voorstellingen

De Binnentuin over God: iets tussen een museum, een themapark en een bedevaartsoord in

Beeld Foto Henk Wildschut

In een voormalig zwembad op de Veluwe liet een christelijke ondernemer tot in detail bijbelse voorstellingen nabouwen. ‘Ik doe wat Jezus zijn volgelingen vlak voor zijn dood opdroeg.’

De taxichauffeur op de parkeerplaats van treinstation Putten kijkt vragend. De Binnentuin over God? Nooit van gehoord – en hij rijdt toch al heel wat jaartjes in dit deel van Gelderland rond. Als hij het adres invoert in Google Maps, plaatst de app het rode speldje ogenschijnlijk willekeurig in een groen vlak tussen de nabijgelegen Biblebelt-dorpen Voorthuizen en Garderen.

De Binnentuin over God blijkt midden in het bos te liggen. Op de parkeerplaats, een verstilde open plek tussen hoge naaldbomen, staat Erik Willemsen (48) klimop aan te planten. Willemsen is het brein achter de Binnentuin over God, een in juni 2017 geopende attractie waar buiten de christelijke gemeenschap weinigen weet van hebben en die lastig in één woord is te omschrijven. Iets tussen een museum, een themapark en een bedevaartsoord in.

Vader, Zoon en Heilige Geest

Een kiezelpaadje leidt van de open plek naar de Binnentuin zelf. Het gebouw bestaat uit vier ruimten: de eerste twee gaan over God als schepper van hemel en aarde, de derde over Jezus en de laatste over de Heilige Geest. In de ruimte over Jezus staat het pronkstuk van de Binnentuin: een levensgrote replica van Jezus’ vermeende graf in Jeruzalem. ‘Dit is uniek in de wereld’, zegt Willemsen, een snelle prater met een onverwoestbare glimlach. ‘Nergens anders is dit graf zo gedetailleerd nagebouwd, tot de kleinste gaatjes in de stenen aan toe.’ De uitzondering op het realisme is de grafsteen, die er in het echt niet ligt.

Beeld Henk Wildschut

Het graf komt halverwege de rondleiding, die begint in een soort druipgrot, vol stalactieten en stalagmieten. Schermen in de grotwanden tonen zon, sterren en Melkweg. ‘De aarde draait met ruim 100 duizend kilometer per uur om de zon’, zegt Willemsen. ‘Als we één obstakel tegenkomen, klappen we uit elkaar. Eén procentje dichter bij de zon en we verbranden. Eén procentje verder en we bevriezen. Er zijn dus twee opties: óf God bestaat, óf het is allemaal toeval, zoals atheïsten geloven.’

Ode aan Gods schepping

Ruimte 2 is gevuld met betonnen rotspartijen en tropische kunstplanten – een ode aan Gods schepping, legt Willemsen uit. In een metersdiep bassin is een zeebodem vol zeesterren en koraal nagebootst. Willemsen drukt op een knopje achter een rots. Op een scherm verschijnen beelden uit de natuur: gletsjers, regenwouden, schattige babydieren. Een gospellied schalt blikkerig uit onzichtbare speakers.

De Binnentuin kreeg tot nu toe vooral aandacht in christelijke media. Erik Willemsen houdt mijn interviewverzoek aanvankelijk af. ‘Probeer het over een half jaar nog maar eens’, reageert hij op een eerste mail. Een half jaar later volgt hetzelfde antwoord. Na opnieuw een half jaar acht Willemsen de tijd rijp. Later zal hij vertellen dat hij veel heeft gebeden of het wijs was om een journalist van een niet-christelijk medium te ontvangen.

Retraite voor bankmedewerkers

Het stuk bos waar we nu staan, is landgoed De Parel, dat voorheen De Pauwenhof heette en tot 2014 diende als retraite van De Nederlandsche Bank. Medewerkers konden hier in de Veluwse stilte vergaderen en recreëren. Er staat een hotel en er stónd een zwembad – dat gebouw is nu de Binnentuin. De contouren zijn nog herkenbaar: wat vroeger het diepe bad was, is nu het bassin met de zeesterren.

Inclusief voorbereiding duurde de bouw twee jaar. Willemsen liet zes zogeheten ‘carvers’ invliegen uit de hele wereld, van Roemenië tot de VS. Deze kunstenaars maken normaal gesproken decors in dierentuinen en pretparken als Disneyland. Een winter lang verbleven ze op het landgoed, Kerst werd samen gevierd. Het resultaat van hun werk is indrukwekkend, met veel oog voor detail. Zo geven duizenden ledlampjes in de plafonds de illusie van daglicht.

Totale kosten van de bouw: ruim een miljoen euro – en dat is nog exclusief de huur van het pand en lopende kosten. Willemsen zal die investering waarschijnlijk nooit terugverdienen, want de toegang is gratis. Bij de uitgang staan een potje en een pinapparaatje voor donaties. Rondleidingen worden gedaan door acht vrijwilligers, onder wie Willemsen zelf.

Beeld Henk Wildschut

Beveiligingsbedrijf

Willemsen verdiende goed met een beveiligingsbedrijf dat hij 25 jaar geleden oprichtte en waarvan hij nog steeds eigenaar is. In de koffiecorner aan het eind van de rondleiding vertelt hij dat hij een paar jaar geleden besloot om de dagelijkse leiding uit te besteden ten faveure van een hoger doel.

Hij had toen in het tuinhuis in zijn achtertuin in het Zuid-Hollandse Moerkapelle al een kleinere Binnentuin gebouwd. In 2016 besloot hij dat concept in het groot op een centrale plek uit te voeren, zodat mensen er uit heel Nederland en de wereld naartoe zouden kunnen. ‘Jezus zei vlak voordat hij naar de hemel ging tegen zijn discipelen: ‘Jullie zullen mijn getuigen zijn, tot het uiterste der aarde.’ Ik doe eigenlijk exact dat.’

Er waren de nodige hoofdbrekens. Zo ontstond er een conflict met de eigenaren van het zwembad, dat Willemsen aanvankelijk huurde. Uiteindelijk besloot hij het hele landgoed op te kopen – een onvoorziene investering. Het hotel heeft hij inmiddels doorverkocht. Hoeveel hij in totaal kwijt is, wil hij niet zeggen, maar volgens het jaarverslag had de stichting Binnentuin over God eind 2019 een langlopende schuld van meer dan 540.000 euro. De giften bedroegen dat jaar ruim twee ton.

Modern evangelisatiemiddel

De Binnentuin over God is een modern evangelisatiemiddel: de nadruk ligt op de beleving in plaats van op theologische theorie. Dat sluit aan op de kerkelijke ontwikkelingen in Nederland, waar traditionele gemeenten (hervormd, gereformeerd) krimpen en evangelische bewegingen juist groeien. Lange preken en psalmen op hele noten leggen het af tegen livebandjes en positiviteit.

‘We leven in een tijd van haast. Mensen hebben minder tijd om uren naar uitleg over het geloof te luisteren. Omdat deze tuin je zintuigen prikkelt, blijft de boodschap beter hangen’, zegt Willemsen. ‘Het imago van christenen is dat ze gelijk vertellen hoe alles zit, maar dat willen wij met de Binnentuin niet doen. Als bezoekers tijdens de rondleiding in discussie willen, ga ik daar niet op in.’

Erik Willemsen.Beeld Henk Wildschut

Christelijke boodschap

Desalniettemin wordt de christelijke boodschap in de Binnentuin niet verloochend. In de betonnen decors staan teksten gekerfd die bondig de kern van het christelijk geloof uitleggen: dat Jezus stierf om de zonde van de mens af te kopen en zo een brug sloeg tussen de mens en God. Een boodschap die nog eens wordt benadrukt in de vorm een kruis – inclusief doornenkroon erbovenop – dat twee rotsen met elkaar verbindt. ‘Hier houd ik tijdens rondleidingen twee minuten stilte. Zoals we op 4 mei degenen herdenken die hun leven gaven voor onze vrijheid, herdenken we hier Jezus die tweeduizend jaar geleden zijn leven gaf voor onze vrijheid.’

Vooralsnog komen er vooral mensen die al geloven naar de Binnentuin. Willemsen hoopt dat zij bij een volgend bezoek niet-christenen meenemen. Volgens hem hadden de eerste niet-christelijke bezoekers de Binnentuin er overweldigende ervaringen. ‘Er was iemand die terminaal ziek was. Hij was nog nooit in de kerk geweest maar zei na zijn bezoek: ik kan nu sterven, ik weet dat ik God kan ontmoeten.’

‘In Nederland zijn ongeveer een miljoen mensen overtuigd christen en ongeveer een miljoen overtuigd atheïst’, rekent Willemsen voor. ‘Die andere vijftien miljoen hebben het te druk en zeggen: ik weet het allemaal niet. Maar als ze hier zijn, zeggen ze allemaal: ik denk dat er meer is.’

Beeld Henk Wildschut

Binnentuin over God

De Binnentuin over God geeft – behalve op zondag – dagelijks rondleidingen van twee uur, voorlopig in groepen van maximaal vijf personen. Reserveren kan via binnentuinovergod.nl. In de laatste week van juli en eerste drie weken van augustus is de Binnentuin gesloten.

Meer dan een attractie

Net als andere attracties en musea in Nederland sloot de Binnentuin over God in maart de deuren vanwege het coronavirus. Op 1 juni werden de rondleidingen weer hervat, zij het voor groepen van maximaal vijf in plaats van vijftien. Hoewel de maatregelen een financiële tegenvaller betekenen, ziet Erik Willemsen in deze tijd ook kansen, zegt hij telefonisch. ‘Nu de grond onder onze voeten is weggeslagen, gaan nog meer mensen op zoek naar zingeving. Dingen die vanzelfsprekend waren, zijn dat niet meer. We verwachten daarom minder bezoekers die de Binnentuin puur als attractie zien en meer oprechte zinzoekers, die echt voor de boodschap komen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden