Boekrecensie Gedichten Vladimir Majakovski

De bevrijdende poëzie van Majakovski blijft geweldig (vier sterren)

Ruim een eeuw later maakt de poëzie van Majakovski nog steeds veel indruk. De herziene, uitgebreide editie van zijn verzameld werk geeft ons de vindingrijke, explosieve dichter terug.

Illustratie bij verzamelde gedichten van Majakovski. Beeld Olivier Heilgers

Tijdens dagenlange wandelingen in 1914-1915, en met een gemiddelde productie van vijf tot zes regels per dag, componeerde Vladimir Majakovski het gedicht Een wolk in broek, dat hem eeuwige roem zou schenken. Het handelt over een gefnuikte liefde én over het verlangen naar revolutie, maar is in de eerste plaats een explosie van dertig pagina’s met over elkaar buitelende ritmes, beelden, stijlen en rijmen.

Een gedicht dat niet thuis achter een bureau is gemaakt, maar in de buitenlucht, onder maniakaal wandelen. Daar kan de lezer van ruim een eeuw later zich nog steeds veel bij voorstellen, want alles aan dit ongewone ‘poèma’ is in beweging. Zenuwachtig, eigentijds, zelfbewust, trompetterend, wil Majakovski een nieuw geluid laten horen: ‘Mij mooi een zorg/ dat een Homeros of zo’n licht/ geen mensen geeft als wij/ van lampenroet pokdalig./ Wel weet ik/ dat de zon verschieten zou op ’t zicht/ van wat aan goud in onze zielen braak ligt.’

Vertalen is een uitdaging

In de jaren zestig van de vorige eeuw besloot Marko Fondse (1932-1999), die Russisch was gaan leren om Majakovski te kunnen lezen, zich aan een vertaling te wagen, wat hem drie volle jaren kostte, en met een geringere dagopbrengst dan die van de schepper. Fondse kwam erachter, zo liet hij weten in de eerste Nederlandse uitgave in 1967, dat het gedicht ook veel verwijzingen bevat naar de actualiteit van de jaren voor de Russische revolutie van 1917, maar ook naar tal van symbolistische dichters die door Majakovski werden geplagieerd. Om recht te doen aan de vindingrijkheid van het origineel was een vertaling zo goed als onmogelijk. Het moest een herschepping worden.

Daarin slaagde Fondse, en het is een feest om in de nieuwe, herziene en (sinds de laatste uitgave van 1993) sterk uitgebreide editie van de Verzamelde gedichten, nog vollediger te kunnen ervaren hoezeer Majakovski de kampioen is van het bevrijdende vers: hij maakt zich los, wandelt straf weg van de traditie, strooit met uitroeptekens en epateert. Van boeken moet hij niks weten, want hij is de zelfverklaarde straatjongen die, zoals hij het in de cyclus Ik heb lief (1922) zou zeggen, van uithangborden het alfabet leerde, ‘door bladzijden bladerend van blik en van ijzer’.

Propagandagedichten 

Deze uitgave geeft ons de dichter weer terug. Door allerlei andere tussentijdse publicaties, zoals de Majakovski-biografie Een leven op scherp van Bengt Jangfeldt, kwamen we veel te weten over het ingewikkelde liefdesleven van de dichter, en over zijn gokverslaving, de tegenwerking van de censuur, zijn geflirt met zelfmoord, dwangmatige handenwasserij, poses en het wegkijken als er collega’s bij zuiveringen verdwenen, zijn propagandagedichten waarin de gedurfdheid van weleer in de hamerende boodschap ten onder ging (Karel van het Reve vond hem maar een vulgaire gatlikker van de Russische overheid), en zijn reactie op de zelfmoord van het drinkende ‘klinkslagvaardig gildelid’ de dichter Jesenin: quasi-onaangedaan, maar dat was een manier om zijn eigen zelfmoordgedachten ongedaan te maken. In de 36 jaar van zijn leven lijkt Majakovski nooit een dag in kalmte te hebben doorgebracht.

Halsoverkop werd de socialistische dandy verliefd op Lili Brik, die al getrouwd was, maar haar man Osip vond het goed, Vladimir las haar in juli 1915 de complete Wolk in broek voor, diezelfde avond was Osip zijn nieuwe uitgever en een dag later vormden Vladimir en Lili een paar. Ging dat zo snel? Ja, bij hem wel. De affaires en kwesties, het is reuze smeuïg en de secundaire literatuur is onuitputtelijk. Maar niets maakt grotere indruk dan de gedichten van Majakovski zelf, waarin het onderbrekingen regent en de plaaster van het plafond ploft als zijn stem het op een daveren zet.

Voorkant van het boek met verzamelde gedichten van Vladimir Majakovski. Deze editie biedt meer dan ooit: liefdesgedichten, strijdliederen, en ondeugende lolligheidjes. Beeld RV

En wat staat daar, ergens in Een wolk in broek: ‘Goed is ’t om in ’t gebit van ’t schavot gekwakt/ te brullen:/ ‘Drinkt van Houtens cacao!’. De aantekeningen achter in de Verzamelde gedichten melden met enig voorbehoud dat in ‘niet met name genoemde’ kranten een bericht verschenen zou zijn dat de firma Van Houten, die een fabriek in Rusland exploiteerde, een terdoodveroordeelde had voorgesteld om vlak voor de executie deze reclamekreet uit te roepen, opdat de nabestaanden een groot bedrag uitgekeerd zou worden. Een verhaal dat te sterk is om te checken, zal ook de dichter hebben gedacht.

Immens standbeeld van Majakovski 

Blaas het standbeeld van Poesjkin op, kon hij roepen, waarmee hij niet de klassieke dichter bedoelde aan te vallen maar diens mummificering, het ‘gonzend brons’ of ‘brok graniet’, het vastgeroeste beeld waar elk leven uit verdwenen is. Even hard kon hij tekeergaan tegen het ‘in-memoriammend gedenkvuil’ van de ‘wanbegaafden’ die na de dood van een oorspronkelijk talent meteen met het kleffe gesnotter beginnen.

Voordat hij een roerloos instituut kon worden, schoot hij zich in 1930 dood. Nu is Majakovski zelf een immens standbeeld in Moskou. Maar zo lang we hem lezen, kan hij nooit verstarren. Deze editie biedt meer dan ooit: liefdesgedichten, strijdliederen, en ondeugende lolligheidjes: ’t Heet dat/ -qua thema- ik zo i-n-d-i-v-i-d-u-e-e-l ben!/ Entre nous…/ (je weet maar nooit met de censuur…)/ er zitten zelfs/ (ik wil ’t geheim met u wel delen)/ twee/ verliefde leden/ in ’t Partijbestuur!’.

Een andere aanwinst zijn de kindergedichten, die werden vertaald door Robbert Jan Henkes: ‘Een paard zag/ een dromedaris,/ en zei:/ ‘Wat een enorm/ bastaardpaard/ ben jij.’/ ‘Ben jij wel/ een paard?!’/ riep de dromedaris./ ‘Je bent gewoon/ een dromedaris/ die nog niet klaar is.’

Omdat de man dat woord ongaarne zou horen, noem ik deze uitgave niet monumentaal. Maar alleen daarom.          

Vladimir Majakovski: Verzamelde gedichten

Uit het Russisch vertaald door Marko Fondse, Yolanda Bloemen e.a.

Van Oorschot; 456 pagina’s; € 29,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.