De jaren 10De jaren van de mening

De Betrouwbare Mannetjes presenteren: uw mening over het Decennium van de Mening

In de jaren tien werd het hebben van een mening belangrijker dan ooit. Wat moet u daar nou van vinden?  

Beeld Paul Faassen

Het was ons het decennium wel. Natuurlijk was het niet vlekkeloos, maar al met al een prima jaren tien, als u het ons vraagt. Geen Wereldoorlog, zoals in de vorige jaren tien, zelfs geen Napoleontische Oorlog, zoals in die daarvoor. En toch was er meer dan genoeg te beleven: een zwarte president, een witte president, maar liefst twee elfstedenzwemtochten, u heeft er allemaal geen seconde van hoeven missen. U heeft er bovendien alles van kunnen vinden en – en dat is misschien wel het belangrijkste – dat ook te pas en te onpas kunnen uiten. Want werd de Vrijheid van Meningsuiting in de jaren nul op het altaar gezet, de afgelopen tien jaar is er een volwaardige religie ontstaan, met een haast orthodoxe belijdenis. Nee, wij durven wel te stellen dat het afgelopen decennium Het Decennium van De Mening was. Maar hoe is de mening zo belangrijk geworden? En wat waren de gevolgen? En blijft dat zo, of gaan we weer wat anders doen met z’n allen? Ingewikkelde vragen, waar u natuurlijk niet direct een antwoord op heeft, maar gelukkig zijn De Betrouwbare Mannetjes er. De afgelopen zeven jaar hebben wij in de Volkskrant voor u de opinie in binnen- en soms ook buitenland bijgehouden, en u geadviseerd over wat u moest vinden en dan kan dit er ook nog wel bij. Dus daar gaan we: uw mening over het Decennium van de Mening. Geen dank verder. We doen het graag.

#Telefoon

Er gebeurt een hoop in tien jaar. Natuurlijk, het lijkt voorbij te vliegen. Maar als u nagaat dat het tien jaar geleden nog maar tien jaar geleden was dat Bart Spring in ’t Veld als de verrassende winnaar uit het Big Brother-huis kwam, en dat u inmiddels al weer jaren vergeten bent wie dat ook alweer was, valt het ineens toch erg tegen. Feit is dat onze samenleving sinds 2009 wezenlijk is veranderd. Natuurlijk, u moest in eerdere decennia ook al goed beslagen ten ijs komen, maar wanneer werd u nou helemaal om uw mening gevraagd? De Amerikaanse presidentsverkiezingen? U was toch zeker Amerikadeskundige Willem Post niet. En kijk nu eens. We zijn nauwelijks twee WK’s verder, en uw mening geven is bijkans een verplichting geworden. Wat u meent, dat vormt u. Opinio ergo sum. En wij durven daar best de hoofdverantwoordelijke voor aan te wijzen. Dikke kans dat u er as we speak naar zit te kijken, en anders wilt u hem er eigenlijk het liefst al een tijdje bij pakken. Wedijverde u tien jaar geleden nog met uw zwager over wie de kleinste had, inmiddels kan-ie u niet groot genoeg zijn. De Telefoon. Of smartphone, zoals u hem wellicht liefkozend noemt. Opeens had u een meningenmachine in uw broekzak en danste het hele politieke spectrum in een polonaise door uw beeldscherm. En het enige wat u hoefde te doen was de handjes op de schouders van Wierd Duk of Wouke van Scherrenburg te leggen en aansluiten.

#Waarde

Twintig jaar geleden geloofde slechts een handjevol ingezonden-brievenschrijvers dat er mensen zaten te wachten op hoe zij vonden dat de wereld in elkaar stak. Het waren zonderlingen. We waren er dolgelukkig mee, laat daar geen misverstand over bestaan, maar ondertussen dachten u en wij exact hetzelfde: wat verbeelden deze mensen zich wel niet? Waarom zou het iemand iets kunnen schelen wat Jos van Leur (62) uit Hardinxveld-Giessendam van de aanslagen op 11 september vindt? Wie dacht hij wel niet dat hij was? Amerikadeskundige Willem Post? Maar eind jaren tien blijken mensen als Van Leur ineens avant-garde. In een paar jaar tijd is de waarde van opinie explosief gestegen. Van een niche toebehorend aan politici, bekende mensen, Ebru Umar, en andere paradijsvogels, tot een onontbeerlijk onderdeel van ieders publieke persoonlijkheid. Of het nou om Zwarte Piet gaat of om het medische dossier van Barbie, om immigratiepolitiek of voetballertjes die hun onderbroek aanhouden bij het douchen, zeggen dat u ergens eigenlijk geen verstand van hebt, of dat het u in het geheel niet interesseert, is geen optie meer. U moet een mening hebben.

#Imago

En als je er goed in bent, is je kostje gekocht. Een Jort, een Peter R., een Johan D. ze hebben er allemaal een extra carrière op gebouwd. En laten we ook onszelf niet uitvlakken. Nee, het hebben van een mening is een businessmodel om u tegen te zeggen. En niet alleen de profs sponnen er de afgelopen jaren garen bij, de juiste mening hebben op het juiste moment was voor iedereen een kruiwagen en als u het echt even niet meer wist, dan leende u er gewoon een van een ander. Na jarenlang over uw woorden te zijn gestruikeld om uw punt te maken, kon u nu opeens op zaterdagochtend de column van Bas Heijne retweeten met het bijschrift dat u er toevallig precies zo over dacht. Spijker. Kop. Stond u er by proxy toch nog goed op.

Beeld Paul Faassen

#Talkshow

Maar de boel kwam langzaamaan onder hoogspanning te staan. Al die nieuwe meningen moesten, linksom of rechtsom, ergens naartoe. Natuurlijk, voor 2010 hadden we ook al Barend en Van Dorp, en Barend en Witteman en Pauw en Witteman. Zelfs De wereld draait door werd al een paar jaar niet meer door Francisco van Jole en Claudia de Breij gepresenteerd. Pas in de jaren tien groeide de Nederlandse talkshow definitief uit tot de Hoogmis van de Dagelijkse Mening. Gewapend met een enkele rolodex en een handjevol onderwerpen schoten ze een voor een uw huiskamer binnen. Pauw, Jinek, Zomer met Art, Studio voetbal, Beau, RTL Late Night, Buitenhof, Jensen, M, Tijd voor Max, Powned, Veronica inside, Ladies night, Wakker Nederland, Business class, er was altijd wel plek voor nog eentje erbij. En hadden we voorheen slechts één Jan Mulder, inmiddels zitten er in ieder programma minsten drie gasten die (we de vorige dag ergens anders gezien hebben en) niet te beroerd zijn om overal over mee te praten, niet in het minst over het relletje op de sociale media van die dag. En zo werd de talkshow een heerlijke meningenmagnetron, waar alles aan het eind van de dag nog even voor u wordt opgewarmd, en vormen de oude en nieuwe media perfect communicerende vaten die zeven dagen per week opinie heen en weer pompen.

#Trump

Het blijft uiteraard niet tot onze landsgrenzen beperkt. Het zijn heus niet alleen de redacties van Nederlandse talkshows die profiteren van het bestaan van de sociale media. Je ziet het overal, het is een wereldwijde ontwikkeling, met de president van de Verenigde Staten als het ultieme symbool. Dachten we aan het begin van het decennium nog dat Barack Obama het gebruik van sociale media tot hogere kunst had verheven, inmiddels durven wij  – nu wij Amerikadeskundige Willem Post er niet langer voor nodig hebben – gerust te stellen dat er maar één echte kampioen is. Iemand die alle benodigde kwaliteiten in zich verenigt. Een narcistische schreeuwlelijk zonder noemenswaardige intellectuele kwaliteiten. Posterboy van de democratisering van de opinie. Donald Trump. Oorzaak, gevolg én katalysator ineen van een wereld waarin feiten het steeds meer tegen meningen moeten afleggen.

#Expertise

Wat men vindt is niet langer het domein van een handjevol kenners, ieders mening weegt even zwaar. Kennis en kunde zijn nagenoeg irrelevant geworden. Als er al iemand wordt uitgenodigd die ergens verstand van heeft, dan wel graag een professor die af en toe eens onverwacht op de DWDD-tafel wil springen om ons uit te leggen hoe onze hersenen nou precies werken. Nee, zelfs wij, als voorvechters van de ongefundeerde mening van het eerste uur, moeten erkennen dat de zaligverklaring van de opinie de afgelopen tien jaar misschien wel te ver is doorgeschoten.

#RIP

Laten we eerlijk zijn. Het is gewoon vreselijk uit de hand gelopen allemaal. We hebben ons als Westerse Wereld de afgelopen tien jaar lelijk in een hoekje geverfd. Een monster geschapen en het gevoed met de wapens waarmee we hem hadden kunnen bestrijden. Dat wat zo waardevol was heeft in een klein decennium nagenoeg al zijn glans verloren, waardoor iedere Jan Lul zich plots een autoriteit waant. En nu zitten we mooi met de gebakken peren. En met Angela de Jong. Want als echt iedereen een interessante mening heeft, heeft niemand nog een interessante mening.

Tenminste, dat vinden wij dan.

Veel plezier van uw nieuwe decennium!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden