De bescheidenheid van de blauwe hoofddoek

Elk stijlicoon heeft zijn archetypische voorloper. De hoofddoek van kinderrechten-activiste Malala werd al in de 15de eeuw gedragen door de Maagd Maria.

Wieteke van Zeil
null Beeld getty
Beeld getty

Dat het zomer is en vakantie kan natuurlijk meespelen. Maar ik hoef maar een paar tellen een beeld te zien van zo'n lichtblauwe, ondiepe zee, met dansende reflecties van de zon uit een nog feller blauwe hemel daarboven, of alles van binnen wordt kalm.

Blauw is de meest kalmerende kleur en dat is precies wat er gebeurt als je naar deze jonge madonna kijkt, omdat haar gezicht wordt omhuld door rustgevend blauw. Ook nog eens blauw dat behoorlijk versleten is trouwens. Dat het wol moest voorstellen en niet pak 'm beet satijn of fluweel, is nauwelijks meer te herkennen. Het gevolg is dat dat fijne, tastbare gezicht nog aanweziger is, in al haar schijnbare dromerigheid. Ze heeft weinig nodig om op te vallen, haar gezicht, de donkere ogen, haar handen, die blauwe doek. Ze verplettert je met die ijzersterke bescheidenheid.

Het meisje - dat, sorry hoor, Mona Lisa met gemak naar de troon kan steken, ook vanwege die aankomende, nog net niet doorgebroken glimlach die het schilderij spanning geeft (dit is dertig jaar vóór La Gioconda geschilderd) - is een jonge tiener, dat zie je zo, maar ze is ook Maria. Een heel sobere versie van de Maagd, die de aankondiging van de aartsengel Gabriël krijgt, al is die engel nergens te zien. Ze draagt daarom blauw: de kleur van de hemel, het goddelijke.

Blauw was jarenlang voorbehouden aan de Maagd Maria; in kunst draagt zij een blauwe mantel. En dan was blauw pigment in die tijd ook nog duurder dan goud, althans als je ultramarijn uit Afghanistan liet halen. Ze is dus in het hemelse goud gehuld.

Ik zag haar achttien jaar geleden in Palermo en ik had het geluk dat de meest betrokken suppoost van de hele wereld naast haar stond, Angelo. Hij vertelde alles over haar en daarna nog over de rest van het museum.

null Beeld Antonello da Messina, l'Annunciata (1476), Galleria la regionale di Palazzo Abatellis, Palermo.
Beeld Antonello da Messina, l'Annunciata (1476), Galleria la regionale di Palazzo Abatellis, Palermo.

Nu zag ik haar weer en het duurde precies acht tellen voor ik aan Malala dacht. Dat handje natuurlijk - Malala pakt altijd haar dupatta, de doek die bij haar Pakistaanse kleding hoort, met haar hand samen. De manier waarop de doek rustig op haar hoofd ligt, niet er strak om is gebonden. Hij ligt er als een sluier die je bewegingen behoedzaam maakt - één vlaag wind en hij kan wegwapperen.

In Pakistan dragen vrouwen de dupatta als teken van respect en bescheidenheid, hij ligt op het hoofd en kan de haren zichtbaar laten. Hij is een sieraad dat iets vloeiends en vriendelijks heeft, iets wat ruimte laat. Deze doek is geen schild.

Zo kan het ook

Malala heeft met haar opmerkelijke aanwezigheid in de wereld iedereen een spiegel voorgehouden: zo kan het ook, met zo weinig spektakel zo veel kracht en vasthoudendheid tonen. Op een bepaalde manier emancipeerde ze de hoofddoek, want ze laat de wereld zien dat ze de extremisten weerstaat met een dapperheid waarvoor Jeanne d'Arc zou buigen, zonder haar soennitische geloof af te vallen. De doek die ze draagt is vaak kleurig; Malala komt uit de Pashtuncultuur en groeide op in het noordwesten van Pakistan, waar de salwar kameez, de traditionele kleding, in vele kleuren wordt gedragen.

Ze is er een instantstijlicoon mee geworden, onnadrukkelijk en onbedoeld, maar zeker niet onbelangrijk. Ik herinner me meerdere keren dat ze blauw droeg en dan is ze meteen deze madonna: die onwaarschijnlijke, sterke combinatie van innerlijke bewogenheid en uiterlijke kalmte die ons allemaal geruststelt. Alles kan beter worden. We kunnen het.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden