ANALYSEBeroemdheden

De beroemdheid kan het in de coronacrisis niet goed doen

Bono en Bob Geldof (in de sloep) kregen veel lof voor een actie als Live Aid. Gordon, Lady Gaga, David Geffen, Ellie Lust, Edsilia Rombley en Gal Gadot (op het jacht) worden vooral bespot om hun initiatieven.Beeld Javier Muñoz

De afgelopen maanden worden de privileges van beroemdheden pijnlijk blootgelegd. Want afzonderen in een paleis met zwembad is nét wat makkelijker dan in een flatje driehoog-achter. En als ze dan ook nog met een opgeheven vingertje aan komen zetten, valt dat bijzonder slecht.

Zie ze eens zitten, de beroemdheden in quarantaine, gevangen in hun strak minimalistisch ingerichte villa’s, met slechts een infinitypool ter afkoeling en een mancave vol videospellen en fitnessapparaten ter afleiding. Het is ze allemaal afgenomen: concerten geven, in films spelen, tv-programma’s maken, fotoshoots doen op idyllische plekken. Wat moeten ze met hun tijd?

Natuurlijk: het volk troost bieden. U via de sociale kanalen hoop inpraten, u vermaken met een liedje op de vleugel in de zitkamer, u vertellen dat u er niet alleen voor staat, dat ook zij het soms zwaar hebben, dat we nu allemaal even gelijk zijn, dat we eigenlijk dankbaar moeten zijn voor het virus.

En hoe reageert dat volk? Met een plaatje van Parasite, de Oscarwinnende film waarin een arm Koreaans gezin de minimalistische villa van een steenrijk gezin infiltreert, hét hedendaagse symbool van de afkeer tegen de elite en veel gebruikt in memes.

Deze crisis vraagt om leiderschap. Wie kunnen we ons lot toevertrouwen? En wie vooral niet? Lees het in onze leiderschapsspecial

‘Fijn dat je het naar je zin hebt!’, reageerde een anonieme twitteraar op een filmpje waarin Jennifer Lopez zich met haar familie aan het vermaken is op haar perfect gemaaide gigagazon. Bij de opmerking stond een shot van vlak voor de bloederige apotheose van Parasite, die zich afspeelt in een soortgelijke tuin. Vijfduizend mensen begrepen de grap en klikten op like.

De ‘ugly truth’

‘Celebrity culture is burning’, schreef The New York Times een paar weken geleden al. ‘De coronacrisis heeft de ‘ugly truth’ onthuld over beroemdheden en kapitalisme’, kopte The Guardian. En in Nederland verschenen vileine columns in FD en De Telegraaf over hoe lekker verbindend de haat tegen celebrity’s werkt ten tijde van een pandemie.

Ja, de coronacrisis toont het failliet van de celebrity als moreel leider. Er zitten werelden van verschil tussen wat Band Aid (1984), Live Aid (1985) en USA for Africa’s We Are the World (1985) teweegbrachten en het vermoeide gevoel dat mensen nu overvalt bij goedbedoelde acties van beroemdheden. Het publiek was destijds echt onder de indruk, wellicht ook omdat het een van de eerste keren was dat zoveel starpower en zo veel talent, uit zowel commerciële als alternatieve hoek, samenkwamen voor het goede doel. Een opwindend cultureel moment.

Maar er moet toch meer meespelen. Wat maakt dan dat we nu zo verveeld of ronduit vijandig reageren op beroemdheden, ondanks alle goede bedoelingen? 

Voorbeelden te over. Wellicht het meest tot de verbeelding sprekend, gezien de zelfoverschatting: de door Wonder Woman-vertolker Gal Gadot aangespoorde beroemdheden, zoals Natalie Portman, Mark Ruffalo, Will Ferrel en Cara Delevingne, die a capella een regeltje Imagine deden, niet bepaald toonvast. 

Het vergt een bijzondere vorm van cognitieve dissonantie om ‘imagine no possessions’ te zingen, vals bovendien, vanuit een compound waar al je bezittingen veilig achter hoge muren staan. ‘We're all in this together’, troostte Gadot, die zich filosofisch zei te voelen door de quarantaine. Maar de wereld voelde zich vooral eensgezind in de haat, getuige de eindeloze stroom negatieve reacties.

Met een al even collectieve zucht van afkeer werd het Nederlandse ‘coronalied’ Zon ontvangen, nog voordat het nummer überhaupt ten gehore was gebracht. De kitscherige tekst kon dat later niet meer goedmaken. ‘Ik doe wat een ander van me nodig heeft’, zingt Gordon, terwijl hij zijn armen spreidt als ware hij de verlosser. En ik hoef niks terug van wat ik geef.’

Wederom deed een groot aantal beroemdheden mee. En die beroemdheden, je kunt het niet genoeg benadrukken, kunnen niet eens zingen (of zijn niet eens beroemd). Onder meer Ellie Lust, Remy Bonjasky, Rob Geus, Michael van Praag, Michael Pilarczyk en Giel Beelen vormden deze hallucinante line-up. Allen even troostrijk en zelfspotloos in de camera kijkend, terwijl ze dingen zeggen als: ‘Hallo oude meneer, helemaal in uw eentje thuis.’ 

Privileges

Goeddeels is de celebrityhaat te verklaren door de schrijnende ongelijkheid waarmee de coronacrisis ons confronteert. Nee, een virusdeeltje maakt geen onderscheid tussen wit of zwart, arm of rijk, maar privileges beschermen wel behoorlijk goed tegen covid-19. 

‘Vanmorgen ben ik positief getest’, twitterde acteur Idris Elba onlangs. ‘Het gaat goed, ik heb nog geen symptomen.’ Scherpe vraag van een volger: hoe kan het dat je zonder symptomen bent getest? Het antwoord laat zich raden. Inmiddels is Elba hersteld. Deze week riep hij op elk jaar een week in quarantaine te gaan om deze pandemie te ‘herdenken’. Ehm, nee dank je, was de begrijpelijke respons.

Miljardair David Geffen zette een foto van zijn superjacht op Instagram, met de tekst: ‘Geïsoleerd op de Grenadines. Ik hoop dat iedereen veilig is.’ Er volgden dusdanig veel haatdragende reacties dat Geffen, die een vermogen heeft van ruim 7 miljard euro, zijn profiel verwijderde. 

Terwijl de gewone man of vrouw werkloos wordt door de coronacrisis en in een flatje driehoog-achter met drie kinderen zich door de lockdown ploetert, livestreamen beroemdheden dat ze gek worden van verveling in hun paleizen of vergeten ze welke dag het ook alweer is. De meeste mensen moeten net zo hard doorwerken in quarantaine, maar vermogende acteurs en zangers hebben werkelijk een soort zorgeloze thuisvakantie.

En dat verschil pikt de rest niet langer. Er is de afgelopen jaren venijn in het debat over de ‘één procent’ geslopen. Velen wanen zich kleine Piketty’s en roepen nu tijdens deze crisis op de economie te resetten. De mensen met radicale ideeën over een herverdeling van vermogen zijn geen obscure groep meer. 

Omdat de beroemdheden zich laten betalen door het grootkapitaal, denk aan Amazon, Apple en Disney, staan mensen vooraan in de rij om ze op hun hypocrisie te wijzen als ze een moreel appèl op het publiek doen. ‘Als je vanavond een award wint’, zei comedian Ricky Gervais tijdens de Golden Globes begin dit jaar, ‘gebruik het platform dan niet voor een politieke speech. Het is niet aan jou om anderen over ook maar iets de les te lezen.’  

Onder dit alles broeit een groeiende afkeer tegen beroemdheden die alleen beroemd zijn vanwege het beroemd zijn. Roem is bereikbaarder dan ooit door sociale media, wat er tegelijkertijd toe heeft geleid dat steeds meer (jonge) mensen het willen worden en steeds meer anderen erop neerkijken. 

Zie de haat tegen Imagine en Zon. Een groot deel van de woede komt voort uit het feit dat die mensen niet getalenteerd zijn en zichzelf toch zo belangrijk achten dat alleen hun aanblik al de rest van de wereld zal doen genezen. 

Echt talent

Gelukkig werkt de tendens ook andersom: talent wordt nog altijd gewaardeerd, wellicht juist meer. ‘Terwijl de kracht van pure roem keldert’, schreef Amanda Hess in The New York Times, ‘groeit de waarde van waar entertainment.’ Als voorbeeld noemde ze onder meer Anthony Hopkins die een melancholisch liedje op piano speelt, met zijn kat op zijn schoot. Geen zelfbeklag, geen moreel gedram, geen pretentie, gewoon vermaak.

Lady Gaga leek vorig weekend het sentiment ook aardig aan te voelen met haar livestreamevenement One World: Together at Home. Slim van de organisatie: op YouTube waren de reacties uitgeschakeld. Gooi uw portemonnee weg, zei host Stephen Colbert vooraf, we vragen geen geld van u. Op wat sentimentele speeches over zorgpersoneel na kreeg het publiek iets simpels: overwegend mooie liedjes. 

Oké, Elton John gromde en blafte zich door I'm Still Standing heen, The Rolling Stones speelden niet helemaal synchroon via vier webcams en van bepaalde sterreninterieurs viel je mond open van verbazing (met speciale vermelding voor John Legend en zijn saaie witte spacehuis en volle awardmantel). 

En nee, de gebundelde thuisconcerten waren bepaald geen Band Aid. Maar de ode van Stevie Wonder aan wijlen Bill Withers was prachtig en goed gekozen: Lean On Me. De mooie liedjes van Taylor Swift, Eddie Vedder en Billie Eilish waren iets van een troost. De speech van Tom Jones, die als kleine jongen twee jaar in een arbeidershuisje geïsoleerd heeft gezeten met tbc, was zelfs een beetje ontroerend.

De ontvangst was lauw, gematigd positief, nauwelijks haat. Dat is voor nu even het hoogst haalbare.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden