100 jaar de Volkskrant12 september 2001

De berichtgeving in de Volkskrant over de aanslagen van 11 september was zakelijk

Binnen de redactie en onder de gastauteurs die gevraagd en ongevraagd hun licht over de gebeurtenissen lieten schijnen, tekenden zich wel meningsverschillen af

De aanslag op de Twin Towers. Beeld REUTERS
De aanslag op de Twin Towers.Beeld REUTERS

Aan het eind van de week die volledig in het teken had gestaan van de aanslagen van 11 september 2001, stelde Theo Klein – de Ombudsman van de Volkskrant – vast dat de berichtgeving over deze gebeurtenis door lezers als ‘enigszins afstandelijk’ was ervaren. Hij voelde niet de behoefte om hen te weerspreken, want de krant had zich inderdaad beperkt tot het meest noodzakelijke. In eerste aanleg betekende dit dat ze op vijf pagina’s ingetogen verslag had gedaan van de gebeurtenissen die zich in New York en Washington hadden voltrokken.

De volgende dagen waagde de redactie zich aan analyses over de mogelijke gevolgen van de terreuraanslagen voor de Verenigde Staten en de overige wereld. Daarbij verwees ze (meermaals) naar de verrassingsaanval van Japan op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor, op 7 december 1941. Maar ze weersprak de talrijke onheilsprofeten die meenden getuige te zijn geweest van de aanzet tot de Derde Wereldoorlog. ‘Absurd’, noemde gastauteur Hermann von der Dunk deze suggestie zelfs. ‘Tegen wie zou die oorlog trouwens gevoerd moeten worden? Het gevaar waarmee de mensheid wordt geconfronteerd, is juist niet de bekende massieve oorlog, maar de mogelijkheid van individuen en geheime organisaties om met behulp van de techniek wanorde en geweld te verbreiden.’

Binnen de redactie en onder de gastauteurs die gevraagd en ongevraagd hun licht over de gebeurtenissen lieten schijnen, tekenden zich overigens wel meningsverschillen af over – met name – de wenselijke respons van de Verenigde Staten en over de gevolgen van de aanslagen voor de verhouding tussen het Westen en de islamitische wereld. Sommige auteurs achtten een aanval van de VS op Afghanistan (met grondtroepen) goed verdedigbaar, en verwachtten van Europa actieve solidariteit met de Amerikanen. Anderen maanden de VS tot terughoudendheid en tot vermijding van ‘grote woorden’ die de mondiale polarisatie slechts zouden aanwakkeren. De een meende dat de gebeurtenissen het gelijk hadden aangetoond van de politicoloog Samuel Huntington, die jaren eerder een ‘clash of civilizations’ had aangekondigd. De ander noemde diens gedachtegoed ‘gevaarlijk’.

Evenzeer liepen de meningen uiteen over de houding van de islamitische wereld. Volgens sommigen overheerste onder moslims de (oprechte) afschuw over de gebeurtenissen in de VS, en vormde het vreugdevertoon van Palestijnen en islamitische jongeren in Nederland slechts de uitzondering op de regel. Televisierecensent Paul Brill, voormalig correspondent in de VS, oordeelde anders. ‘Nog iets waarvoor geen woorden zijn: de jubelende jongeren in de straten van Ramallah. ‘Je moet ze zien als jongeren die rotzooi trappen in voetbalstadions’, relativeerde de Palestijnse Nederlander Suudi. Ach, was het maar zo onschuldig.’

Aan de waarneming van Ombudsman Theo Klein deed dit alles geen afbreuk: alles overziende, was de toonzetting van de nieuwsberichten en de analyses zakelijk geweest. De lezers hadden eigenlijk alleen aanstoot genomen aan de kop boven het openingsartikel in de Volkskrant van 12 september: ‘Bush zweert wraak voor aanval’. Die oorlogszuchtige taal deed geen recht aan de afgewogen woordkeus van Amerika-correspondent Bert Lanting, meenden enkele lezers. En evenmin aan ‘het beheerste optreden’ van de Amerikaanse president George W. Bush.

In een wekelijkse serie kijken we terug op hoe de Volkskrant de afgelopen 100 jaar verslag deed van historische gebeurtenissen. Reageren? 100jaar@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden