BEELDVORMERSEen reus van 1,55 meter

De Belarussische demonstrant Nina Baginskaja is een reus van 155 centimeter lang

Nina Baginskaja heeft het aan de stok met een oproeragent.Beeld Dmitri Lovetsky / AP

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: een reus van 1,55 meter.

Ze is klein, daar begint het mee. Nina Baginskaja is 155 centimeter, dat is iets langer dan vijf schoollinialen achter elkaar. Daardoor lijkt de gemaskerde oproeragent met wie ze het op deze foto letterlijk en figuurlijk aan de stok heeft een reus. Goliath. Haar handen passen twee keer in zijn kolenschoppen.

Baginskaja is ook op leeftijd, al is 73 nog niet stokoud en doet ze dagelijks yogaoefeningen om soepel te blijven. Evengoed zorgen dat korte grijze koppie en die bril er mede voor dat deze vrouw, die volgens een recent profiel op de Belarussische website Tut.by onder meer gewezen atleet, geoloog, coupeuse en tegenwoordig fulltime-activist en overgrootmoeder is, overal in Belarus en inmiddels ook daarbuiten wordt herkend. Zeker sinds deze foto en een bijbehorend filmpje vorige week woensdag op sociale media werden verspreid.

Kijk ernaar en je begrijpt hoe dat komt. Zie haar staan met haar grote witte rugzak, ze lijkt op een brugpieper die op de eerste schooldag al ruzie heeft met een zesdeklasser. Beeldtechnisch gezien heeft Baginskaja alles wat nodig is om uit te groeien tot het symbool van de Belarussische opstand tegen de regering van president Loekasjenko.

Niet dat het haar daarom te doen is, symbool worden. Daar heeft ze het veel te druk voor. Deze dappere vrouw gaat de straat op sinds 1988, het jaar waarin de massagraven in het bos van Koerapati, net buiten Minsk, werden ontdekt. Tussen 1937 en 1941 vermoordde Stalins geheime dienst minstens dertigduizend mensen, mogelijk zelfs 150 duizend, die in Koerapati werden begraven. 

Duizenden bewoners van Minsk trokken naar het bos om een herdenkingsteken te plaatsen, de overheid beloofde officieel recht te doen aan de slachtoffers. Maar dat eerbetoon kwam er nooit. De doden passen niet in het procommunistische verhaal van Loekasjenko en bij zijn openlijke geflirt met Rusland. In zijn ijver om het Belarussische onafhankelijkheidsstreven weg te toveren, verbood hij de wit-rode vlag ten faveure van de rood-groene Sovjet-vlag.

Drie keer raden waarmee Baginskaja nu al jarenlang loopt te zwaaien. De meeste van haar wit-rode vlaggen zijn afgepakt. Ze is al zo vaak ruw opzijgeduwd, gearresteerd en in busjes getrokken – steeds door mannen die stukken groter en sterker zijn dan zij. Haar pensioen is met 50 procent gekort en ze heeft een groot bedrag aan boetes uitstaan, opgelegd vanwege haar deelname aan protesten. Boetes die ze weigert te betalen.

Twee soorten beelden

Wie kijkt naar de foto’s die door de jaren heen van haar werden genomen, ziet grofweg twee soorten beelden regelmatig terug. Eén: oud vrouwtje in kleurrijke kleding loopt zwaaiend met een vlag voor een groep mensen uit. Twee – en dat is natuurlijk ook een visueel cadeautje voor een fotograaf: piepkleine gestalte gaat de confrontatie aan met grote boze ordebewakers. Heel effectief, maar ook van een hoog Vrouwtje Theelepel-gehalte, komisch bijna. Maar Baginskaja verdient meer.

Gelukkig leverde het eerdergenoemde profiel op Tut.by meer context én andersoortige foto’s. Hier las ik dat Baginskaja haar kleurige kleding (onder andere een lange geruite rok en talloze giletjes) zelf maakt, evenals haar wit-rode vlaggen. Ze gelooft dat dat geluk brengt en haar beschermt tegen geweld. Daarom neemt ze ook nooit vlaggen van anderen aan, wanneer ze die van haar weer eens kwijt is.

Op de bijbehorende portretfoto’s, sommige een beetje van onderen, andere van gelijke hoogte genomen, oogt ze nu eens niet piepklein. Ze poseert in een zelfgebreide trui en met de oude leren jas van haar overleden echtgenoot, waarop ze een broche in de vorm van een wit-rode vlag speldde. Op haar vingers zit groen desinfectiemiddel; deze zomer verbrandde ze haar handen toen ze na een epileptische aanval (veroorzaakt door een ongeluk in haar jeugd) flauwviel tegen de hete oven.

Op straat vraagt men haar tegenwoordig weleens om een foto, als souvenir. Ik hoop dat Nina Baginskaja dan deze portretten uitdeelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden