Fotografie Beeldvormers

De begrafenis van Shah Marai, de Afghaanse fotograaf die omkwam bij een dubbele zelfmoordaanslag in Kabul

Beeldvormers onderzoekt hoe een foto ons wereldbeeld bepaalt

Kennissen, vrienden, en collega's bidden bij het graf van AFP hoofdfotograaf Shah Marai die om het leven kwam bij een tweede zelfmoordaanslag in Guldara, Kabul. Beeld AP

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: de begrafenis van Shah Marai.

De familie van de Afghaanse fotograaf Shah Marai (41) heeft een erfelijke aanleg voor blindheid. Drie van zijn broers en twee van zijn kinderen zijn blind. Dat weten we omdat het als feit voorbijkwam in verschillende postuums die begin van de week in de internationale pers werden gepubliceerd.

Op maandag was fotograaf Shah Marai, sinds 1996 werkend voor persbureau Agence France-Presse in Kabul, met een aantal van zijn collega’s naar de plek gesneld waar een zelfmoordenaar zich had opgeblazen. Terwijl tientallen journalisten en hulpverleners, fotografen en cameramensen zich daar verzamelden, blies een tweede aanvaller zich op. Hierbij kwamen 25 mensen om: 9 journalisten, onder wie Marai. De aanslag kwam een week nadat er 57 slachtoffers waren gevallen bij een aanslag op een kantoor waar kiezers zich kwamen registreren.

Een Afghaanse man kijkt door een gebroken raam naar buiten naar de plaats waar een zelfmoordterrorist op zijn minst vier mensen om het leven bracht, Kabul. Beeld AFP

Marai had als belangrijkste, en soms enige, fotograaf in Kabul in de loop der jaren via AFP meer dan achttienduizend beelden uit Afghanistan doorgestuurd. Zijn werk weerspiegelde alle hoop en alle misère die in Afghanistan de afgelopen decennia is gepasseerd. Marais perspectief was dat van een man die zijn land niet in de steek laat en ondertussen een familie onderhoudt onder de moeilijkste omstandigheden.

Misschien zijn het vooral de fragmenten van het dagelijkse leven – een ballonnenverkoper, een kermis in Kabul, een jongen met een schaap op zijn rug op weg naar de veemarkt – waaraan Marai zich vastklampte. Dit is een man die onder de Taliban leefde en werkte, een regime dat het fotograferen van mensen – en dieren – niet toestond. Die ballonnenverkoper is niet alleen een kleurig motief; het is een daad van verzet.

Afghaanse ballonnenverkoper Arash (19) op zoek naar klanten in Kabul. Beeld AFP

Hij begon als chauffeur en fixer voor Agence France-Presse en begon steeds meer fotografisch werk te doen, anoniem en in het diepste geheim, in een tijd dat elke vorm van journalistiek verbannen was. Na de val van de Taliban in 2001 volgde hij verhalen over verkiezingen en de opbouw van het land, totdat het front zich langzaam weer richting de hoofdstad verplaatste.

Het beeld van zijn begrafenis haalde de voorpagina van The New York Times, waarbij het lichaam in de kist te zien is, omringd door rouwende mensen. De foto was van collega Rahmat Gul van AP. Misschien was het bericht van de dood van negen journalisten weer opvallend genoeg vanuit een regio waar berichten over aanslagen, hoe gruwelijk ook, al snel de status van achtergrond-misère krijgen, in de marges van het nieuws.

Op de site van CNN werd een stuk gepubliceerd dat Shah Marai in 2016 voor de site van Agence France-Presse had geschreven. ‘Als de hoop is vervlogen’, luidde de titel van het artikel, waarin de fotograaf beschrijft hoe de hoop op een betere toekomst voor Kabul even opleeft nadat de Taliban waren verdreven. ‘Een tijd van grote hoop. De gouden jaren.’ Maar het stuk eindigt in mineur als hij beschrijft hoe vanaf 2004 de Taliban weer langzaam terugkeerden en de hoofdstad steeds vaker met aanslagen te maken kreeg.

‘Er is geen hoop meer’, schrijft hij. ‘Het leven is nu nog moeilijker als toen de Taliban alle macht hadden. Ik neem mijn vijf kinderen niet mee naar buiten. Elke ochtend als ik naar kantoor ga en elke avond als ik thuiskom, kan ik alleen maar denken aan auto’s met boobytraps of zelfmoordenaars in de menigte. Ik kan het risico niet nemen, dus blijven we thuis. Ik heb nog nooit zo weinig vooruitzichten gehad en ik zie geen uitweg. We leven in een tijd van angst.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.