De begeerte van het winkelen

Dit is geen aardig begin, maar mijn eerste reactie is die van de koper die zich door zijn begeerte heeft laten verleiden - het boek is uiterlijk onweerstaanbaar - en teleurgesteld wordt....

Kees Fens

De verleiding van het boek zit ook in de titel. Ik heb eenschitterend boek gelezen over het studievertrek in de renaissance, eenander over eten in de renaissance - beide prachtige ordeningen vanonbekende werelden, gelegen achter de grote cultuur. Ik hoopte hier op dederde sensatie. En die hoop werd pas vervuld tegen het einde van het boek.Daar wordt de grootste koper uit de periode 1400-1600 (de tijd van hetboek) geportretteerd, in haar feilloze smaak, haar onbedwingbare kooplust,in de lijsten van haar bestellingen, de superieurste boodschappenlijstjesvan haar tijd, in een onvergetelijke passage over de tegenvallende koop vanzeer dure Spaanse handschoenen, in haar koopreizen. Zij heet Isabellad'Este, leefde van 1474 tot 1538, was gehuwd met Francesco Gonzaga en wasmarkgravin van Mantua. Titiaan heeft haar portret geschilderd. Zij is dehoofdfiguur van het boek, maar wel de verkeerde, want een zo rijke enuitzonderlijke koper dat ze alleen voor de hoogste klasse representatiefkan zijn. En dan nog alleen voor het winkelen in de hoogste staat vangenade, zou ik haast zeggen.

'Winkelen', het is maar de halve betekenis van shopping; het Engelsewoord betekent ook boodschappen doen, en dat is een lagere want veeldagelijksere handeling. Boodschappen doen is soms een last, winkelen altijdeen lust. Evelyn Welch behandelt shopping in beide betekenissen en dat somsongeveer tegelijk, waardoor de ordening niet goed verloopt. We zijn op demarkten - bij uitstek de plaats van de boodschappen - en in de duurderewinkels, boodschappen en aankopen lopen door elkaar. De auteur is verreweghet best in het groot: wanneer zij de marktplaats als architectonischgegeven behandelt, wanneer zij de handelstijden in het uitstekende deel'Time' behandelt (hoewel we hier alle kalenderwijsheden krijgen, bekend uitandere, algemene studies), wanneer zij alle officiële verordeningen enmaatregelen die koper en verkoper moeten beschermen, behandelt.

Uitstekend zijn ook de stukken over de betaalwijzen, de verscheidenheidvan de munten, kortom de handel in wijde zin. Het algemene, de beschrijvingvan alles dat de koop en verkoop op verschillende niveaus mogelijk maakt,is haar kracht, als in het hoofdstuk 'Men in the Marketplace'. Maar hetwinkelen en het boodschappen doen zelf worden haast onzichtbaar. De kopersen hun hoge en lage behoeften blijven dat evenzeer. Het stuk over dejaarmarkten is haast een studie apart, voor de passage over de loterijengeldt hetzelfde, maar de winkels blijven gesloten, de marktkramen dicht,de koopwaren nagenoeg onvindbaar.

De werkelijk verbluffend goed gekozen illustraties helpen ons gelukkigte zien wat wij niet lezen. Veel van de reproducties zijn vondsten; eenvondst is ook het gebruik van de preken van Bernardinus van Siena entalloze andere teksten - de auteur is zeer belezen, misschien te belezen,want de vele verschillende onderdelen op één pagina maken zo'n bladzijdeerg fragmentarisch. Het zal duidelijk zijn: ik krijg weinig greep op heledelen van het boek, waarvan de titel vaak niet terzake doet. Wat moet menmet shopping in de laatste delen? Daarin wordt het verwerven van kunst envooral antieke kunst beschreven en worden de relieken- en aflatenhandelbehandeld. Alles is te koop, ja, dat kan die uitbreidingen rechtvaardigen.

Als in de genoemde boeken over de studeerkamer en het eten is het landvan handeling ook hier Italië, met vooral Venetië en Milaan als de stedenvoor de luxe (en alleen bereikbaar voor de zeer rijken, die hun inkopenkonden laten doen, zoals tegenwoordig Parijs en Mi-laan de centra zijn voorhet allerduurste aan kleding en sieraden). Het boek kan uitwijzen dat veelvan het huidige winkelen in het Italië van de renaissance al gestaltekrijgt of heeft gekregen. Een aantal structuren is al zichtbaar. En dekoopbegeerte is natuurlijk van alle tijden.

Misschien rechtvaardigt de laatste gedachte wel de titel van het boek.Dan kunnen we de auteur veel vergeven. Het is niet ijdel de geschiedenisvan de mensheid als een altijd doorgaand proces van shopping tebeschrijven. De geschiedenis als de historie van het begeren en het hebben.Dat kan de economische, sociale en algemene geschiedenis die Shopping inthe Renaissance ook is, verklaarbaar maken.

In elk geval: Italië is niets veranderd. Het maakt nog altijd demooiste kleding en de elegantste gebruiksvoorwerpen (Isabella d'Este zouzich er nog altijd thuis voelen), het heeft de mooiste winkels, deallermooiste levensmiddelenwinkels ook (daar wordt boodschappen doenwinkelen), het is het land van de begeerte bij uitstek. De cultuur van deverleiding - ze is nooit in haar schitterendste gedaanten over de Alpengekomen. Dit winkelboek is - en dat rechtvaardigt de hele inhoud - de studie van een beschaving.

Evelyn Welch: Shopping in the Renaissance - Consumer Cultures in Italy1400-1600Yale University Press, import Roodveldt403 pagina'sAdviesprijs 52,50ISBN 0 300 10752 8Yale University Press, import Roodveldt403pagina'sAdviesprijs 52,50ISBN 0 300 10752 8

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden