De baron die met de muurbloem danste

Pierre Godfroid, oud-topman van Sabena, roddelt vrij uit over de groten uit de luchtvaart. Hoe Lord King hem liet staan, Bob Crandall de onderhandelingen aan zijn vrouw overliet en Bernard Attali beklemd raakte tussen premier Dehaene en zijn minister Coëme....

PETER DE GRAAF

DE EERSTE lijfelijke kennismaking van Pierre Godfroid met Sabena sprak boekdelen: hij kwam vast te zitten in de lift in Air Terminus, het oude hoofdkantoor van de Belgische luchtvaartmaatschappij.

'Waar was ik gestrand? Ik kon het niet nalaten mij die vraag te stellen. Mijn vorige omgeving was jong, zonnig, modern en fris. Air Terminus behoorde tot een ander tijdperk. Ik ben vaak beschaamd geweest om daar prominente bezoekers te ontvangen, uit vrees dat ze Sabena zouden vereenzelvigen met het krakkemikkige hoofdkantoor.'

Baron Pierre Godfroid was van eind 1990 tot begin dit jaar voorzitter van Sabena. Na een slepend en steeds grimmiger conflict met de vakbonden ruimde hij afgelopen februari het veld. Swissair, de nieuwe machthebber bij Sabena, had geen vertrouwen meer in hem.

Deze maand publiceerde Godfroid een boek over zijn vijf bewogen Sabena-jaren. Hij trapt nog eens venijnig na naar de vakbonden, die het bedrijf met wilde stakingsacties (opnieuw) aan de rand van de afgrond brachten. De vakbonden waren boos om Godfroids plan dure piloten uit te vlaggen naar Luxemburg. Het bracht de bonden tot razernij, en alarmeerde ook de regering. Het uitvlaggen ging van tafel, en daarmee twee miljard aan besparingen. Zelfs de samenwerking met Swissair kwam in gevaar.

De Zwitsers wilden opeens aanzienlijk minder spenderen aan Sabena. Gevolg was een beklemmend gesprek tussen Godfroid en Swissair-topman Otto Loepfe in Brussel, dat precies 205 seconden duurde. Godfroid vond 'dat er grenzen waren aan het fatsoen en dat ik op deze basis liever afhaakte. Daarop heb ik de vergadering verlaten.'

Vervolgens moest de Sabena-topman om tien uur 's avonds drie kwartier lang wachten in de bittere kou van de troosteloze Wetstraat, zonder jas. Maar zijn koude protest had succes: de Zwitsers verhoogden hun bod. Daardoor kwam het uiteindelijk toch nog goed tussen Swissair en Sabena.

Godfroid blinkt niet uit in schrijftalent, maar hij gunt de lezer wel een aardige kijk in de keuken. Zoals bij de eerste bestuursvergadering van Sabena World Airlines, de tot mislukken gedoemde mariage à trois tussen Sabena, KLM en British Airways.

Het was een 'ijzig' onderhoud op 21 november 1990, aldus Godfroid. SWA leed een onverwacht groot verlies van zes miljard frank. Colin Marshall van BA sprak flegmatiek zijn 'onaanvaardbaar' uit: de begroting moest worden herzien. De Nederlanders knikten instemmend. Na 57 minuten was de zitting voorbij.

'BA en KLM waren meedogenloze antagonisten', aldus Godfroid. Geen van beide had 'echt de intentie om samen te gaan met Sabena'.

Vijf BA- en vijf KLM-mensen kwamen op sleutelposten. Ze kostten Sabena op jaarbasis 150 miljoen frank aan salarissen en andere voordelen. 'Eén van hen, een Brit, kreeg in 1990 meer dan ik nadien als voorzitter ooit heb verdiend'

De twee aandeelhouders wensten geen enkel risico te nemen en hadden van tevoren geregeld dat ze de samenwerking zonder kleerscheuren konden beëindigen, hetgeen ruim een maand later ook gebeurde.

BA en KLM konden onbekommerd in Sabena's keuken kijken, volgens Godfroid met ernstige gevolgen. Zo had Sabena begin 1990 60 procent van de reizigers tussen Brussel en Londen, en BA 40 procent. Aan het eind van het jaar was die verhouding net andersom.

Vooral voor British Airways - eerder ook al door Virgin-baas Richard Branson beschuldigd van dirty tricks - heeft Godfroid geen goed woord over. KLM komt er iets beter vanaf, al was de investering in Sabena louter defensief. 'Onze zuiderflank verdedigen', was de opdracht van de KLM-commissarissen.

Na de mislukking van SWA lopen de potentiële partners de deur plat bij Godfroid. De eerste was Bob Crandall van American Airlines, maar die wilde niet meer dan vijftig miljoen dollar in Sabena steken. Crandalls vrouw was bij het gesprek in New York aanwezig. Droogjes merkt Godfroid op: 'Te oordelen naar haar interventies en commentaren tijdens ons onderhoud speelt zij ongetwijfeld een belangrijke rol in zijn beroepsleven.'

Ook KLM nam begin januari 1991 weer contact op, volgens Godfroid 'op haar vraag'. De sfeer was 'warm en vriendschappelijk', een vluchtig overzicht van de potentiële vormen van synergie viel positief uit. Maar KLM had geen geld voor een vermogensversterking van het noodlijdende Sabena.

Vervolgens belde British Airways weer aan. Godfroid op audiëntie bij Lord King, de oude bulderbaas van BA: 'Zeer punctueel word ik klokslag kwart over tien binnengeleid in zijn kantoor. (. . .) Twee glazen ogen keken mij strak aan. Ik wachtte om te gaan zitten tot hij een teken gaf. Een tijdlang heerste er een drukkende stilte. Terwijl hij mij nog dieper in de ogen kijkt, zegt hij plots, in een ruw Engels: 'Ik heb gisteren een vriend opgebeld, een van uw oud-bestuurders bij Campbell Soup in de VS.'

'Nieuwe stilte. Dan herneemt hij de conversatie met licht schertsende ogen. Ik verneem dat mijn oud-bestuurder de avond voordien in lachen is uitgebarsten en hem heeft gezegd: 'He is a money maker!' Een topargument voor Lord King.'

Godfroid was geslaagd en Marshall nodigde hem uit voor een lunch. Tijdens de maaltijd, opgeluisterd met Dom Perignon, wordt Godfroids medebestuurder Pahaut bij de neus genomen. De Britten spelden Pahaut, een fervent autoliefhebber, op de mouw dat ze hem een Porsche willen aanbieden. 'Tot onze stomme verbazing zien we bij het buitenkomen een schitterende Porsche met aan het stuur een verrukkelijke vrouw, die uitstapt als we daar aankomen. Ik vergeet nooit de verwarde blik van Pahaut.'

Maar ook BA haakte af vanwege de financiën. Uiteindelijk ging Godfroid in zee met zijn 'grote vriend' Bernard Attali van Air France. Acht (kostbare) maanden moest het duo wachten op de goedkeuring van de Belgische regering, omdat het kabinet-Martens net gevallen was.

Na de moeizame vorming van een nieuwe regering belegde Godfroid ijlings een vergadering op neutraal terrein in Luxemburg om het lang verbeide partnerschap te bekrachtigen. Het onderhoud liep iets uit, waardoor Attali in grote haast naar het vliegveld moest worden gereden in de regeringswagen. Volgens Godfroid zat de baas van Air France 'letterlijk vastgeklemd' op de achterbank tussen premier Dehaene en verkeersminister Coëme.

Maar toen Attali struikelde over een massastaking, was de liefde bij de Fransen snel bekoeld. Godfroid moest wel acht keer om een onderhoud vragen met de nieuwe topman, Christian Blanc. Die desinteresse was symptomatisch. Blanc bleek Sabena louter als 'satelliet' van Air France te zien, zonder enig strategisch ontwikkelingsplan. Godfroid kon weer op zoek naar een andere partner. Dat werd uiteindelijk Swissair.

Godfroid heeft vijf jaar gedeeld met Sabena, door sommigen omschreven als: Such A Bad Experience Never Again. Hij heeft ontegenzeggelijk een nieuwe wind door het bedrijf laten waaien. De bureaucratie is gedeeltelijk afgebroken. Hij saneerde de 58 (!) man tellende staf van zijn illustere voorganger Carlos Van Rafelghem. Ook het massaal verstrekken van gratis tickets is voorbij, net als de lucratieve smokkel van sigaretten - ooit kwam tijdens een Sabena-vlucht het plafond naar beneden onder het gewicht van de illegale sloffen.

Maar het predikaat 'noodlijdend' heeft Sabena nog steeds niet van zich af kunnen werpen.

Pierre Godfroid: Op zoek naar verloren tijd en geld.

Lannoo; 223 pagina's; Bfrs 595.

ISBN 90 209 3028 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden