De Balzac verschaft de lezer een 'schuldig genoegen'

Wat is De Balzac onverholen grappig als hij in Verloren illusies alle uit ijdelheid voortvloeiende ellende optekent.

Beeld Coco Davez

Jee, wat is die Balzac een slappe ouwehoer zeg, denk je halverwege zijn roman Verloren illusies. Het lijkt wel een televisiesoap, zo wordt alles uitgesponnen. En dan de personages: dat zijn bijna archetypen. De kwaaien zijn allemaal klein en lelijk, hebben een grote rode neus door hun overmatig drankgebruik en zijn vaak ook nog pokdalig. Hun sluwheid spreekt uit hun glinsterende kraalogen. De goeien zijn mooi en goed gebouwd en anders zijn het grote, trouwhartige ongeletterden die zelfs hun kleine beetje spaargeld weggeven, of hun eer opofferen, om hun baas uit de penarie te helpen.

Hoofdpersoon Lucien Chardon is hier het oog van de orkaan en valt in geen van beide categorieën. Hij heeft het lichaam van een Adonis en een engelachtige kop vol blonde krullen, maar geen andere eigenschappen dan eerzucht. Zijn enige drijfveren zijn rijkdom en aanzien. 'Het is een slapjanus met praatjes, zoals voor de meeste Fransen geldt', zo karakteriseert Daniel D'Arthez, zijn vriend en goede geweten, hem tegenover Luciens mooie en rechtschapen zuster Eve.

Lucien Chardon, apothekerszoon, trekt met literaire ambities naar Parijs. Al snel heeft hij genoeg van het romantische maar armoedige schrijversbestaan, zeker als de dame met wie hij naar Parijs is gekomen, hem laat vallen omdat ze inziet wat hij is: een provinciaaltje dat niet kan wedijveren met de hippe Parijse beau monde. Lucien wil wraak. Eerst door de journalistiek in te gaan: een gecorrumpeerde bende, waar het quid pro quo de dienst uitmaakt. Zo kan hij zijn rivaal in de liefde, de heer du Châtelet, zwartmaken.

Honoré de Balzac (1799-1850), die het adellijke 'de' zelf toevoegde, kende het journalistieke wereldje maar al te goed. Op een gegeven moment schreef hij voor zeven kranten tegelijk! Maar al werkte hij als een bezetene, en liet hij zich onderhouden door zijn minnaressen, met zijn hang naar protserige luxe gaf hij altijd meer uit dan er binnen kwam. Zijn leven lang was hij op de loop voor schuldeisers.

Verloren illusies maakt deel uit van een enorm project dat Balzac maar gedeeltelijk zou voltooien, de Comédie humaine. Hij wilde in meer dan honderd romans, novellen en essays een compleet beeld geven van de Franse samenleving.

De roddel en achterklap in de provincie, het vernuftig kapotmaken van iemands reputatie in de hoofdstad, de corruptie en de afgunst, het smeden van complotjes: het hoort bij de maatschappij die Balzac in alle facetten wil tonen.

Beeld cover boek

Misschien is dit waarom je wilt doorlezen: een 'schuldig genoegen' om te lezen over andermans ijdelheid en de daaruit voortvloeiende ellende. Daarbij weet Balzac het geheel luchtig te houden door in de details onverholen grappig te zijn. Je kunt je voorstellen dat hij heeft zitten gniffelen om die wufte dames en dandy's, om de plompe weldoeners van de jonge actrices, om de gierige boekhandelaren en lepe kranteneigenaren.

Lucien wordt voorgehouden dat hij zijn adellijke moedersnaam, De Rubempré, mag gaan voeren van de koning. Daarna is het snel bekeken. Zonder door te hebben dat hij een speelbal is geworden van mannen en vrouwen die machtiger zijn dan hij, waant Lucien zich al een De Rubempré. Met een duizelingwekkende snelheid, Balzac trekt er nog geen 40 pagina's voor uit, valt het getalenteerde schrijvertje bij iedereen uit de gratie, en moet hij terug naar zijn familie in de provincie. Lopend.

In het derde en laatste deel lezen we over de rampspoed die Lucien over de familie heeft afgeroepen door ze om geld te vragen en zelfs de handtekening van zijn beste vriend en zwager te vervalsen. Lucien toont berouw, zoals altijd. Maar aan het einde van het boek is hij weer op weg naar Parijs. Klaar om zich hoogmoedig in nieuwe avonturen te storten.

Honoré de Balzac

Honoré de Balzac (Tours 1799 - Parijs 1850) was rechtenstudent uit een bourgeoisfamilie uit de provincie die liever romancier wilde worden dan notaris. Op zijn 30ste begint hij aan een megaproject: La comédie humaine. Als een van de eersten laat hij personages in verschillende verhalen terugkeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden