‘De atoombom zit in ons dagelijks glas melk’

Peter Sellars..

amsterdam Een paar maanden geleden discussieerde Peter Sellars op het World Economic Forum in Davos met leidende politici en zakenlui over atoomwapens. De opmerkelijke conclusie: alle atoomwapens op aarde moeten worden vernietigd. ‘Wij haalden dat debat helemaal naar ons toe’, vertelt Sellars gnuivend. ‘Geweldig toch?’

Zijn gewicht in zulk gezelschap, benadrukt de 49-jarige Amerikaanse theatermaker, dankt hij aan zijn kunst. ‘Wat mij naar Davos voerde, was Doctor Atomic’ – de opera uit 2005 over de oorsprong van de atoombom, die hij samen met componist John Adams maakte. Sellars tekende voor libretto en regie. Zondag is de Europese première in het Muziektheater, in het kader van het Holland Festival.

Sellars staat erom bekend zelfs de meest gecanoniseerde klassieken een politieke lading te geven. Vijftien jaar geleden refereerde alles wat hij maakte aan de toenmalige rassenrellen in zijn woonplaats Los Angeles, die hem hevig raakten. En tijdens zijn opening van het Holland Festival in 2004 gebruikte hij Euripides’ Herakliden als vehikel voor het vluchtelingenprobleem, compleet met echte ama’s, live op het toneel.

Vergeleken daarmee blijft Doctor Atomic verrassend dicht bij de feiten over de diepgeheime ontwikkeling van ‘de’ bom vanaf 1941. De hoofdrollen zijn voor Robert Oppenheimer (bariton Gerald Finley), de wetenschapper die het project leidde, en zijn rechterhand Edward Teller (bariton Richard Paul Fink). Zij zingen zinnen als: ‘We hebben weer problemen met de ontsteking.’

Is Peter Sellars soft geworden of is Los Angeles eindelijk door de beschaving aangeraakt? De regisseur schiet uit zijn stoel: ‘Maar dit is een opera over Californië!’ Sellars’ peilloze theatereruditie en kennis van culturen – hij studeerde op Harvard en daarna in Japan, China en India – maken nu eenmaal dat hij iedere gebeurtenis naast de deur artistiek kan vertalen naar een wereldwijde kwestie, en omgekeerd. Binnen grenzen, dat wel. ‘Sommige dingen gaan de kracht van de kunst te boven’, vindt hij. ‘Doctor Atomic gaat niet over Hiroshima, net als Watergate afwezig is in Nixon in China’, John Adams’ opera uit 1987 naar een idee van Sellars.

‘Het militair-industriële complex dat begon met de atoombom, leidde tot een geheime schaduwregering en tot wereldwijde vergiftiging’, zegt de regisseur. ‘Borstkanker werd pas na de Tweede Wereldoorlog een belangrijke doodsoorzaak. De bom zit, bij wijze van spreken, in ons dagelijks glas melk.’ Om die diepe doorwerking recht te doen, begint Sellars bij het begin – refererend aan het begin van alle theater. In Doctor Atomic onderzoekt hij ‘hoe wij tot dit punt zijn gekomen’, zoals wij ons al eeuwen afvragen ‘waarom Oedipus zich de ogen uitstak’.

De invloed van theater op het publiek moet net zo diep gaan: ‘Wij maken een soort dieptebommen, waarvan de explosies generaties lang doordreunen.’ Ook in de hoofden van de machthebbers: opera is de enige kunstvorm die koning én onderdaan verenigt. En die Sellars in Davos bracht, op voet van gelijkheid met wereldleiders.

In 2005 in San Francisco raakte Doctor Atomic tien keer uitverkocht. De debatten en publicaties eromheen duurden een maand. ‘Man’, gnuift Sellars weer, ‘did I get a kick out of that.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden