Beeldvormers Chinese app

De app die miljoenen Chinezen onder druk zet dagelijks urenlang met hun telefoon bezig te zijn

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: digitale dictatuur in China. 

Een studiegroep onder leiding van Cheng Dong (met opgeheven vinger) onderzoekt een nieuwe app van de Chinese overheid. Beeld Jason Lee / Reuters

Het kantoor van de Chinese Communistische Partij is rood en wie iets belangrijks uitlegt steekt een wijsvinger de lucht in. Een goede fotojournalist mijdt clichés, maar ik kan me voorstellen dat Jason Lee, China-fotograaf van Reuters, ze in dit geval welkom heette. Zie er maar eens omheen te fotograferen wanneer je je in het huis van de partij bevindt, die sinds haar oprichting een hoop geld en tijd besteedt aan propagandistische beeldvorming met behulp van een simpel maar doeltreffend kleurenschema en opzichtig vlagvertoon. Niet te doen. Maar dat Lee’s foto nu lijkt op een beeld uit een Chinese, vaderlandslievende film of een nationalistisch videospelletje – dat komt eigenlijk heel goed uit.

De foto verscheen afgelopen zondag bij een artikel in The New York Times over een in China immens populaire app, die inmiddels tientallen miljoenen Chinezen (meer dan honderd miljoen, volgens de Chinese overheid) dagelijks urenlang aan hun telefoon gekluisterd houdt. Met Xuexi Qiangguo (Bestudeer de Grote Natie), kunnen ze punten en prijzen scoren met hun kennis over president Xi Jinping, het socialisme en de Communistische Partij. De app behandelt de Chinese geschiedenis, cultuur en geografie, maar ook recente gebeurtenissen – zij het uiteraard de gecensureerde versie.

Iets winnen, dat werkt altijd goed. Maar behalve het spelelement (haha, ik ken de toespraken van de Grote Leider beter uit mijn hoofd dan de buurman) is er, zo beschrijft het artikel in The New York Times, ook sprake van Chinese overheidsdwang. Wie niet speelt, is niet loyaal aan de Communistische Partij en wie te weinig punten scoort, krijgt op zijn kop van school of werk. Er valt dus wel degelijk iets te verliezen. Online verschenen al anonieme klachten over chefs die dreigen salaris in te houden van werknemers die de app niet vaak genoeg gebruiken.

De vrouw in het blauw op de foto is Cheng Hong. Ze is het hoofd van de communistische studiegroep die hier aan tafel zit (daarom zit ze ook aan het hoofd van de tafel) en de app bestudeert. Plaats van handeling is de ‘activiteitenkamer’ van Tidal Star Group. Het is een snelgroeiend bedrijf in Beijing, dat nauw vervlochten is met de Communistische Partij, en dat met behulp van de nieuwste technologische ontwikkelingen de partij-ideologie onder zoveel mogelijk mensen probeert te verspreiden. Partijleden die niet goed scoren, vertelde mevrouw Hong aan verslaggever Cate Cadell van Reuters, worden ‘gestimuleerd hun enthousiasme te vergroten’.

Sommigen hebben dat gouvernementele duwtje helemaal niet nodig, die stromen uit zichzelf over van enthousiasme. Zo lijkt het althans. Ik keek naar een filmpje op een soort Chinese YouTube, heerlijk amateuristisch in elkaar gezet door arbeiders van een energiecentrale. Volwassen mannen en vrouwen bezingen de app en verzonnen zelfs een speciale choreografie. Ze ogen dolgelukkig – en ook best wel manisch.

Still van het filmpje over enthousiastelingen van de app. Beeld r/v

Ik dacht aan de uitwerking die de online game Fortnite zo’n jaar geleden had op het voetbalteam van mijn zoon. Op de gekste momenten stonden de 11-jarige jongetjes midden op het veld gelukzalig grijnzend gekke dansjes te doen in plaats van hun doel te verdedigen. Die hadden ze geleerd van Fortnite Battle Royale, waarin spelers moeten zien te overleven op een fictief eiland. Het spel beheerste hun gedachten. Nadat ik had gelezen hoe verslavend het was en hoeveel groepsdruk kinderen elkaar oplegden, had ik het, tot afgrijzen van mijn zoon, verboden. Daarmee was ik weliswaar een jaar eerder dan de Britse prins Harry, die vorige week pas pleitte voor een verbod (tien punten voor mij). Desalniettemin voelde het destijds alsof ik een totalitaire leider was, een functie die ik doorgaans niet nastreef. Toch sta ik nog steeds achter mijn beslissing.

Ook Xuexi Qiangguo maakt volop gebruik van verslavende middelen. ‘Het is onmogelijk je aandacht van de app af te leiden’, zegt een Chinese mediaonderzoeker in The New York Times. ‘Het is een soort digitale surveillance. Het brengt de digitale dictatuur naar een heel nieuw niveau.’

Daar kijken we dus naar, op die foto van Jason Lee: digitale dictatuur. Bijna iedereen aan tafel staart naar beneden, daar deelt het scherm de lakens uit. De opgeven wijsvinger van Cheng Hong is echt alleen nog maar voor de sier, een beeldvormerscliché.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.