De angst voor het vreemde vormt een belangrijk thema in Perry's bestseller Het monster van Essex

Sarah Perry heeft enorm succes met Het monster van Essex, een historische roman - waar je prima een Brexitparabel in kan lezen.

Sarah Perry heeft enorm succes met Het monster van Essex. Beeld Martyn F Overweel

'Welkom in Norwich. Deze oase in Brexitland.' Meteen na de kennismaking brengt Sarah Perry het onderwerp ter sprake dat haar hoog zit. Wandelend naar het café van de negenhonderd jaar oude kathedraal in de Oost-Engelse universiteitsstad zegt ze niemand te kennen die voor het verlaten van de EU heeft gestemd - op enkele familieleden na. 'Die vergeef ik pas op het sterfbed.' Het onderwerp komt een paar keer terug; de angst voor het vreemde, waar de Brexit-stem volgens de 37-jarige schrijfster een uitdrukking van is, vormt een belangrijk thema in Perry's bestseller Het monster van Essex.

Het dodelijke zeemonster werd, zo wil de legende, voor het eerst in 1669 gesignaleerd. In haar nieuwe boek laat Perry het in 1893 weer opduiken, het victoriaanse jaar waarin de roman zich afspeelt. Hoofdpersoon is de rijke Londense dame Cora, die na de dood van haar wrede echtgenoot oude hobby's oppakt. Zo gaat ze met een vriendin, de marxist Martha, fossielen - en de vrijheid - zoeken nabij Colchester. Daar raakt ze in de ban van verhalen over de zeedraak, verhuist vervolgens naar die streek en raakt er bevriend met priester William, wiens geloof door Darwin aan het wankelen is gebracht.

Het monster van Essex werd Boek van het Jaar bij de British Book Awards 2017, voert al maanden de bestsellerlijsten aan en is in meerdere talen verschenen. 'Ik ben nog steeds verbaasd,' zegt Perry, roerend in een mok thee met melk. 'Ik dacht dat het te vreemd, te ouderwets en te esoterisch zou zijn, een verhaal met te veel bijbelse invloeden. Het manuscript van mijn eerste boek, After Me Comes the Flood, is door negentien uitgeverijen afgewezen. Toen het uiteindelijk gepubliceerd werd, was de verkoop gemiddeld. De positieve kritieken gaven me hoop en vertrouwen. Het monster heb ik in negen maanden geschreven.'

Sarah Perry, Het monster van Essex, fictie.

Uit het Engels vertaald door Natasha Gerson en Roland Fagel.

Prometheus; 334 pagina's; euro19,99.

Het idee voor het boek ontstond toen Perry met haar echtgenoot door Essex reed, het graafschap waar ze beiden vandaan komen. 'Bij Henham-on-the-Hill vertelde hij me over de zeedraakmythe die daar zijn oorsprong had. Het tartte mijn verbeelding. Wat als deze verschijning twee eeuwen later terugkomt, dacht ik. Aan het einde van de autorit had ik de hele plot rond. Daarna duurde het nog twee jaar voordat ik daadwerkelijk zou gaan schrijven.'

Essex bekleedt een speciale plek in het geestelijk universum der Britten. De Essex Girl staat voor een blonde jongedame met stilettohakken en iets te korte rokjes, een indruk die niet is weggenomen in de veelbekeken realityserie The Only Way is Essex. Haar wederhelft, de Essex Man, staat bekend als de steunpilaar van het thatcherisme. De loodgieter, opgegroeid in Oost-Londen, met rechtse opvattingen en een eigen huis, meestal een voormalige huurwoning.

'Essex is een mop geworden', vat Perry samen, 'en daarom was ik zo blij met reacties van lezers uit Essex die zeiden dat ik het had weergegeven zoals zij het kennen. Een eeuwenoud graafschap, met zijn moerassen, de mist en de schuiten in de monding van de Theems. Ken je Canvey Island? Het kweken van de oesters daar gaat terug tot de Romeinen. Het graafschap heeft donkere kanten, zoals de heksenvervolgingen, maar het is ook de plek waar de Reformatie aan land kwam. Het land van de protestantse martelaren, van de hagenpredikers, de ongeschoolde armenpredikers.'

Als jongste van vijf zussen ('een Jane Austen-setting met paps als meneer Bennett') groeide Perry op in een streng-christelijk gezin in Chelmsford, de hoofdstad van Essex. Meerdere malen per week zat het gezin in de Ebenezer Strict and Particular Baptist Chapel. In het zwart. In het geval van de vrouwen: lange jurken en sluiers over de hoofden. Luisterend naar de hel en verdoemenis die de voorganger, met lange baard en barse stem, in het vooruitzicht stelde. Populaire cultuur kwam het ouderlijk huis niet in. Een televisie was er niet.

Op school vonden ze Sarah en haar zussen vreemd.

Waar een streng-christelijke opvoeding niet ongewoon is in de Nederlandse literatuur, ligt dat in het Verenigd Koninkrijk anders. Perry, inmiddels bekeerd tot het atheïsme, kan geen collega bedenken met een soortgelijke achtergrond.

'Mensen zeggen weleens dat ik cultureel achtergesteld ben, maar dat heb ik nooit zo ervaren. Integendeel. Je krijgt al vroeg te maken met alle grote thema's. Waardigheid. Redding. Verlossing. Veroordeling. Het is de perfecte training voor een schrijver. Ik heb de neiging te schrijven over wat het betekent om goed te zijn, moreel en verantwoord te leven.

'De King James Bijbel is een goede leerschool geweest. Het is goed geschreven met gevoel voor ritme. Deze bijbel was voor het volk bedoeld. De bakkersjongen, de boerenzoon, het melkmeisje moesten hem kunnen lezen. En dat niet alleen: ze moesten het ook onthouden.'

Om nog een reden is deze Engelstalige Bijbel belangrijk, zegt Perry: 'Ik ben opgegroeid met het tragische verhaal over William Tyndale, die de Bijbel van het Latijn in het Engels had vertaald. Hij wilde dat gewone mensen het woord van God konden lezen zonder tussenkomst van kerkleiders. Een gruwelijke dood was zijn lot. Het bracht me het besef bij dat lezen en schrijven privileges zijn, dat het geschreven woord revolutie kan veroorzaken, en gevaarlijk kan zijn. Ik hoef alleen maar naar mijn eigen vader te kijken, die in de jaren tachtig Russischtalige bijbels door het IJzeren Gordijn smokkelde.

'Of mijn vader mijn boeken gelezen heeft? Nee, hij leest geen fictie. Mijn moeder wel. Soms stuurt ze me een sms'je als ze mijn foto ergens ziet. Dat bewijst dat ze stiekem trots is. Ze is niet het type dat me omhelst en zegt: schat, wat een geweldig boek heb je geschreven.'

De zwartekousenopvoeding was overigens niet literatuurloos. 'Op mijn 8ste las ik Jane Eyre. Ik zag de omslag met een weesmeisje dat uit een brandend huis rent, en dacht dat het een kinderboek was. De taal was wel te moeilijk voor me. Toen ik 10 was, ontdekte ik Thomas Hardy en dat heeft een grote invloed gehad. Bij hem heb je die sense of place die zo belangrijk is in onze literatuur, de omgeving die de personages vormt en andersom. En Hardy's boeken bewijzen dat de victoriaanse tijden moderner waren dan we denken. Kijk naar Bathsheba in Far from the Madding Crowd, een vrouw die alleen in een boerderij woont. Ze wordt een beetje gek gevonden, maar ze is geen paria.'

In Het monster van Essex schetst Perry een modern beeld van de victorianen, die van oudsher bekendstaan als preutse puriteinen, een blik die bestaat sinds Eminent Victorians, de afrekening van Bloomsbury-grootheid Lytton Strachey met de generatie van zijn ouders. 'Natuurlijk, ook ik houd van victoriaanse boeken met mist in Londen, vrouwen in hoepeljurken en mannen met hoge hoeden. Maar er is meer. Het was een tijd waarin vrouwen in luciferfabrieken staakten om betere arbeidsomstandigheden, waarin de dochter van een jonker een landgoed opknapte omdat ze meer wist van stuken en architectuur dan haar pa.

'Ik kreeg kritiek omdat mijn dialogen te informeel zouden zijn voor die tijd, maar dat is onterecht. Mijn vader had van zijn grootouders gehoord dat ze net zo informeel spraken als nu. Je ziet het ook in de brieven van Mary Shelley aan haar maatje Samuel Coleridge, waarin ze openhartig schrijft over haar bestaan als jonge moeder.'

Een subthema in het boek is de Londense huizencrisis, iets waar Martha zich mee bezighoudt. Honderd jaar later is dat nog steeds actueel. Vijf jaar geleden heeft Perry, vertelt ze, Londen wegens de absurd hoge huren verruild voor Norfolk, een graafschap dat volgens haar lijkt op het Essex van de jaren vijftig. 'Het punt dat ik wil maken is dat historische romans vaak gaan over het heden.'

Volgens Perry heeft Hilary Mantel aan dat besef bijgedragen. 'Hoewel ze populair zijn bij lezers, hebben critici altijd moeite gehad met dit genre, maar bij Wolf Hall ontdekten ze dat dit boek actueel was, omdat het niet per se gaat over de Tudors maar over macht.'

Het brengt haar vanzelf weer op de Brexit. 'Een Amerikaanse journalist vroeg of het een Brexit-roman was, over een gemeenschap die bang is voor het vreemde. Nee, was mijn eerste reactie, want het referendum was nog niet eens aangekondigd toen ik het idee kreeg, maar als je erover nadenkt dat zie je opeens de allegorie. Misschien heb ik er onbewust toch over geschreven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.