De albums waarmee Metallica 'viral' ging

Dankzij blaadjes van metalfans ging Metallica al viral nog voor internet maar bestond. Die opkomst is mooi vastgelegd bij de heruitgave van de eerste twee platen.

Beeld Redferns

Sterk staaltje van Metallica. De band uit Los Angeles, opgericht in 1981 door het tennis- en drumtalentje Lars Ulrich, ging na de eerste platen 'viraal' de wereld over toen 'viraal gaan' nog helemaal niet was uitgevonden. Het tijdperk van YouTube, Facebook, Soundcloud en Twitter was nog lang niet aangebroken, maar Metallica was direct na de bominslag van debuutplaat Kill 'Em All al trending topic: #Metallica.

Hoe Metallica in die krankzinnige beginjaren als een orkaan over de wereld zwiepte en hoe de band de niche van de thrash metal ineens veranderde in een mondiale megapopcultuur, is heerlijk en uitputtend gedocumenteerd in de extreem luxe heruitgave van de twee eerste platen van Metallica: Kill 'Em All uit 1983 en Ride the Lightning uit 1984. Platen die de wereld veranderden en die in slagkracht eigenlijk nooit zijn overtroffen, hoe treurig die constatering voor de metalgemeenschap ook moge zijn.

De muziekblogs van de jaren tachtig waren de fanzines: door fans aan elkaar geschreven pamfletjes met het heetste undergroundmuzieknieuws. Blaadjes als Whiplash en The Headbanger, die werden vermenigvuldigd op een Xeroxkopieerapparaat in het kantoor van een of andere pa. Metallica-oprichter Lars Ulrich wist dat hij bij die fanzines moest zijn wilde hij zijn beginnende bandje, dat Britse heavy metal zou gaan mengen met razendsnelle punkrock en bijbehorend levensgevoel, klaarstomen voor wereldwijde overheersing.

Beeld rechtenvrij
Beeld Megaforce

Puistige puber

Allereerst omdat Ulrich zelf als puistige puber die blaadjes had verslonden, maar ook omdat de underground voor Ulrich een soort heilige grond was. Ulrich was van goede komaf: zijn vader was een Deense tenniskampioen, en Lars dreigde aanvankelijk zijn sporen te volgen als professioneel tennisser. Toen hij eenmaal aan de metal was geraakt, wilde Ulrich er alles aan doen het imago van verwend rijkeluiskindje weg te poetsen. Hij was als de dood voor metalclichés, wilde alles zelf én als eerste doen en het allerbelangrijkste: zijn band moest goedkeuring krijgen van de ondergrondse muziekgemeenschap, de diehardfans die je konden maken of breken.

Ulrichs route naar de voorpagina's van de fanblaadjes was de kortst denkbare. Hij plaatste een advertentie in de krant The Recycler: 'Drummer zoekt metalmusici om te jammen met muziek van Diamond Head en Iron Maiden'. Gitarist James Hetfield kwam opdagen voor een eerste repetitie. Hij werd onmiddellijk bandlid, al was het van een band zonder naam. Toen de band eindelijk een kwartet was, met de eerste sologitarist en zanger Dave Mustaine en bassist Cliff Burton, zeurde Ulrich de baas van het undergroundlabel Metal Blade Records de kop gek voor een plekje op de nog te verschijnen compilatieplaat Metal Massacre.

Labelbaas Brian Slagel gaf toe, Ulrich en collega's bedachten een naam: 'Wat zullen we doen: MetalMania of Metallica? Toch dat laatste maar?' Metallica verscheen met het allereerste nummer Hit the Lights op Metal Massacre, helaas en tot grote ergernis van controlfreak Ulrich verkeerd gespeld als Mettallica.

Turbosnelheid

Die typo kon niet voorkomen dat Metallica in kringen van metalconnaisseurs direct het gesprek van de dag was. In Hit the Lights deed de band precies dat wat Ulrich in die advertentie had beloofd. Metallica bedacht metalriffjes naar Brits voorbeeld, maar voerde die op tot turbosnelheid. En dan bedachten de heren er nog een supercatchy vocaal punkrockrefreintje bij, dat de welwillende luisteraar al na één keer kon meezingen. Een ultraopwindende combinatie van harde punkrock en striemende, technische riffmetal, die later zeer toepasselijk thrash metal zou worden gedoopt, naar het werkwoord to thrash - afranselen.

De Metallicamannen trokken bij elkaar in en lagen dagenlang in het huis van alweer een underground platenbaas, John Zazula van het net opgerichte Megaforce Records. Ulrich nodigde alle jongens van fanzines uit die hij maar in zijn adresboekje had staan. In de prachtig geïllustreerde boeken bij de heruitgaven van Kill 'Em All en Ride the Lightning haalt Zazula herinneringen op aan de Metallica-invasie: 'Metallica wilde alleen in de undergroundblaadjes staan, want alleen dat was cool. Bassist Cliff Burton las verhaaltjes voor aan mijn dochter en de rest van de bandleden zat te eten in onze keuken, samen met al die jongens van die fanzines. Het waren diehard metalfans onder elkaar.'

Zo verscheen er een onophoudelijke stroom verhalen over 'de nieuwe sensatie Metallica' en het nieuws over de band verspreidde zich als een virus. Veel van die eerste fanzinestukken zijn afgedrukt in de boekwerken bij de heruitgaven, zoals een schitterend verslag in het blad Whiplash, mét foto's, over James Hetfield die zich afreageert op de mainstream muziekindustrie door de plaat Cargo van Men At Work aan stukken te slaan op een parkeermeterpaaltje. 'Dat duurde een paar uurtjes', aldus de schrijver.

Wereld veroveren

Toen Metallica in 1983 Kill 'Em All uitbracht, ontsteeg de band Amerika en kon de verovering van de rest van de wereld beginnen. Nederland was er als de kippen bij: de band werd hier razendsnel opgepikt door het metalblad Aardschok. Hoofdredacteur Mike van Rijswijk, bijgenaamd Metal Mike, schreef zelf de recensie van de debuutplaat en van bijvoorbeeld het nummer Phantom Lord, in de legendarische woorden: 'Dit nummer bevat weer likkebaardendlekkerlessendkloekbangendfrisbangend-stemmensmerendrazendflitsendsnelvibrerendhardhardscheurende gitaarsolo's.' Metal Mike noemde het eerste Metallica-album 'een van de heftigste platen aller tijden', en daarin had hij gelijk. Ook in Nederland werd Metallica dus op de schouders genomen door de onafhankelijke en door fans gedreven muziekpers. Op de Aardschokdag in de Zwolse IJsselhallen in 1984 speelde uiteraard Metallica, bij een van de eerste concerten van de band op het Europese vasteland.

Zo bouwde Metallica in een paar jaar tijd een onverwoestbare relatie op met metalfans wereldwijd en de band groeide in no time uit van klein bandje in een popzaaltje te Anaheim, Californië, tot een stadions verpulverende megaband.

Hoe groot de liefde van de fanzines verslindende jeugd voor Metallica was, blijkt wel uit een brief van de Nederlandse fan Ron 'Metallic' Coolen uit Tegelen, die is afgedrukt in het boekwerk bij Kill 'Em All. 'Hier is een brief van de grootste Metallica-banger van de wereld', schrijft Coolen aan de band. 'Ik heb gehoord dat jullie ook demotapes hebben uitgebracht. Hoe krijg ik die dingen te pakken? Ik ben de grootste Metallicafan op aarde, dus ik móét die tapes hebben! Rock on!'

De luxe heruitgaven van Kill 'Em All en Ride the Lightning, met boekwerken, geremasterde originele platen, picture discs, live-opnamen en dvd's, zijn verschenen bij Blackened Recordings/ Universal. Het audiomateriaal is ook beschikbaar op de streamingsites.

Ode aan bassist Cliff Burton

Hoe mooi ook de beginjaren waren, Metallica verloor zijn onschuld al in 1986, bij een drama dat de band zou blijven achtervolgen. Bij een Europese tournee na het derde album Master of Puppets kreeg de Metallica-tourbus een ongeluk bij het plaatsje Dörarp in Zweden. De slapende bassist Cliff Burton vloog vanuit zijn slaapplek de bus uit en raakte daarna door diezelfde bus verpletterd, voor het oog van de overige bandleden.

Burton was zeer bepalend voor het geluid van Metallica. De bassist experimenteerde met ronkende gitaareffecten en speelde voor de metal zeer ongebruikelijke, donker rollende baslijnen, het liefst zonder plectrum. Burton componeerde ook instrumentale muziekstukken, die steevast een mooie plek kregen op de Metallicaplaten, zoals de uitgewerkte solostukken Pulling Teeth en Orion.

De heruitgaven van Kill 'Em All en Ride the Lighting kunnen worden beluisterd als een postuum eerbetoon aan Burton. Op de ingrijpend geremasterde originele albums is Burtons basgeluid sterk naar voren gehaald. De bas klinkt veel zwaarder en dus prominenter in Metallica-klassiekers als Seek & Destroy en For Whom the Bell Tolls. De heruitgaven zijn alleen om die reden al de moeite waard.

Ontroerend is een verhaal van Burtons vader Ray, in het boekwerk bij de heruitgave van Kill 'Em All. Ray Burton haalt het liefst de mooie herinneringen op: 'Cliff klaagde altijd over nekpijn. Dus ik raadde hem aan wat minder te headbangen tijdens het bassen. Hij heeft nooit meer over nekpijn geklaagd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden