MuziekReinbert de Leeuw

De acht albums van Reinbert de Leeuw die je moet hebben gehoord

Wie Reinbert de Leeuw wil leren kennen, moet hem beluisteren – hij was een en al muziek. Deze acht albums mogen niet in je collectie ontbreken.

Reinbert de Leeuw als dirigent.Beeld Hollandse Hoogte / Frans Schellekens

De vrijdag overleden dirigent, pianist en componist Reinbert de Leeuw laat een geweldige discografie na. Als een van de voornaamste pleitbezorgers van muziek uit de 20ste eeuw spande hij zich in voor baanbrekende componerende generatiegenoten, maar veranderde hij ook onze kijk op Erik Satie (de revolutionaire, gestolde eenvoud) en Franz Liszt (die veel meer dan een pianovirtuoos en orkestcomponist bleek te zijn: een wegbereider voor de atonale muziek!).

Merlijn Kerkhof stelde een Spotify-playlist samen voor een stoomcursus Reinbert de Leeuw, of ter ontspanning voor iedereen die juist wat stoom af wil blazen. 

Wel zijn er twee problemen. Eén: een hoop van wat De Leeuw opnam, is niet of slecht verkrijgbaar. Zo nam hij veel op voor het label Philips. Een aantal van die lp’s en cd’s is heruitgebracht door Decca, maar de ordening in de catalogus kan beter. Lang niet alles is op de streamingdiensten beschikbaar. Probleem twee: naar albums met muziek van de componist Reinbert de Leeuw moet je al helemaal goed zoeken. Dat is deels te verklaren door het feit dat hij na de jaren zeventig weinig componeerde, maar van het veelgeprezen orkestwerk Der nächtliche Wanderer uit 2014 is bijvoorbeeld ook nog geen handelsopname beschikbaar.

Hoe dan ook: deze acht albums mogen niet ontbreken in uw platencollectie.

1. Schönberg Ensemble Edition

We spelen meteen een beetje vals, want dit is een box met 22 cd’s, vier dvd’s en een super-audio-cd (want Gruppen van Karlheinz Stockhausen, voor drie orkesten en waarbij ruimtelijkheid essentieel is, kun je nu eenmaal niet in stereo beluisteren). De box van het Schönberg Ensemble, waarmee De Leeuw vergroeid was (maar dat niet door hem is opgericht, zoals vaak is beweerd), biedt een weergaloos overzicht van de muziek van de 20ste eeuw.

Al De Leeuws lievelingen, zoals Louis Andriessen, Pierre Boulez, György Ligeti en Galina Oestvolskaja, staan erop. Net als De Leeuws eigen ontregelende hercompositie van Schubert- en Schumann-liederen Im wunderschönen Monat Mai.

2. Erik Satie: vroege pianowerken

Zijn grootste platensucces vierde Reinbert de Leeuw met de vroege pianomuziek van de Franse dwarsligger Erik Satie (1866-1925). In 1975 verscheen de eerste van drie lp’s, met onder meer de opzettelijk zeer traag en ‘expressieloos’ gespeelde Gnossiennes – als pianist was De Leeuw van de klare taal. Zijn Satie is nog steeds een culthit.

3. Franz Liszt – Via Crucis

Franz Liszt (1811-1886), die zijn carrière begon als flitsende pianoheld die het liefst zo veel mogelijk noten speelde, voltooide zijn Via Crucis in 1879. Het stuk voor koor en piano of orgel is gebaseerd op de veertien kruiswegstaties. Door zijn gregoriaanse introductie, vaak sobere, bijna atonale pianopartijen en eenvoudige koorbijdragen is het een hoogst merkwaardig stuk. De Leeuw herkende de revolutionair in Liszt en maakte een even bloedstollende als bloedmooie opname met het Nederlands Kamerkoor.

Vorig jaar verscheen een nieuwe versie met het Belgische Collegium Vocale, die nog uitgebeender klinkt.

4. Claude Vivier – Lonely Child

Claude Vivier (1948-1983) heeft nooit geweten wie zijn biologische ouders waren. Lonely Child voor sopraan en orkest is van die onzekerheid wellicht de neerslag. En misschien herkende De Leeuw, een notoire alleenganger die zijn ouders vroeg verloor, die onderstroom. Een aangrijpend pleidooi voor de muziek van de Canadees, die op zijn 34ste werd vermoord.

5. Olivier Messiaen – Quatuor pour la fin du temps

De Fransman Olivier Messiaen (1908-1992) schreef zijn ‘kwartet voor het einde der tijden’ in 1941 als krijgsgevangene in Duitsland. In 1980 slingerde De Leeuw met violist Vera Beths, klarinettist George Pieterson en cellist Anner Bylsma een versie de wereld in waar alle latere opnamen aan werden getoetst.

6. Het Collectief: Berg & Zemlinsky

De Leeuw was gefascineerd door de componisten van de ‘Tweede Weense School’, de groep componisten rond Arnold Schönberg. Die componisten gaven vaak uitvoeringen van werken voor een select gezelschap, waarbij de partituur tot een soort pocketversie werd gereduceerd, vaak met harmonium als middelpunt. Voor het Belgische ensemble Het Collectief maakte De Leeuw ook zulke bewerkingen. Hun album uit 2014 zit vol onbestemde muziek en momenten van grote bezonkenheid.

7. Kurtág: volledige werken voor ensemble en koor

Het laatste megaproject van De Leeuw betrof de opname van de ensemble- en koorwerken van György Kurtág (1926) met Asko|Schönberg en het Groot Omroepkoor. Vooruit, slechts drie cd’s, maar de Hongaarse componist staat te boek als uiterst kritisch. De Leeuw wilde het precies doen zoals Kurtág het wilde, wat dus nogal wat werk en reizen naar Hongarije koste.

Ondogmatische muziek is het, vol nuances die niet in notenschrift zijn vast te leggen. Alex Ross, een Amerikaanse musicoloog en muziekjournalist van The New Yorker, schreef over De Leeuw dat hij zal worden herinnerd tot lang nadat de sterdirigenten van vandaag zijn vergeten: ‘Hij betekende veel meer voor de muziek van onze tijd.’

8. Vienna: fin de siècle

De laatste muze in De Leeuws leven was Barbara Hannigan (1971). De Canadese sopraan en hij waren zielsverwanten. Op hun laatste album (2018) staat het lied Licht in der Nacht van Alma Mahler. Twee zachte pianotonen tot slot, een uitdovende harteklop, zijn de mooiste uit De Leeuws carrière.

Een onvoorwaardelijk geloof in de muziek

Zijn uitvoeringen waren compromisloos, bevlogen en bijna altijd maatgevend. In Reinbert de Leeuw verliest het Nederlandse muziekleven een van zijn markantste voormannen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden