De aarde als magnetronmaaltijd

De wetenschap komt er in de film vaak bekaaid af. Amerikaanse academici proberen daar verandering in te brengen. Hoewel: ‘Het is maar een film!’ Door Peter van Ammelrooy..

‘Het is alsof je twee van je beste vrienden die elkaar nooit hebben ontmoet, bijeenbrengt’, zei Jerry Zucker vorige week. De regisseur en filmproducent was opgetogen na afloop van de eerste Science and Entertainment Exchange in Los Angeles. Doel van die bijeenkomst was geleerden en filmmakers dichter bij elkaar te brengen.

In die opzet was de National Academy of Science (NAS), het academisch genootschap dat het initiatief nam voor het onderonsje, in elk geval geslaagd. De vertegenwoordigers van Hollywood luisterden aandachtig naar lezingen van astrofysicus Neil deGrasse Tyson over de plek van de mens in het universum, en van J. Craig Venter (over de toekomst van gepersonaliseerde geneeskunde), een bioloog die betrokken was bij een particulier project om het menselijk genoom in kaart te brengen.

‘Dit is de eerste keer dat we als academie Hollywood formeel benaderen’, zei Ralph Cicerone, voorzitter van de NAS, tegen journalisten in Los Angeles. De academie heeft hoge verwachtingen van de Science and Entertainment Exchange. Het is de bedoeling dat makers van films, tv-series en computerspellen daar aankloppen als ze hun werk een steviger wetenschappelijke basis willen geven.

Want daar schort het wel aan, sinds Le Voyage dans la Lune van de Franse pionier George Méliès, de allereerste film waarin wetenschappers figureren. Geleerden laten zich in die film met een grote kogel naar de maan schieten.

Méliès had in 1902 als excuus dat de ruimtevaart nog moest worden uitgevonden, maar zelfs tot op de dag van vandaag neemt de filmindustrie een loopje met de fundamenteelste natuurwetten. Dat hoeft niet eens op een uitzinnige manier te gebeuren, zoals in The Core, een rampenfilm uit 2007. Daarin wordt de aarde als een magnetronmaaltijd gekookt door microgolven (onschadelijk) uit het heelal omdat zijn vloeibare kern in een paar dagen stopt met draaien (onmogelijk).

Hollywood kan ook maar niet genoeg krijgen van hoorbare explosies in de ruimte (voor geluid is lucht nodig), mensen die door de lucht vliegen als ze door een kogel worden geraakt, ruimtevaartuigen die sneller gaan dan het licht, en bussen die met een snelheid van 110 kilometer per uur een gat van 15 meter in een viaduct weten te overbruggen (zoals in Jan de Bonts Speed is te zien).

Is dat erg? Ja, luidt het antwoord van Tom Rogers. Deze Amerikaanse natuurkundeleraar begon in 1997 een kleine kruistocht tegen het cinefiele gegoochel met de natuurwetten via de website Insultingly Stupid Movie Physics. In een interview met het internetblad IEE Spectrum spreekt Rogers zijn bezorgdheid uit. ‘Het blijkt dat mensen al deze onzin echt geloven. We vullen ons brein met dwaasheden. Ik denk niet dat het allemaal leidt tot helder denken.’ Twee jaar geleden wees onderzoek uit dat slechts eenderde van de Amerikaanse studenten voldoende wetenschappelijke basiskennis bezat om het op de universiteit te kunnen rooien.

Hoewel dat niet volledig op het conto van Hollywood valt te schrijven, is het voor de critici zorgelijk genoeg om films kritisch onder de loep te nemen.

Mythes in beton

Mythes in beton
‘Films hoeven niet volledig te kloppen’, vindt Phil Plait, een sterrenkundige die sinds zijn afstuderen in 1993 het weblog Badastronomy.com verzorgt waarin hij nonsens bestrijdt die films, boeken en kranten over zijn vakgebied debiteren. In IEE Spectrum zegt hij bereid te zijn om voor amusement zijn ongeloof op te schorten. ‘Maar als dat net zo makkelijk goed kan en een film wordt daar beter van – probeer het dan. Dan giet je in elk geval geen mythes in beton.’

Mythes in beton
Sidney Perkowitz, een natuurkundige die vorig jaar het boek Hollywood Science schreef, vindt ook dat filmmakers iets harder hun best moeten doen. ‘Er is niks mis met een goed gemaakte sciencefictionfilm die barst van de heldendaden en speciale effecten, maar het kan beter. Misschien zullen films ooit trots melden dat ‘bij het maken van deze productie geen wetenschappelijke grondregels geweld is aangedaan’.’

Mythes in beton
Hollywood heeft nog een lange weg te gaan. Er is pas een bedrijf in Los Angeles, dat schrijvers en regisseurs in de tv- en filmwereld van wetenschappelijke adviezen voorziet. Acht medewerkers met een academische achtergrond zijn in dienst van Hollywood Math and Science Film Consulting, onder wie een Britse biochemicus én toneelschrijfster, vier wiskundigen en een neurowetenschapper.

Mythes in beton
‘Hollywood Math and Science Film Consulting verzekert filmmakers dat technische details en jargon in hun scripts geloofwaardig klinken’, staat op de website te lezen, ‘zonder dat we de fantasie van de film beschadigen.’

Mythes in beton
Van dat laatste is niet iedereen overtuigd. Een van de specialisten van het bedrijf werd in 1995 aangezocht door decorontwerper Kathryn Peters om een zo echt mogelijk medisch lab te ontwerpen voor de komedie The Nutty Professor. Na twee maanden intensieve samenwerken stond er iets waar biologen zich zo thuis zouden voelen. Regisseur Thom Shadyac vond echter dat het anders moest.

Mythes in beton
‘Ik vond het verschrikkelijk dat hij hier en daar zomaar buizen hing’, zegt Kathryn in een vraaggesprek met Newsweek. ‘Maar we konden er niets aan doen. De regisseur is de baas.’ De ingehuurde expert kreeg 2.500 dollar voor de moeite. Dat is nog relatief goed betaald: de meeste wetenschappers die meewerken aan een film, moeten het doen met de vermelding van hun naam op de titelrol.

Mythes in beton
Dan nóg kan alle academische moeite voor niets zijn. Studenten natuurkunde van de University of Central Florida kregen enkele jaren geleden twee films voorgeschoteld waarin de aarde wordt getroffen door een reusachtige meteoriet. Voor de een, Deep Impact, was advies ingewonnen bij de astronoom Joseph Colwell van de University of Colorado. Die film werd saai bevonden. De studenten liepen wel weg met Armageddon, waarin de wetten van het universum op hun kop worden gezet. In deze kaskraker brengt Bruce Willis een op aarde afstormende meteoriet met bommen in een andere koers.

Mythes in beton
De onlangs overleden auteur Michael Crichton, academisch onderlegd, had niks met wetenschappelijke haarkloverij. Toen hem op een seminar in Californië na het verschijnen van Jurassic Park werd gevraagd hoe het mogelijk was om dna van een dinosaurus uit barnsteen te halen om de uitgestorven beesten te klonen, zei hij: ‘Het is een film. Het is maar een film!’

Mythes in beton
Ook Phil Plait is niet recht in de leer. Gevraagd naar een top-5 van wetenschappelijk het meest verantwoorde films zette hij Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey bovenaan. ‘Maar hij is wel erg saai.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden