Aard van het beestje

De aanblik van een dik steenuilskuiken laat niemand onberoerd

Caspar Janssen gaat wekelijks op zoek naar een dier in zijn habitat. Wat typeert het dier? En waarom doet het juist nu van zich spreken? Deze week: de steenuil.

null Beeld Margot Holtman
Beeld Margot Holtman

Zij weten het natuurlijk al lang, Ronald van Harxen en Pascal Stroeken: de aanblik van een steenuil kan nogal wat teweegbrengen. Het zullen die indringende gele ogen zijn in combinatie met het miniformaat. De twee steenuil-coryfeeën zijn dan ook niet verbaasd over de juichkreten die klinken op het erf van ekoboerderij Arink in Lievelde, waar boeren John en Liane Arink en medewerkers zich hebben verzameld onder de nestkast. Van Harxen en Stroeken doen hun wekelijkse ronde – tellen, meten, wegen, eventueel ringen – van de steenuiltjes in de wijde omtrek. In deze nestkast broeden al vijf jaar steenuilen zonder succes. Maar nu, in het jaar dat het vrouwtje vermoedelijk een nieuw mannetje vond, haalt Van Harxen het ene na het andere uilskuiken uit de kast: vijf in totaal. ‘Dikzakken’, constateert Pascal Stroeken even later tevreden na het meten en wegen, gadegeslagen door verrukte omstanders. Zelf vind ik het ook een memorabel moment. Drie jaar geleden hoorde ik op deze plek al eens steenuilen. En hier zie ik dus ook mijn eerste steenuilen ooit.

Er volgen meer vandaag, want Van Harxen en Stroeken hebben een strak schema. Sinds 1986 houden ze zich naast hun eigenlijke werk intensief bezig met steenuilen. Ze hebben inmiddels honderden steenuilkasten op geschikte plekken in de regio geplaatst, ze richtten het Steenuilenoverleg Nederland op (Stone), hebben een enorme hoeveelheid data verzameld en trekken er ieder jaar twee maanden op uit om alle kasten meerdere malen te ‘controleren’. Zo rijden we vandaag in hun auto met ladder op het dak – ze zijn al vaker aangezien voor inbrekers – en doorkruisen het Achterhoekse landschap.

null Beeld Margot Holtman
Beeld Margot Holtman

We gaan van het ene naar het andere erf. Veel en verspreid liggende boerderijen met een erf, dat is voor steenuilen in principe ideaal, zegt Van Harxen. ‘Iedere boerderij kan een territorium zijn.’ Het valt op dat de meeste boerderijen niet meer als zodanig in gebruik zijn. Van Harxen: ‘Als een boer stopt wordt het huis vaak verkocht aan een particulier, het land gaat naar een andere boer die wil uitbreiden.’

Zo ging ook in de Achterhoek de schaalvergroting door. Kleinschalige, gemengde boerenbedrijven met rommelige erven verdwenen. Net als veel knotbomen, hoogstamfruitbomen, plekken waar steenuilen nestplaatsen vonden. Vandaar dat handje helpen met de nestkasten. De Achterhoek is mede daardoor nog altijd een bolwerk voor steenuilen. Op veel andere plekken ging het hard achteruit. Zoals in de Betuwe, met het verdwijnen van de hoogstamboomgaarden.

Er gebeuren ook mooie dingen, menen Van Harxen en Stroeken, terwijl ze opnieuw achter elkaar een ladder tegen een knotwilg opklimmen. Van Harxen: ‘Veel particulieren bekommeren zich, vanwege die steenuil, nu meer om het landschap. Een erf met rommelige hoekjes, een wat ruiger graslandje met wat paaltjes, zo veel heeft een steenuil niet nodig. En ze eten van alles, al is de aanwezigheid van muizen wel bepalend.’ Hij wijst op een tuin waarin een aantal hoogstamfruitbomen staan. ‘Dat is perfect.’

Bij een zorgboerderij kijken de mensen van de dagbesteding toe hoe slechts één uilskuiken in een nestkast blijkt te zitten. Op een ander adres zijn de steenuiltjes erg mager. ‘Voedselgebrek’, stelt Stroeken vast. Teleurstelling is er ook bij twee enthousiaste particulieren, als blijkt dat alle eieren in hun nestkast weg zijn. Mogelijk het werk van een eekhoorn of een steenmarter. Stroeken: ‘Ik noteer jullie voor een anti-marterkast.’

Dan een nestkast met maar liefst vijf steenuiltjes, al wat groter, drie weken oud, prima op gewicht. Een voor een zetten Van Harxen en Stroeken ze op mijn arm. Heel rustig zitten ze daar en kijken me aan. Dat laat je dus niet onberoerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden