De 10 van '10: ontwikkelingen in de journalistiek

AMSTERDAM - 2010 was een woelig jaar voor nieuwsorganisaties. Ondanks, of misschien wel dankzij, moeilijke financiële tijden, stond het jaar 2010 bij kranten, websites en omroepen in het teken van vernieuwing.

Julian Assange.Beeld afp

10: Klein maar fijn
Een extra grote keukentafel aanschaffen omdat de krant er niet op past, geavanceerde vouwtechnieken hanteren om zonder lamme armen een verhaal uit te kunnen lezen en twee zitplaatsen in de trein innemen om de krant te kunnen lezen. We zouden het bijna gaan missen. Het broadsheetformaat is dit jaar in Nederland van de gangbare vorm in een uitstervend ras veranderd. Het spits werd in 2004 al afgebeten door Het Parool, maar in 2010 volgden de lantaarndragers. Sinds 29 maart 2010 verschijnt de Volkskrant op tabloidformaat en de zaterdagkaternen op Berlinerformaat - dat qua grootte tussen broadsheet en tabloid inhangt. Ook het Nederlands Dagblad verschijnt vanaf 1 oktober op Berliner. Sinds 1 april 2010 wordt het Dagblad van het Noorden op werkdagen op tabloidformaat gedrukt en de zaterdageditie van Het Financieel Dagblad wordt sinds dit jaar op tabloid uitgebracht. De laatste mag het licht uitdoen. NRC Handelsblad hakt in januari de knoop door of het afscheid kan nemen van het oude vertrouwde broadsheetformaat. De Telegraaf overweegt niet een compacter formaat te gaan hanteren.

9: Censuur
De weg naar een vrij en ongecensureerd medialandschap is nog lang. En leek in 2010 alleen maar langer te worden. Zowel in Hongarije als in Venezuela werden in de winter van 2010 wetten aangenomen die de vrijheid van de media stevig aan banden leggen. In Hongarije gaat een omstreden mediawaakhond bepalen of journalisten 'moreel' en 'objectief' berichten. Voor publicaties die niet voldoen aan deze normen kunnen hoge boetes volgen, die op kunnen lopen tot ruim 700.000 euro voor omroepen en 90.000 euro voor onder meer kranten en websites. In Venezuela kunnen uitzendvergunningen van radio en tv makkelijk worden ingenomen. Op internet mogen geen berichten en afbeeldingen meer worden geplaatst die getuigen van disrespect voor de autoriteiten, die haat en geweld initiëren of promoten, of die angst onder de bevolking zou kunnen aanwakkeren. Ook in de Nederlandse politiek is de vrijheid van omroepen niet onaantastbaar, als het aan Tweede Kamerlid Ank Bijleveld (CDA) ligt. Toen de omroep PowNed de door WikiLeaks gelekte stukken op een zogeheten mirrorsite online zette, wilde zij dat het kabinet zou grijpen. 'Wij vinden dat een publieke omroep dit niet moet doen en het is belangrijk er voor te zorgen dat dit niet meer mogelijk is', aldus Bijleveld.

8: Bezuinigen
In 2010 moesten de kranten 'terug naar de basis', 'meer met minder' en 'prioriteiten herschikken'. Oftewel: bezuinigen. De crisis sloeg ook toe in de journalistieke wereld en advertentie-inkomsten daalden. De Volkskrant, AD, Trouw, NRC Handelsblad worden allemaal met minder mensen gemaakt. In krantenland is de storm inmiddels weer een beetje gaan liggen, maar voor de omroepen is het nog stilte voor de storm. Het kabinet wil namelijk in totaal tweehonderd miljoen euro bezuinigen op de publieke omroep.

7: Sites op de schop
NRC Handelsblad, de Volkskrant en het AD gooiden het in 2010 over een andere boeg online. In plaats van artikelen uit de papieren krant op het web te zetten, kregen de sites meer een eigen smoel. NRC Handelsblad onderging de meest radicale verandering. Naast een compleet andere vormgeving, werd de manier van verslaggegeven ook heel anders. Kort en snel nieuws dat meer duiding geeft dan het nieuws op bijvoorbeeld NU.nl, noemt Hans Nijenhuis het. De internetredacteuren plaatsen nu het laatste nieuws snel online, om vervolgens NRC-journalisten kort te interviewen voor duiding. Deze extra informatie wordt gepresenteerd als een citaat. De hiërarchie op de site wordt bepaald door de actualiteit. Ook presenteert NRC een selectie van 'het beste van het web'. De lezers moeten nog even wennen aan het nieuwe concept, getuige de duizenden geschrokken reacties.

6: Lokaal
Het is tegenwoordig heel makkelijk om contacten te leggen en te onderhouden met mensen over de hele wereld. Toch lag in 2010 niet de nadruk op het vergroten van de wereld, maar op het verkleinen ervan. De lokale nieuwswebsites schoten als paddenstoelen uit de grond. De Telegraaf startte met een proeftuin voor lokale verslaggeving, in Eindhoven, Woerden, Zwolle en Heino. In de Verenigde Staten is AOL de lokale markt aan veroveren met het initiatief Patch. Patch heeft sites in 300 verschillende steden en wil daar op korte termijn nog eens 200 aan toevoegen. Het was dit jaar de grootste verschaffer van journalistieke banen in de VS.

5: Nieuwe hoofdredacteuren
2010 was het jaar voor de frisse wind bij de kranten. In 2009 was er een ware stoelendans wat betreft de eigenaren van de krantentitels. De Volkskrant, het AD, Trouw en NRC Handelsblad gingen van PCM naar de Persgroep, die al eigenaar van Het Parool was. NRC Handelsblad werd meteen doorverkocht aan investeringsmaatschappij Egeria en Het Gesprek. In 2010 ging de stoelendans in de top verder. Pieter Broertjes zei de Volkskrant vaarwel en Philippe Remarque nam het stokje van hem over. Hoofdredacteur Birgit Donker en uitgever-directeur Gert-Jan Oelderik van NRC Handelsblad stapten op. De Belg Peter Vandermeersch, hiervoor hoofdredacteur van de Vlaamse krant De Standaard, werd de nieuwe hoofdredacteur van NRC Handelsblad. Het dagblad nrc.next kreeg voor het eerst een eigen hoofdredacteur, de 28-jarige Rob Wijnberg. Bij het Parool kreeg hoofdredacteur Barbara van Beukering versterking van Henk Steenhuis en Ronald Ockhuysen. Ook bij het AD vierde de vernieuwing hoogtij. Christiaan Ruesink werd in augustus hoofredacteur. Zijn voorganger Jan Bonjer stapte in 2009 al op.

4: Omroepen bekennen kleur
Wie niet van verandering houdt, moest dit jaar de televisie vooral uitlaten. Dit jaar verdwenen vele oude vertrouwde nieuwsprogramma's van de buis en kwamen er een vele nieuwe voor terug. De omroepen moesten kleur bekennen en zich profileren. Er kwam meer ruimte voor rechts in de programmering, met een ochtendprogramma van WNL (voorheen Wakker Nederland, geïnitieerd door De Telegraaf) en een dagelijks nieuwsprogramma voor jongeren door PowNed, voortgekomen uit weblog GeenStijl. EO, VARA en WNL brengen doordeweeks de actualiteiten met een eigen geluid in Uitgesproken. De KRO-actualiteitenrubriek Brandpunt kwam terug. Zembla en Pauw & Witteman moesten de samenwerkingen met andere omroepen opzeggen om alleen nog door de VARA gemaakt te worden.

3: iPad
In 2010 heeft de iPad de consumentenmarkt bestormd. Ieder zichzelf respecterend nieuwsmedium heeft nog voor de aanvang van 2011 een iPad-app gelanceerd. Door kranten wordt het gezien als een redding van de journalistiek, omdat consumenten weer bereid zijn te betalen voor nieuws. En omdat het de laatste dag van 2010 is, een voorspelling voor 2011: De reeds gelanceerde 1.0 apps zullen in 2011 een nieuwe versie krijgen die meer inspeelt op de kenmerken van de iPad, of andere tablets, in plaats van de krant letterlijk weer te geven.

2: Social media
Sociale media zijn niet pas in 2010 opgestaan, maar in de journalistiek worden ze wel steeds serieuzer genomen. We zagen een opmars van het gebruik van Twitter in de media, resulterende in RTL-twitterdebatten en de behandeling van tweets in het verkiezingsnachtprogrammering. Ook stond Twitter steeds vaker in de kranten. Niet verhalen over Twitter: 'Twitter is een microblog met berichtjes van minder dan 140 karakters', maar als element van artikelen: 'dat heeft Femke Halsema/ Geert Wilders/ de president van Mexico gemeld in een tweet'. Sociale media is in opgenomen in de journalistieke gereedschapskist.

1: WikiLeaks
2010 was onbetwist het jaar van WikiLeaks in de journalistiek. Er zijn dit jaar meer vertrouwelijke documenten op straat komen te liggen dan ooit. De oude media schudden op hun grondvesten. Geen mannen in regenjassen in tochtige garages meer die zo nu en dan een dossiermap met gekopieerde velletjes papier overhandigden - maar websites waar je volledig anoniem documenten, video's of geluidsbestanden kunt lekken. Er zijn ook al een aantal WikiLeaks-a-likes opgestaan, zoals lokale en meer transparante varianten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden