Davis toont groot filmisch inzicht

Intolerance, film van D.W. Griffith met muziek van Carl Davis door het Noord-Nederlands Orkest o.l.v. Carl Davis. Theater a.d. Parade, Den Bosch 16 nov....

Er is één scène in de film Citizen Kane waarin Orson Welles als presidentskandidaat Kane exact meet of zijn naam wel met grotere letters in de krant staat dan die van zijn rivaal. Iets dergelijks valt op bij de cd die de film/concertournee Intolerance door componist en dirigent Carl Davis en het Noord-Nederlands Orkest begeleidt. Filmregisseur D.W. Griffith staat weliswaar bovenaan het cd-boekje, maar daaronder staat de naam van Carl Davis dubbel zo groot en dubbel zo dik. Typisch Amerikaans, zou je zeggen.

Toch is dat niet helemaal onterecht, want wie zou er nu nog naar die drie uur durende draak uit 1916 gaan kijken als er niet een actuele aanleiding voor was? Bijvoorbeeld een in 1988 gerestaureerde versie van de film, voorzien van een gloednieuwe muzikale begeleiding die dan ook nog live wordt uitgevoerd. Dat Davis - die eerder muziek componeerde voor zwijgende spektakelfilms als Napoleon en Ben-Hur, maar ook voor hedendaagse films als The French lieutenant's woman of televisieseries als Pride and Prejudice - nu juist z'n tanden in Intolerance zet, toont hem in ieder geval als iemand die geen risico"s schuwt.

Intolerance wordt vaak beschouwd als Griffith's 'Wiedergutmachung' na The birth of a nation, die hij een jaar daarvoor maakte en waarop hij scherp werd bekritiseerd wegens rascistische tendenzen in die film. Desondanks werd The birth of a nation een commercieel succes en Intolerance een financieel debâcle.

Dat had niet alleen met de inhoud te maken, maar vooral met de - destijds - experimentele vertelstructuur waarin vier verhalen zich gelijktijdig ontwikkelen en door elkaar heen gemonteerd zijn. Voor filmkijkers aan het begin van deze eeuw een ongekende noviteit en Griffith deed z'n uiterste best met behulp van tussentitels de verhalen en de structuur te verduidelijken.

Dat vonden de kijkers van toen nogal onverteerbaar, maar ook voor kijkers van nu is Intolerance geen licht vertier. Waar Griffith nog ongelofelijk veel tijd nodig heeft om z'n verhalen neer te zetten, vertelt een regisseur dat nu met een paar beeldreeksen. Maar los van de historische traagheid, maakt vooral het drammerige, moralistische karakter de film behoorlijk taai. Onverdraagzaamheid is de dikke vette rode draad die een verbinding legt tussen de kruisiging van Jezus, de slachting tijdens de Bartholomeusnacht in 1572, het verraad van Babylonië en een twintigste-eeuws liefdesdrama rond een onschuldig veroordeelde. Het telkens terugkerende beeld is dat van filmster Lilian Gish aan een schommelende wieg (van de tijd) met de drie schikgodinnen op de achtergrond.

Kan van Griffith gezegd worden dat hij zijn morele boodschap niet direct subtiel heeft verfilmd, Carl Davis doet in duidelijkheid niet voor hem onder. Per verhaallijn heeft hij een muzikale karaktistiek en voor de hele film heeft hij een overkoepelend 'intolerantie-thema', dat zelfs bezoekers met weinig tot geen melodisch geheugen niet meer kunnen vergeten. Bovendien heeft Davis zich tot taak gesteld het publiek driedubbel waar voor z'n geld te geven door elke filmseconde muzikaal dik te onderstrepen. Voor moderne films, waarin omgevingsgeluid een belangrijk onderdeel van de soundtrack is, zou zo'n dichtgeplamuurde muziekwand catastrofaal zijn. En het zou ook mogelijk zijn dat een andere componist juist in stilte en raffinement een contrapunt tussen beeld en geluid creëert.

Davis is daarentegen de perfecte tegenhanger van Griffiths, volgens het in de film veelvuldig geciteerde motto 'oog om oog, tand om tand'. Doet Griffith's filmtaal nu gedateerd aan, zijn beelden zijn nog steeds ongelofelijk modern en de spektakelscènes zijn adembenemend door de decors, de belichting en de compositie. Davis' muziek volgt hetzelfde principe: groots, grootser, grootst. En dat doet hij met een enorm vakmanschap en filmisch inzicht.

Pay-Uun Hiu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden