INTERVIEW

'David is klaar met zijn verleden'

Begin jaren zeventig groeide David Bowie uit van cultfiguur tot wereldster. Fotograaf Mick Rock legde alles vast: Ziggy Stardust, de fellatiofoto. 'Ik was precies de juiste man op de juiste plek.'

David Bowie. Beeld Mick Rock

'Nee, David is klaar met zijn verleden. Die zal ook nu niks meer zeggen. Maar geloof me, zonder zijn toestemming was ook dit allemaal niet gebeurd.' Mick Rock wijst om zich heen. We zijn in de Taschen Gallery, West-Hollywood. Overal hangen grote fotoafdrukken die worden gekenmerkt door het felrode kapsel van David Bowie zoals de Britse popster dat had in de jaren 1972-1973.

Voor ons op een lessenaar ligt een groot, dik, loodzwaar boek, The Rise Of David Bowie: 1972 -1973. Het staat vol met honderden fraai afgedrukte foto's van de Britse popster, gemaakt door Mick Rock, die tussen maart 1972 en juli 1973 deel uitmaakte van Bowies entourage.

Beeld Mick Rock

Rock (67) is op deze bloedhete septemberdag in Los Angeles nog een beetje moe van de vorige avond, toen de expositie van zijn werk werd geopend. 'Pff, vijftienhonderd man liepen hier rond. Rockmuzikanten, filmers, kunstenaars, acteurs. Ik weet niet wie allemaal. Leuk hoor, Zak Starkey en Pattie Boyd weer eens te zien (legendarische Britse rockdrummer en het model dat getrouwd was met George Harrison respectievelijk Eric Clapton, red.). Maar Marilyn Manson vond het te druk, met hem heb ik straks nog maar even afgesproken.'

En David Bowie zelf? 'Haha, nee joh, die laat zich echt niet zien. Die laat anderen zijn verhaal nu vertellen.'

Rock sjokt naar het kantoortje achter in de galerie. Een lange man in spijkergoed met een kek grijs permanentje en een zonnebril. Hij oogt een beetje als een verlopen rockster. 'Dit soort feestjes. Man man man, sinds ik niet meer drink en geen coke meer snuif, vallen ze me zwaar.'

Na een hartaanval zestien jaar geleden en een niertransplantatie in 2012 is Mick Rock wat beter voor zichzelf gaan zorgen, zegt hij. Er wordt gewerkt aan een documentaire over zijn leven, 'die ik graag nog zie verschijnen'. Maar misschien is hij nog wel blijer van zijn boek. 'Ik ben hier echt apetrots op.'

The rise Of David Bowie. 1972-1973

The Rise Of David Bowie. 1972 - 1973 met foto's van Mick Rock wordt uitgegeven door Taschen, New York. Het verschijnt in een 'handelseditie' met een oplage van 1.972 stuks. Het boek kost 700 dollar (623 euro). Volgens Mick Rock is de helft van de enkele honderden foto's niet eerder gepubliceerd. 'Zo wilde zowel David als ik het.'

Ook wordt er voor het eerst gebruikgemaakt van Rocks negatieven. Het eveneens luxueus uitgegeven Moonage Daydream (Genesis Publications, 2002) maakte vooral gebruik van eerdere afdrukken. 'Een wereld van verschil', vindt Rock. Diverse foto's biedt Rock ook als afdruk te koop aan, in prijs variërend van 2.000 tot 12 duizend dollar.

Cruciale periode

Want boek en tentoonstelling beslaan niet alleen een cruciale fase in Rocks leven of in dat van David Bowie. Het boek is ook de getuigenis van een cruciale periode in de popgeschiedenis in het algemeen. 'Ik vind het prachtig daaraan een bijdrage te hebben geleverd en wil er graag over vertellen.'

Het boek (oplage 1.972 stuks, mede gesigneerd door Bowie) en tentoonstelling (Mick Rock: Shooting For Stardust, The Rise Of David Bowie & Co) beslaat grofweg de periode dat Rock tot Bowies hofhouding behoorde. Het was precies het tijdperk waarin Bowie van een hardwerkende, maar weinig succesvolle cultfiguur uitgroeide tot wereldster. 'David had zich net het personage van Ziggy Stardust aangemeten toen ik me bij hem en zijn band voegde. Hij speelde in zaaltjes van vierhonderd man. Maar in de zomer veranderde dat. Hij kwam op tv, de zalen werden groter. Amerika ontdekte hoe goed hij was en ook Japan adoreerde hem. Ik zag een bijzonder talentvol rockmuzikant ineens wereldberoemd worden en ik zat er middenin.'

Bowie in Groningen

De periode 1972-1973 komt ruimschoots aan bod op de tentoonstelling David Bowie is, die vanaf 11 december in het Groninger Museum te zien zal zijn.

Bijzonder op de reizende tentoonstelling, die in 2013 in het Londense Victoria & Albert Museum voor het eerst was te zien, is bijvoorbeeld het grote scherm waarop de beroemde Top Of The Pops-beelden van Bowie's Starman worden vertoond. Het waren deze beelden die van Bowie op 6 juli 1972 een popster maakten.

Space Oddity

Niet dat Rock dat ook maar enigszins gepland dan wel voorspeld had. 'Welnee. Ik wist niet eens dat ik rockfotograaf zou worden. Toen ik me in Birmingham aan David Bowie voorstelde, schreef ik wat voor bladen en maakte daar soms wat foto's bij. Ik was een jaar of 24 maar had nog geen idee wat ik moest met mijn leven.'

Een leven dat rigoureus zou veranderen toen Rock op een middag in maart 1972 op de redactie van het tijdschrift Oz wat door een stapel platen vlooide, ooit ter bespreking toegestuurd. Hij stuitte op het een paar maanden eerder verschenen album Hunky Dory van Bowie. De naam kende hij vaag nog. Had die in 1969 niet een hit gehad met dat liedje over ruimtevaart, Space Oddity?

Rock zette de plaat op en werd gegrepen. 'Ik weet niet eens meer waardoor', zegt hij. 'Een combinatie van bijzondere liedjes en Bowies krachtige stem denk ik. In elk geval zocht ik uit waar de man verbleef.'

Die bleek op tournee en zou de volgende dag Birmingham aandoen. 'Ik stapte op de trein en meldde me backstage. Dat ging toen heel eenvoudig. Ik had een fototoestel en had iets met de pers en David kon alle aandacht goed gebruiken.

Beeld Mick Rock

Onder de indruk

Rock maakte tijdens het concert in de Town Hall wat foto's en was meteen geraakt door het Ziggy Stardust-personage dat Bowie toen al aan het ontwikkelen was. 'Echt gedurfd, dat androgyne in zijn uitstraling en kleding. En dan die geweldige muziek.'

Na afloop raakte Rock met Bowie in gesprek. Er waren meteen raakvlakken in hun interesses. 'David was zeer onder de indruk dat ik de door hem bewonderde Syd Barrett niet alleen goed kende, maar dat ik in 1969 ook de foto voor de hoes van zijn soloplaat The Madcap Laughs had gemaakt. Hij wilde alles weten.'

Behalve Barrett, de oprichter van Pink Floyd, hadden Bowie en Rock nog een gemeenschappelijke liefde: de muziek van Lou Reed en The Velvet Underground.

'Klinkt gek nu, maar daar had op dat moment niemand het meer over. Ik hield van die muziek, maar David was er echt door geobsedeerd en speelde ook Velvet Underground-liedjes als White Light/White Heat en I'm Waiting For The Man. Maar Lou Reed zelf stond net op het punt door zijn platenlabel gedumpt te worden.'

Beeld Mick Rock

Legendarische tour

Binnen een paar maanden zou Bowie een van degenen zijn die daar een stokje voor staken, maar in Birmingham waren Rock en hij nog gewoon twee fans met elkaar in gesprek over hun muzikale helden.

'Ik ging met David mee naar zijn huis buiten Londen. Daar spraken we nog uren met elkaar en eigenlijk was het heel vanzelfsprekend dat ik een tijdje met David zou optrekken.'

Want, zo benadrukt Rock, het waren echt andere tijden. Er was helemaal geen vooropgezet plan dat Rock als een soort hoffotograaf de rockzanger zou volgen. 'David was nog nauwelijks iemand, maar hij had wel heel veel ambitie. Veel meer dan op dat moment onder popmuzikanten gebruikelijk was. En ook veel meer dan ik. Zelf had ik wat contacten met bladen. Rolling Stone bijvoorbeeld, dat mijn eerste Bowie-stukje publiceerde. Maar een carrière in popjournalistiek? No way. De Beatles waren uit elkaar, de Stones passé en verder bestond rock-'n-roll uit vervelende wereldvreemde hippies. Wat had ik daar verder te zoeken? Tijd om een baan te vinden.'

Maar Bowie liet hem niet zo gemakkelijk gaan. Hij vond het wel handig , zo'n fotograaf in zijn nabijheid. 'Waar ik natuurlijk heel vereerd door was, is dat hij vond dat ik hem fotografeerde zoals hij zichzelf graag zag. Regelmatig stelde hij voor fotosessies te doen. 'Je weet nooit, misschien komen ze nog eens van pas', zei David dan.'

Ook wilde Bowie dat Rock tijdens concerten zo veel mogelijk foto's maakte. 'Alsof hij voorvoelde dat het een legendarische tour zou worden.'

De box

Gelijktijdig met het boek is vorige week ook een nieuwe David Bowie verzamelbox verschenen: David Bowie (Five Years 1969-1973).

Twaalf cd's of lp's (er is ook een gelimiteerde vinylversie) bestrijken de jaren vanaf het album David Bowie (met de hit Space Oddity) uit 1969, tot en met Pinups (1973).

Behalve de zes studioalbums (van The Rise And Fall Of Ziggy Stardust And The Spiders From Mars is ook een mix uit 2003 bijgevoegd) bevat de box ook twee live-albums en een dubbel-cd met zeldzame of afwijkende single-kantjes.

De box geeft een compleet beeld van de muziek van David Bowie in een cruciale fase van zijn loopbaan. Hooguit is het jammer dat de in 2000 uitgegeven cd met BBC-sessies er niet aan is toegevoegd.

'Fellatio-foto'

Dat werd het. Vanaf juni 1972 ging alles heel snel. Mick Rock was overal bij, maar hij is 43 jaar later nog steeds verbluft over de korte tijdsspanne waarin alles plaatshad. 'Een maandje dat de popgeschiedenis zou veranderen. Dat kun je best zo zeggen. Een foto, de albumrelease, een tv-optreden en de komst van Iggy Pop en Lou zouden alles anders maken.'

Eerst de foto. Het was op 17 juni in de Oxford Town Hall, tijdens het liedje Suffragette City dat Mick de beroemde, zogeheten 'fellatio-foto' nam. We zien Bowie knielend met zijn kop tegen de gitaar op het kruis van Mick Ronson aan, alsof hij hem wil pijpen. 'Het eerste wat hij na het optreden vroeg was: had je dat? Ja, natuurlijk. Het zou standaard deel gaan uitmaken van de set. Later zouden veel mensen denken dat ze de scène in Top Of The Pops hadden gezien, maar het was gewoon een foto. Trouwens, David gaf later toe dat hij helemaal niet aan orale seks dacht. Hij wilde gewoon Micks gitaar bijten.'

Mick Rock met The Rise Of David Bowie. 1972 - 1973. Beeld ANP

Arm

Hoe dan ook, de foto ging de hele wereld over. Bowies optreden in Top Of The Pops, een paar weken later, werd om een andere reden legendarisch. De meeste Britten zagen Bowie toen voor het eerst. Een dunne verschijning met rood haar, gestoken in een bontgekleurde jumpsuit die in Starman de arm om de even langharige, androgyn ogende Mick Ronson sloeg. Een arm. Meer was het niet, maar heel Groot-Brittannië had het er de volgende dag over.

De single Starman was al even uit, maar werd nu dan toch een hit en bracht het twee weken eerder verschenen album The Rise And Fall Of Ziggy Stardust And The Spiders From Mars onder de aandacht van een nieuw, groot publiek. De optredens werden drukker bezocht, de zalen groter en de naam van David Bowie was in de Britse pop onontkoombaar geworden.

Vriendendienst

In dezelfde zomer leverde hij als een vriendendienst een van zijn beste liedjes, All The Young Dudes, aan de band Mott The Hoople en zou hij het album Transformer van Lou Reed produceren.

'Daar heeft hij de carrière van Lou echt mee gered en die van Mott The Hoople ook trouwens. Maar zo was David. Hij stapte gewoon op de artiesten af die hij bewonderde en ging met ze aan de slag. Ook Iggy Pop was in die tijd in Londen, die nam met de Stooges Raw Power op. Zonder David, die deed alleen maar de geluidsmix, maar dat was meer tijdgebrek, anders had-ie zich ook daar tegenaan bemoeid.'

De foto's op de inmiddels iconische platenhoezen van zowel Transformer als Raw Power zijn van Rock, die ze in Londen nam toen Reed en Pop in hetzelfde weekend in een zaaltje in King's Cross optraden. 'In mijn herinnering liggen er weken tussen, maar alles gebeurde in een weekend.'

Beroemd

Bowies ster is na de zomer van 1972 snel rijzende en vanaf september dat jaar volgt ook Amerika, waar Bowie zijn Ziggy Stardust-tournee vervolgt. Ook daar is Rock bij. 'Gekkenwerk eigenlijk, die tour, want in New York nam David ook nog even de single The Jean Genie op. Gewoon omdat zijn platenmaatschappij een hitsingle wilde. Dat hele album dat begin 1973 verscheen, Aladdin Sane [Engelstaligen horen 'a lad insane' in de titel, 'een krankzinnige jongen', red.] heb ik altijd beschouwd als een weerslag van Ziggy Stardust op tour in de VS.'

Wanneer Bowie, Rock en de Spiders From Mars in december 1972 naar Engeland terugkeren, is alles anders. Bowie is beroemd, zijn glamrock domineert de hitlijsten. Bands als The Sweet en Slade hebben zich in hun aankleding duidelijk door hem laten inspireren. Maar veel tijd brengt Bowie niet tussen zijn landgenoten door. De eerste helft van 1973 toert hij vooral door Amerika en Japan.

Dan, in juli 1973, vindt Bowie het mooi geweest met zijn Ziggy Stardust. Tijdens het door D.A. Pennebaker geregistreerde laatste concert uit de tournee, op 3 juli in de Hammersmith Odeon, doet Bowie een mededeling die door velen als een schok wordt ervaren. Voorafgaand aan het laatste liedje, Rock 'n' Roll Suicide, zegt hij dat het concert niet alleen de laatste uit de tour is, maar het laatste concert 'that we will ever do'.

Pinups

Mick Rock, 42 jaar later: 'Ik wist dat hij dat zou zeggen. Daarom ben ik daar toch nog gaan fotograferen, tussen alle tv-camera's in, wat ik nooit had gedaan. Maar zelfs zijn bandleden wisten het niet. David had andere plannen, maar durfde het gewoon niet eerder tegen ze te zeggen.'

Het einde van Ziggy's Spiders kwam hard aan in de popwereld. Maar anders dan Bowie suggereerde, stopte hij allerminst. Al een paar dagen later zat hij in een Parijse studio te werken aan het coveralbum Pinups. Rock vergezelt hem. 'Daar in Parijs maakte ik mijn eerste fotostudio-opnamen. Ik had alles gedaan. Portretten, concertfotografie en reportages, maar geen studiosessies. Die foto's van David met saxofoon achterop de hoes van Pinups luidden niet alleen voor David, maar ook voor mij een nieuw begin in.'

Zakelijk

Deze manier van werken beviel Rock wel. Niet meer in rokerige concertzalen ploeteren, maar gewoon in alle rust een set opbouwen. 'Bovendien had ik dankzij David een naam als glamrockspecialist opgebouwd. Mijn foto's van hem, Lou en Iggy waren overal te zien. Ik kreeg allerlei aanbiedingen en besloot mijn eigen weg te gaan.

Na de zomer van 1973 verliet Rock de Bowie-entourage. 'Er was geen afscheid of zo. We deden allebei ons eigen ding en hadden elkaar denk ik ook niet meer nodig. David was een rockster die net zo graag voor andere fotografen poseerde en ik was dankzij David een sterfotograaf geworden. Queen, Ramones en Blondie vroegen me voor hun platenhoezen en ik ben tot de dag van vandaag blijven fotograferen.'

Contact met David Bowie heeft Rock de laatste decennia alleen op zakelijk niveau. 'Voor een boek als dit mailen we elkaar. Toen uitgeverij Taschen me voor dit boek benaderde, zei ik dat ik het alleen zou doen als er nooit eerder gepubliceerde foto's in mochten en als David zelf zijn toestemming gaf. En wat bleek. David wilde alleen meedoen als de helft van de foto's nieuw was. Net als ik eigenlijk.'

Uitgepraat

Er was volgens Rock nog iets anders waar Taschen rekening mee moest houden, namelijk dat Bowie geen enkel commentaar bij de uitgave zou geven. 'David is uitgepraat over zijn verleden. Hij genoot er echt van alle foto's weer te zien, maar hij wil er niks meer over zeggen. Zoals hij ook geen enkele toelichting op zijn tentoonstelling gaf. Hier is het, lijkt hij te zeggen, doe ermee wat je goeddunkt, ik ben er klaar mee.'

Rock zelf is er nooit echt klaar mee, bekent hij. 'Ik was precies de juiste man op het juiste moment en heb heel veel geluk gehad. Dat besef ik terdege. Ik was getuige van de wereldwijde doorbraak van een van de allergrootste popsterren aller tijden en kon alles vastleggen. Allebei wisten we niet hoe het zou aflopen. Haha, anders had David alles financieel vast wat anders geregeld. Met de kennis van nu had hij me in dienst genomen en de rechten van de foto's zelf opgeeist. Nu leef ik er al decennialang goed van. Maar ach, met David zelf is het ook niet slecht afgelopen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden