oog voor detail david hockney

David Hockney schiet wortels naar alle tijden

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: de folly.

"The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011 (twenty eleven) - 29 January" iPad drawing on paper © David Hockney Beeld Richard Schmidt

Als je een foto ziet uit je kindertijd zie je niet alleen jezelf, maar jezelf gevangen in een bepaalde techniek. Die techniek is onlosmakelijk ver­bonden met dat tijdperk; je valt ermee samen. Met romantische jarenzeventigkleuren van een Kodak-camera, of de heiige kleuren en witte omlijsting van een jarennegentigpolaroid, of met de zwart-witfotografie van de jaren vijftig. Toen ik héél klein was, heb ik even echt geloofd dat de wereld vroeger zwart-wit was. Zou je je kinderfoto’s in een bewerkte versie zien – onver­geeld, ingekleurd, alsof gisteren gescho­ten – dan zou dat raar zijn. We houden van oud, maar we houden er onwillekeurig ook van om te zien hoe anders vroeger was.

Zo, kan ik me voorstellen, was de liefde van de Hollandse schilders voor Romeinse ruïnes sinds de 16de eeuw. Sinds Maarten van Heemskerck de vervallen gebou­wen uit de klassieke oudheid als onderwerp ontdekte, zijn ze eindeloos geschilderd. De ruïne zelf werd het mode-onderwerp. Waar de tijd al aan heeft gezeten, zodat we de afstand voelen tot dat verleden en lekker bewonderend kunnen mijmeren over verloren tijden. Wie kan zich een compleet Colosseum voorstellen?

David Hockney, die in zijn schilderijen de verf laat knallen alsof vanochtend de lente door­brak, heeft ook zo’n favoriet detail: een gek klein gebouwtje langs de kant van een bosweg. In de tentoonstelling in het Van Gogh Museum is het ding vijftien keer te zien, in alle seizoenen. Een manier van herhalingschilderen die niet alleen aan Vincent, maar ook aan de andere im- en ex­pressionisten doet denken die obsessief series maakten van dezelfde dingen op verschillende momenten. De hooibalen van Monet, zijn dertig versies van de kathe­draal van Rouen en Cézannes Mont Sainte-Victoire.

"The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011 (twenty eleven) - 29 January" iPad drawing on paper © David Hockney Beeld Richard Schmidt

Ik had geen idee wat het gebouwtje was. Een klein sluisje? Een afgebroken brug of muur? Sander Rutjens, projectleider bij het Van Gogh Museum, appte de assistent van Hockney. ‘Een folly’, kwam er terug.

Die moesten we even opzoeken. Een folly is een fopruïne. Een ruïne om de ruïne, zonder verder doel. Vergane glorie die nooit heel was. Vast een trendje dat we te danken hebben aan Maarten van Heemskerck, met z’n mode­ruïnes.

Hockneys werk is extreem fris, schijnbaar ongeschonden door de techniek waar de tijd in gevangen zit. Maar het haakt voortdurend in op klassieke kunst: Monet, Van Gogh, de Italianisanten. Het schiet wortels naar alle tijden. Het gekke ding, die folly, is door hem in drie verschillende technieken uitgebeeld: olieverf, houtskool en zijn enorme iPad-tekeningen (ze zijn 1,40 meter hoog).

Wat kan de kindertekening­techniek van een tablet voor kunst opleveren? In elk geval het tegenovergestelde gevoel dat de ruïne wekt met haar oudheid­romantiek. iPad-kunst is kunst die naar voren kijkt, naar nieuwe vormen en mogelijkheden. En dan dus wel zo’n folly als onder­werp – typische Hockney-ironie.

De verrassing in het Van Gogh Museum was voor mij:

Hockney is Hockney in olieverf, in iPad en in houtskool. Dezelfde krasserige bewegingen, dezelfde explosieve water­druppels en al die dunne lijntjes als kleurige ranonkel­steeltjes, in elke techniek. Uit elke vorm barst hetzelfde talent. Dat onmiskenbaar aanstekelijke lichte landschap is herkenbaar dwars door de techniek van de tijd heen.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

David Hockney, ‘The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011 (twenty eleven), 29 January 2011’, iPad-tekening op papier 139,7 x 105,4 cm, The David Hockney Foundation.

Te zien t/m 26 mei in het ­­Van Gogh Museum, Amsterdam 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden