TV-RECENSIEArno Haijtema

Dat niemand het verhaal van verzetsheld Truus Wijsmuller kende, is ongelooflijk

De bezetting blijft, 75 jaar na dato en nog vele jaren hierna, de bron van een stroom ontroerende, hemeltergende en ongelooflijke verhalen. En omdat de wan- en de heldendaden in de jaren van het nazisme ons voorstellingsvermogen te boven gaan, willen we ze klaarblijkelijk steeds horen. Opdat we niet vergeten, wordt er gezegd – alsof we alles al wisten en de schroefjes die het geheugen bijeenhouden slechts eens per jaar opnieuw te hoeven worden aangedraaid.

Wat mij verbijstert bij alle oorlogsverhalen die ons dezer dagen bereiken, is dat vele ervan mij nieuw zijn, alsof de antenne die hoofdzaken de mensheid betreffende moest oppikken decennia lang voornamelijk op bijzaken gericht is geweest. En zo kwam het dat ik zondag met ingehouden adem keek naar de gedramatiseerde 2Doc-documentaire De kinderen van Truus op Max.

Truus Wijsmuller.Beeld De kinderen van tante Truus

De film van Pamela Sturhoofd en Jessica van Tijn beschrijft het leven van de Alkmaarse Truus Wijsmuller (1896-1978). Een vrouw die duizenden Joodse kinderen uit Duitsland, Polen, Oostenrijk, Tsjecho-Slowakije uit de klauwen van de nazi’s redde en via Nederland naar Engeland hielp ontkomen. Het had de regisseurs verbaasd, aldus Sturhoofd, dat Wijsmullers verhaal ‘zolang onder het stof had gelegen’.

Toen de dreiging van de nazi’s in de jaren dertig zich ten volle manifesteerde, stuurden talrijke Joodse ouders hun kinderen westwaarts, in de hoop dat die in Engeland zouden overleven. Wijsmuller, opgevoed door ouders die zich het lot van Eerste Wereldoorlog-slachtoffers hadden aangetrokken, en zelf met net zo’n groot hart behept, ontfermde zich over een paar Joodse, naar het Limburgse Arcen gevluchte kinderen: de kiem van de enorme reddingsoperatie.

‘Als ik wat zie, dan vraag ik niet, dan dóé ik het’, was in de kern de filosofie van Wijsmuller. Via diplomatieke kanalen kreeg ze te horen dat er mogelijk tienduizend kinderen konden worden gered als Adolf Eichmann, toen verantwoordelijk voor emigratie uit het Derde Rijk, toestemming zou verlenen voor de transporten. Wijsmuller toog naar Eichmann in Wenen, die haar opmerkelijk genoeg ontving en haar – voor de grap en als test, niet gelovend dat ze het zou kunnen organiseren – met zeshonderd Joodse kinderen wilde laten vertrekken. Dat lukte dus wel, en zo ontsnapten uiteindelijk duizenden kinderen aan hun noodlot. Via Nederlandse havens vertrokken ze naar Engeland, de laatsten tijdens de Duitse inval in mei 1940.

De documentaire vertelt het verhaal van Wijsmuller door middel van animatie, ensceneringen, de inzet van found footage uit de oorlogsjaren, gesproken memoires van Truus zelf uit de jaren zestig en interviews met vrienden en de inmiddels bejaarde Joodse kinderen van weleer.

Die vertelvorm is moeizaam, de uiteenlopende technieken maken het tot een brokkelig geheel. De archiefbeelden scheppen verwarring: ze dateren wel uit dezelfde periode, maar houden niet altijd rechtstreeks verband met de vertelde geschiedenis. Maar de interviews met de kinderen die voorgoed afscheid namen van hun ouders en dankzij een kordate Noord-Hollandse in Engeland verzeild raakten zijn ontroerend en kerven in de ziel. Ze zijn een moedige vrouw dankbaar die ze niet of nauwelijks hebben gekend maar toch liefdevol tante Truus noemen.

Met 75 jaar bevrijding brengen we de verhalen van de mensen die de bevrijding meemaakten. Lees alle verhalen hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden