100 voorwerpen van de Nederlandse popcultuur het verweer van filmmaker Wim Verstappen tegen de Filmkeuring over Blue Movie

Dat Nederland nu nog slechts een Kijkwijzer heeft, danken we aan Wim Verstappen

Omdat ook de naoorlogse Nederlandse popcultuur een geschiedschrijving verdient: 100 voorwerpen uitgekozen, belicht en verklaard. Een lijst die lekker langzaam groeit. Aflevering 76: het Blue Movie-verweerschrift tegen de Filmkeuring.

100 voorwerpen Beeld Annabel Miedema

‘Ja, Wim was een tamelijk briljante jongen’, zegt Frans Rasker, filmproducent in ruste en ooit loopjongen van het filmmakersduo Pim de la Parra en Wim Verstappen. Hij heeft het over de laatste, die er in 1971 in slaagde een nationaal instituut de facto om zeep te helpen: de filmkeuring. Dat gremium, dat pas in 1977 daadwerkelijk opgeheven zou worden (door het kabinet-Den Uyl), was in 1928 in het leven geroepen omdat bij de overheid het inzicht had postgevat dat  film nogal verschilde van andere kunstvormen, waarvoor geen censuur gold. Film was ‘in de basis sensatiebelust’ en met name jongeren zouden vatbaar zijn voor de negatieve invloeden ervan. De Centrale Commissie voor de Filmkeuring sprak jaarlijks de ban uit over over vijftien tot twintig van de vijfhonderd hier uitgebrachte films. 

Hoe verder Nederland verwijderd raakte van de naoorlogse deugdzaamheid en preutsheid en hoe sterker de vrijheid van de jaren zestig en zeventig zich deed gelden, hoe meer de filmcensuur onder vuur kwam te liggen. Niet in de laatste plaats bij een groep filmers die eind jaren zestig nieuw elan blies in de gezapige Nederlandse filmcultuur. Je kunt er ingewikkeld over doen, maar in de kern van de zaak bestond dat elan uit: plezier (bij de makers) en seks (in de films). De la Parra en Verstappen waren, met hun in 1965 opgerichte productiemaatschappij Scorpio Films, de frontmannen van deze beweging die schopte tegen de schenen van het gezapige gezelschap filmkeurders. 

Die kinnesinne beleefde een hoogtepunt toen Scorpio in 1971 de film Blue Movie aanbood aan de keuring. Bij de vertoning begin dit jaar van de gerestaureerde versie van de bijna 50 jaar oude film vertelde De la Parra in een videoboodschap vooral trots hoe Blue Movie het duo miljonair maakte – er zijn ruim 2,3 miljoen mensen voor naar de bioscoop gegaan, waarmee de film nog altijd de op vier na best bezochte Nederlandse film is. Frans Rasker memoreerde die avond nog eens de genialiteit waarmee Wim Verstappen (1937-2004) de filmkeuring een hak zette. Want die had in eerste instantie de film afgekeurd.

Waar ging Blue Movie ook alweer over?

Michael (Hugo Metsers) komt vrij uit de gevangenis, waar hij een straf van vijf jaar heeft uitgezeten, mede omdat hij seks heeft gehad met een 15-jarig meisje. De wereld is in die vijf jaar veranderd, merkt Michael wanneer hij zijn intrek neemt in een door de reclassering geregeld appartement in een groot flatgebouw in een nieuwe woonwijk: seks is niet langer taboe – Blue Movie zou het imago van de Bijlmermeer voor jaren kleuren. Om er niet omheen te draaien: zo’n beetje alle bewoners lusten er wel pap van, voorop buurvrouw Elly (Carry Tefsen). Een kopje suiker lenen bij de buren staat garant voor een snelle wip – in een van de grappigste scènes passeren twee bewoners elkaar op zo’n smalle Bijlmerflatgalerij met beiden een leeg kopje in de hand. En Michael laat het zich welgevallen. Hij ontpopt zich tot een succesvolle ondernemer met een wat curieuze seksclub op twaalf hoog, om ten slotte, ja, ja, tot het inzicht te komen dat ware liefde misschien waardevoller is. Blue Movie is onder meer de geschiedenis ingegaan als de eerste Nederlandse mainstreamfilm waarin een erectie te zien was, volgens de bezitter ervan, Hugo Metsers, een onbedoelde.

De conclusie van haar rapport luidde: ‘Deze film is niet toegelaten voor openbare vertoning, omdat de uitbeelding van bepaalde scènes en de vertoning van gedeelten van pornografische films en scènes in deze film in strijd zijn met de goede zeden.’

Verstappen schreef daarop zeventien dichtbetikte A4’tjes verweerschrift, dat hij bij het verzoek tot herkeuring voegde. In de de begeleidende brief schrijft hij: ‘...het maatschappijbeeld dat wij in Blue Movie tonen is geheel overeenkomstig de realiteit.’ En: ‘Eén zaak die ons aan uw toelichting mateloos stoort is het accent dat op ‘pornografie’ valt. Blue Movie is namelijk in de grond van de zaak gewoon een lieve film.’

Verstappen gebruikt Simon Vestdijks De toekomst der religie. De schrijver beschrijft in dat in 1947 verschenen essay de ondergang van traditionele, metafysische religies en de opkomst van ‘sociale religies’ (socialisme, communisme en nazisme). Verstappen volgt hem: ‘Nu astronauten en satellieten over onze hoofden draaien, heeft het idee dat God daarboven zit zijn simpele charme verloren.’ Hoe Verstappen van Vestdijk en religie bij seksualiteit en Blue Movie komt, is hier lastig te beschrijven, maar er staan wel wat pareltjes in zijn betoog, vooral over seksualiteit. Ten tijde van de metafysische religie ging dat zo: ‘Een christen hoeft alleen zijn eigen vrouw te bevredigen. Als hij op straat een mooie meid ziet, kan hij de opwinding tijdelijk in zijn onderbewuste begraven om later thuis, bij zijn vrouw, die energie weer terug te roepen.’ Bij de sociale religie, nu dus, anno 1971, gaat het anders: ‘Wanneer daar een man een vrouw ontmoet die hij wel aardig vindt, zal hij zich, uit hoofde van het religie-type waar hij mee leeft, verplicht voelen gemeenschap met haar te hebben.’  

Het verweerschrift geniet onder liefhebbers een zekere faam. Wat minder bekend is, vertelde Rasker die januari-avond in Eye: Pim en Wim waren er toch niet helemaal gerust op dat alléén het verweerschrift afdoende zou zijn. Dus werd er besloten een bijlage toe te voegen. ‘In deze bijlage hebben wij een beknopt en uiterst onvolledig overzicht willen geven van sexueel expliciet materiaal dat, met medewerking, instemming of toelating van de betreffende autoriteiten, vrij en (dikwijls) openbaar in Nederland verkrijgbaar is.’ 

‘En dus werd ik’, zegt Rasker, ‘met camera de stad in gestuurd om alle viezigheid die je maar kunt bedenken te kopen en te fotograferen.’ Zijn opnamen en collages belandden in het dossier, samen met ander bewijsmateriaal, waarmee, schrijft Verstappen, ‘iedereen die een middag boodschappen gaat doen kan thuiskomen. (...) Het is allemaal  voor iedereen  vanaf de openbare weg te zien.’ Of op tv, of in tijdschriften en zelfs werd er een transcript van een niet nader genoemd hoorspel bijgevoegd (Vara, Hilversum 1, zaterdag, 14.00 uur) waarin twee woorden de boventoon voeren: ‘gehijg’ en ‘gesteun’.

Dat Rasker nog altijd in het bezit is van een rapport, hebben we te danken aan Rank Xerox. ‘Ik moest twee dagen op cursus bij dat bedrijf, pas daarna kon ik met die gigantische apparatuur de verzameling knipsels en foto’s kopiëren.’ De indieners verontschuldigden zich voor de ‘primitieve reproductie-techniek’ en verzoeken de commissie ‘daarom ook zorgvuldig de foto’s te bezien, zodat u door de slechte techniek heenkijkt.’ 

Het was een meesterlijke slotzet in een geslaagd offensief. Na herkeuring luidde het oordeel dat Blue Movie ‘ondanks zeer vrijmoedige, uitdagende en schokkende beelden van paring en geslachtsorganen (…) toch niet geheel in strijd moet worden geacht met de goede zeden, omdat de film als geheel stelling neemt voor een intelligente en genuanceerde, d.w.z. juist niet obscene en uitsluitend lichamelijke benadering van de seksualiteit.’

Dat Nederland nu nog slechts een Kijkwijzer heeft, danken we aan Wim Verstappen.

Wat Blue Movie verdedigingsrapport

Door Scorpio Films, Wim Verstappen

Aan Centrale Commissie voor de Filmkeuring

Wanneer mei 1971

Omvang 58 vellen A4

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden