REPORTAGE

'Dat ik geen angst ken om te vallen versterkte mijn revalidatie'

Hij hoorde als koorddanser bij de wereldtop van het circus, tot een verschrikkelijke val een einde aan zijn carrière maakte. Toch staat Antoine Rigot (55) nu op circusfestival Circolo.

Portret van voormalig koorddanser Antoine Rigot uit L'histoire d'un type van Wim en Vera Claessen.Beeld Vera Claessen

Antoine Rigot wijst naar de toppen van de bomen in een park in een stad ten zuiden van Parijs. 'De dag voor die bewuste dag in 2000', zegt hij, 'hadden we met ons circusgezelschap Les Colporteurs op het Amerikaanse Spoleto Festival in Charleston, South Carolina nog een buitenoptreden verzorgd op 15 meter hoogte, ongezekerd op koorden gespannen tussen boomkruinen. Als ervaren koorddansers weten we exact wat we doen zijn, we kennen iedere spier in ons lijf.'

De dag erna ging het mis. 'We hadden één vrij moment en besloten op Folly Beach van het mooie weer en de zee te genieten. Ik schatte de diepte verkeerd in, dook en raakte de bodem. Ik wist meteen dat het mis was. Vanaf mijn borstkas voelde ik niets meer.'

Dwarslaesie

Een dwarslaesie maakte zestien jaar geleden een abrupt einde aan Rigots internationale topcarrière als koorddanser. In 1984 had hij nog met straatartiesten uit Montréal aan de wieg gestaan van Cirque du Soleil, in 1996 begon hij met zijn vrouw en koorddanspartner een circusgezelschap.

Les Colporteurs ('de straathandelaren') had groot succes met een theatrale mix van humor, slapstick, dichtwerk, live muziek en adembenemende salto's op grote hoogte. De eerste show Filao (1997) was geïnspireerd op Italo Calvino's novelle De baron in de bomen en werd een hit in Amerika, Canada en Frankrijk: ze verbeeldden op het koord het verhaal van een 12-jarige baron die zich vanuit een hoge boom bemoeit met mens en politiek.

Cie Les Colporteurs opent met Sous la toile de Jheronimus op Festival Circolo. 21/10, Landgoed Velder, Liempde. Aldaar t/m 30/10.

Revalidatie

En toen zat Rigot plots in een zwaar revalidatieproces. Franse artsen voorspelden hem dat hij nooit meer zou lopen. Amerikaanse medici waren voorzichtiger, maar de piste? Onmogelijk.

Des te wonderlijk dat Rigot nu toch met zijn onwillige benen over een hobbelig Frans circusterrein loopt, tussen meer dan dertig caravans van zijn artiestengroep. Hij slingert geconcentreerd op zijn krukken, de linkervoet flapt voor de rechter. Maar hij staat, de rolstoel waarmee hij figureert in de documentaire Salto Mortale (2014) gebruikt hij nauwelijks meer. 'Wanneer ik als regisseur niet zo veel zou zitten, zou ik mijn rug en benen waarschijnlijk nóg sterker kunnen krijgen.'

Rigot regisseert een nieuwe circusshow: Sous la toile de Jheronimus (Onder het doek van Jheronimus), geïnspireerd op het beroemde drieluik De Tuin der Lusten van Jheronimus Bosch. Deze voorstelling opent vandaag, op initiatief van de Stichting Jeroen Bosch 500, op de zesde editie van Festival Circolo in het Noord-Brabantse Liempde.

Tip voor circusfestival Circolo

Il n'est pas encore minuit (Het is nog geen middernacht) door Compagnie XY, regie Jean-Marc Birraux, vanaf 6 jaar.

Een luchtchoreografie voor 22 acrobaten die in drie of zelfs vier etages leven: ze dansen op elkaars schouders, zweven over elkaars hoofden, zetten zich af, vangen elkaar op en bouwen mensentorens. Pure hand-to-hand-acrobatiek, met af en toe een plank of wip om af te zetten of neer te komen. Ondertussen swingen ze een dansje of knokken ze een partijtje. De wereldtop in theatrale, pure acrobatiek (met deelname van een jong Vlaams-Nederlands duo, dat recent in Tilburg en Rotterdam is afgestudeerd).

Nouveau Cirque

Daar verzamelen zich om het jaar in oktober de belangrijkste internationale circustheatergroepen, om zich met een verse lichting circusstudenten uit Tilburg en Rotterdam te presenteren aan het publiek, in grote spektakels en kleine tentproducties.

Circolo draait om ontwikkelingen in het 'Nouveau Cirque': circustheater waarbij acts in dienst staan van een verhaal. Geen dieren (behalve de onafscheidelijke gezelschapshond), geen overtreffende trap in virtuositeit, maar circusshows met het karakter van een theatervoorstelling en acts die draaien om metaforen en betekenis. Daarmee zijn ze bij Rigot aan het goede adres.

'Wanneer ik als regisseur niet zo veel zou zitten, zou ik mijn rug en benen waarschijnlijk nóg sterker kunnen krijgen.'Beeld Vera Claessen

Jongleren met de aarde

Samen met de Canadese operaregisseur Alice Ronfard heeft Rigot voor zijn nieuwe stuk een compleet storyboard bedacht. De voorstelling begint met de schepping van de aarde. Acrobaat Alan Lerch zeilt van 12 meter hoogte als God omlaag, in gevaarlijke handstand op de Washingtontrapeze (een zweefrek met zware stalen balk). Onderwijl jongleert hij met de aarde: een videoprojectie van de wereldbol op de vloer. Daarna komt een reeks van wensdromen en nachtmerries tot leven rond achtereenvolgens het goddelijke paradijs, de zondige hof en de hel.

Nieuw gecomponeerde muziek zet de toon, live gespeeld op viool door Rigots dochter Coline (30) en de componist op zijn geprepareerde piano - hij smijt zelfs hout en papier op zijn snaren. Waaghalzerij op trapezes, duikvluchten langs Chinese palen, ze krijgen het karakter van het hellewerk van Jeroen Bosch door kraaienmaskers en vuurvonken (van een slijptol op stalen trapezes).

Geen angst

Rigots vrouw Agathe Olivier (59), die hij in 1979 ontmoette tijdens hun beider circusopleiding aan de Annie Fratellini's National Circus School in Parijs, opent ieder nieuw deel van het vierluik met een straffe koorddans-trippel op een staalkabel, dwars door de tent. De draaiende mobiles op haar hoofd en haar kunstige hoepelrokken vol veren en pluimen verschieten van maagdelijk wit naar duivels zwart.

Coline musiceert in de hoogte, gehuld in een kanten jurkje dat druipt van net gespoten verf. Ze wandelt vioolspelend op smalle glazen bruggen. Als dochter van twee koorddansers kent ze geen hoogtevrees, net als haar zus Ortense (25) die ook in de muziek gegaan is.

Tip

Fidelis Fortibus (Trouw aan de dapperen) door Circus Ronaldo, vanaf 10 jaar.

Een poëtische solo door Danny Ronaldo, zesde generatie uit een Vlaamse circusfamilie, die in zijn uppie, in een blauw stalmeesterkostuum, de doden onder het zaagsel betreurt; de zerken op de graven zijn circusattributen (een hoge hoed voor de directeur, een paar ballen voor de jongleur en een vestje voor de ballerina). Dan beginnen de tuba, trom en trompet uit zichzelf te spelen, en blaast dappere Danny alle acts nieuw leven in. Een ode aan de stuntelende mens.

'Dat ik als koorddanser geen angst ken om te vallen, heeft mijn revalidatieproces enorm versterkt', vertelt Rigot na afloop, terwijl hij koffie zet in zijn auberginekleurige woonwagen.

'Tien maanden lang heb ik alle oefeningen gedaan die artsen mij adviseerden. En meer, ik trainde en trainde en vroeg overal advies, ook aan circuscollega's. Mijn innerlijke stem fluisterde dat ik ooit weer rechtop zou staan. Ik was jong en voor het ongeluk kon ik alles. Ik accepteerde de fysieke beperkingen van mijn dwarslaesie niet.'

Zwaar katholiek

Het liefst zou hij de Franse artsen in hun gezicht willen uitlachen en hen met hun ongelijk willen confronteren, maar daarvoor is Rigot te beleefd. 'Ach, dan zullen ze antwoorden dat ik een uitzondering ben op hun regel.' Hij heeft vooral te doen met gehandicapte medemensen die te lang aan de kant staan. 'Benoem mogelijkheden, geen onmogelijkheden.'

Boos op het lot of depressief is Rigot nooit geweest. 'Ik heb een misrekening gemaakt en moet daarvoor boeten. Zo simpel is het. Ik ben zwaar katholiek opgevoed in een Frans gezin met acht kinderen. Ik ben weliswaar op mijn 13de gestopt met geloven, maar dat zondebesef zit diep.'

Wat hem sterk geholpen heeft is zelf weer in de piste gaan staan, in een rolstoel en op krukken. Rigot maakte meerdere biografische circustheatervoorstellingen. In het ontroerende circusduet Le fil sous la neige (De draad onder de sneeuw, 2010) thematiseerde hij de zwaar beproefde band tussen hem en zijn vrouw. Rigot deed zelf de poëtische proloog en epiloog, over kwetsbaarheid en veerkracht, terwijl hij zich vasthield aan het koord boven hem. Hij 'danste' wiebelend op de schaduwlijn op de grond; zijn vrouw trotseerde boven hem het gevaar. De voorstelling was te zien tijdens een eerdere editie van Festival Circolo.

Later maakte hij nog een ironische clownsact vol zelfspot en zwartgallige humor. Daarin tolde hij in een rolstoel op een sokkel, tot hij er als een uitgeput circusdier vanaf viel. Hij liet zich door collega-acrobaten uitlachen. Nu werkt hij vooral achter de schermen als regisseur. Het optreden kost hem toch te veel energie. En zo kan hij beter kijken naar de choreografie van lichamen op een koord of aan een trapeze, en welke ontroering of esthetiek zij teweeg brengen.

Rigot wil verder de diepte in met het onderzoek naar de artistieke mogelijkheden van het Nouveau Cirque. Hij gaat met Ronfard een woordeloos circusduet maken naar Spel zonder woorden van Samuel Beckett. En hij is blij dat hij met deze opdracht voor Festival Circolo een ander verhaal kan vertellen dan het zijne. Een verhaal over de hardleerse mensheid en de hel op aarde: 'We plukken nog altijd verboden appels. Dat krijgen we vroeg of laat op ons bord, maar we moeten ons optimisme blijvenbehouden.'

Tip

Smoke and Mirrors door The Ricochet Project, vanaf 12 jaar.

Duet in de touwen en aan de trapeze, door een autodidact aan het zweefrek (Cohdi Harrell) en een luchtperformer (Laura Stokes). Deze Amerikanen beginnen als kantoorklerken en klimmen alras halfnaakt in hun materiaal. Hun acts roepen indringende associaties op, zoals zelfmoord en verhanging, alsook lichtvoetige vragen over puur geluk en hoe vandaag in harmonie te leven. Kaal-gestripte acrobatiek als metafoor voor de wereld zoals die is of hoe we hem zouden willen hebben. Harrell en Stokes ontvingen in 2015 de Total Theatre Award voor Best Circus; Smoke and Mirrors werd de hit van de Fringe van het Edinburgh Festival 2015.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden