Dark Market

Matrix001 slaat keihard toe

Ze begonnen als recalcitrante whizzkids, en raakten steeds verder van de gewone wereld vervreemd. Misha Glenny onderzocht hoe anarchistische hackers een lucratief monsterverbond sloten met de georganiseerde misdaad.

Waar vinden een verwende Duitse puber uit Stuttgart, een aan crack verslaafde Sri Lankaanse vluchteling uit Londen en een jonge ambitieuze Oekraïense zakenman uit Odessa een gemeenschappelijke bezigheid? Op het web. Elkaars echte namen kenden de heren evenmin als elkaars land van herkomst. Die waren irrelevant. Detlef Hartmann ging achttien uur per dag door het leven als Matrix001. Renukanth Subramaniam was JiLsi en Dmitri Goloebov was Script. Alle drie belandden ze uiteindelijk in de gevangenis wegens medeplichtigheid aan creditcardfraude.

Zoals Matrix001, JiLsi en Script herbergt de cyberwereld meer jongemannen. Toen zij werden uitgeschakeld, was hun plek al ingenomen door anderen, op andere sites. De cybercriminaliteit die de politie tot op heden heeft getraceerd, is het typische topje van de ijsberg, stelt de Britse schrijver en journalist Misha Glenny in Dark Market - Cybercriminelen, cyberpolitie en onze veiligheid in een digitale wereld.

Glenny behoort al twee decennia tot 's werelds beste onderzoeksjournalisten. In de vroege jaren negentig schreef hij het standaardwerk over de desintegratie van Joegoslavië, The Fall of Yugoslavia. Het laatste decennium specialiseerde hij zich in de mondialisering van criminaliteit, met als resultaat het beklemmende McMafia.

Het vergt een begaafd auteur om een pageturner te schrijven over jongens die de hele dag met cola en sigaretten achter een beeldscherm zitten en inbreken in digitale administraties van banken en andere instanties waar wat te halen valt. Een lijn traceren in half-verzonnen verhalen die elkaar tegenspreken, is een kunst op zichzelf. 'Leugens zijn op het internet de meest gebruikte valuta', constateert Glenny. Veel betrokkenen lieten daarbij geen gelegenheid voorbij gaan anderen in een weinig elegant vocabulaire naar de hel te wensen. 'De gemiddelde internetcrimineel', stelt Glenny, 'heeft de manieren van een chimpansee en de tong van een Siciliaans viswijf. Door de anonimiteit is er op internet sprake van een intrinsiek gebrek aan vertrouwen.'

Cybercriminaliteit kon een vlucht nemen door een pact tussen een tamelijk nieuw menstype, de hacker, en een tamelijk oud, de crimineel. Tussen die twee bestaan verschillen. Glenny: 'Hackers behoren tot een zeldzame en heel bijzondere soort. Hun psychologische en sociologische profielen verschillen over het algemeen van gewone criminelen.' Hackers lijkt het meer dan om geld te doen om het winnen van een subversief spel. Hun adrenaline begint te golven als ze rijke en machtige bolwerken te slim af zijn - en dat zijn ze in toenemende mate.

Hackers lijken vaak een nieuwe incarnatie van de aloude anarchisten. Ze zijn tegen 'de maatschappij' en tegen 'het systeem'. Een prototype is de heldin van de jong gestorven Zweedse thrillerschrijver Stieg Larsson, Lisbeth Salander: zij is buitensporig intelligent, sociaal zonderling en tegen alles waarin zij 'het systeem' ontwaart. Slechts op één punt, stelt Glenny, blijkt dat Larssons werk fictie is: Salander is vrouw. Onder reëel bestaande hackers komen vrouwen vrijwel niet voor.

Bijna alle hackers met wie Glenny in contact kwam, al dan niet in de gevangenis, begonnen als recalcitrante whizzkids, en raakten in toenemende mate van 'de gewone wereld' vervreemd. Detlef Hartmann alias Matrix001 ontdekte op zijn tienerkamer in Stuttgart een verboden universum waarvan zijn ouders geen flauw idee hadden dat het bestond. Terwijl Matrix001 na een nacht achter het scherm creditcardgegevens doorspeelde aan Turkse en Oekraïense criminelen, keken papa en mama beneden naar de ontbijttelevisie. Van het internationale bankwezen moest Matrix001 niets hebben. Het feit dat banken en financiële instanties hun gegevens vaak sl

echt beschermden, vergrootte zijn minachting. 'Het is hetzelfde als je portemonnee vol bankbiljetten stoppen, naar een winkelcentrum gaan, die portemonnee daar neerleggen en weglopen.'

Voor het aloude type crimineel fungeerden hackers als magneten. Al rond 1999 klonterden de eerste netwerken rondom anarchistische whizzkids samen. Hun ging het niet om het dwarsbomen van 'het systeem', maar om het pinnen met andermans creditcards.

Een cruciale stap in de professionalisering van de cybercriminaliteit werd in 2001 gezet door Script in Odessa met de opening van de site CarderPlanet. 'Kom bij ons! Dumps - Creditcards kunnen je rijk maken!' Als eerste site ter wereld beschikte CarderPlanet over een grote database met gehackte gegevens waartoe leden via een initiatierite toegang konden krijgen. Een jonge hacker vergeleek het gevoel toen hij voor het eerst inlogde met 'het gevoel dat Ali Baba gehad moet hebben toen hij voor het eerst de grot opende en zag dat die volgestouwd was met kostbaarheden'. Om hun expertise uit te wisselen vlogen in 2002 dertig hackers uit de hele wereld naar Odessa voor de First Worldwide Carders' Conference.

Dark Market ontleent zijn titel aan DarkMarket, één van de sites waarin CarderPlanet na het oprollen incarneerde, en die tussen 2005 en 2008 zijn hoogtijdagen beleefde. Onder de beheerders waren Matrix001 en JiLsi. Glenny kon de geschiedenis van DarkMarket optekenen omdat achter een van de andere beheerders, Master Splyntr, een agent van de FBI schuilging, Keith Mularski. In de VS was cybercriminaliteit, in tegenstelling tot Europa, in een relatief vroeg stadium als gevaar onderkend. Radicale maatregelen werden geoorloofd geacht. Rond 2005 begon de infiltratie van criminele sites waarbij de FBI en de CIA elkaar in gelijktijdige operaties voortdurend tegenwerkten. Infiltranten van de ene dienst wisten vaak niet of ze met een internetcrimineel of een infiltrant van de ander te maken hadden.

Onder de internetcriminelen versterkte de aanwezigheid van infiltranten hun toch al grote wantrouwen. DarkMarket raakte in de greep van een paranoia die niet onderdeed voor die in het Kremlin ten tijde van Stalin. De zin 'het kon een valstrik zijn' komt in Dark Market vele malen voor. In de wereld van de cybercriminaliteit, stelt Glenny, gaat niemand ervan uit dat iemand degene is voor wie hij zich uitgeeft. 'De wijze waarop het web is georganiseerd maakt het voor mensen mogelijk, en moedigt hen zelfs aan, om van persoonlijkheid te wisselen. Dat geldt absoluut niet alleen voor de criminelen onder hen. Datingsites noodden reeds uit tot een leugenachtigheid die haar weerga niet kent.'

Europese politiediensten bezagen de Amerikaanse infiltratiepogingen met wantrouwen. Na de arrestatie van Matrix001 lekte via het Landeskriminalamt (LKA) van Baden-Württemberg uit dat Master Splynter in werkelijkheid een Amerikaanse agent was. Een undercoveroperatie die jaren had moeten duren, werd vroegtijdig in de kiem gesmoord. De FBI was woedend, de niet gearresteerde leden van DarkMarket waren opgelucht.

Zowel de stille oorlog tussen FBI en CIA als het wantrouwen tussen Europese en Amerikaanse politiediensten, speelt internetcriminelen in de kaart, stelt Glenny. Maar willen autoriteiten enige greep krijgen op de cybercriminaliteit, dan zal er toch moeten worden samengewerkt. Een ander advies van Glenny is dat meer moet worden gedaan om hackers voor de cyberbeveiliging te winnen. De enigen die kunnen controleren of een systeem afdoende tegen criminele hackers oftewel 'blackhats' is beschermd, zijn 'whitehat-hackers'. De grens tussen black en white is evenwel diffuus. Een van 's werelds beste hackers, Max Vision, werkte voor de FBI maar belandde in de gevangenis nadat hij 'ter controle' in een systeem vol staatsgeheimen had ingebroken. Achter de tralies ontwikkelde hij rancune. Na zijn vrijlating ontpopte hij zich als de cybercrimineel Iceman. Glenny: 'Max Vision, in alle opz

ichten een good guy, verdween in de afgrond. In zijn plaats kwam Iceman tevoorschijn.' Vision zit nu weer vast. Glenny: 'In een wereld waarin een nijpend tekort aan specialisten op het gebied van cyberveiligheid is en waar de bedreigingen talrijker en groter worden, lijkt het onverstandig om een dergelijke fenomenale aanwinst in de gevangenis te stoppen.'

Er valt nog een les te leren uit Dark Market, namelijk dat banken zich op het digitaal bankieren hebben verkeken. Leidinggevenden hebben de digitale revolutie gretig benut om zich van administratief personeel te ontdoen. Of de winst die daarmee is behaald nog opweegt tegen het verlies dat cybercriminelen hun bezorgen, wenst Glenny te betwijfelen. Slachtoffers van fraude worden door banken gecompenseerd. Maar in laatste instantie draaien ze toch zelf op voor de kosten, omdat banken hun verliezen op klanten verhalen. Het wachten is op een bankcoryfee die een mislukking toegeeft. Banken, stelt Glenny, doen er verstandig aan in elk geval gedeelten van hun administratie weer in het analoge te trekken. Een gebouw heeft echte muren, het web heeft alleen virtuele. Hoe hoog je ze ook optrekt, in Stuttgart of Calgary of Odessa of San Francisco zit wel iemand die er doorheen breekt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden