Dansers zijn gouden oplossing in lastige Roméo et Juliette

In de 'choreografische opera' Roméo et Juliette bedacht Sasha Waltz de gouden oplossing: laat dansers zien wat Berlioz' noten niet laten horen.

Roméo et Juliette.Beeld Monika Rittershaus

Muziekrecensie

Als Roméo ontdekt dat zijn geliefde is gestorven, zwijgt de muziek: je hoort zijn zwoegende adem.

Roméo et Juliette, de dramatische symfonie van Hector Berlioz, is nooit zo populair geworden als andere werken die hij op Shakespeare baseerde: La mort de Cléopâtre, de ouverture King Lear, de komische opera Béatrice et Bénédict. Dat is niet verwonderlijk. De hybride vorm bungelt ergens tussen een koorsymfonie, programmamuziek en opera en mist de kolkende onderstroom die Shakespeares stuk wel heeft.

Roméo et Juliette.Beeld Monika Rittershaus

Berlioz begint sterk, met een alt die niet alleen de liefde bezingt, maar ook uit het verhaal stapt en Shakespeare lof toezwaait, en een klein koor, dat vooruitloopt op het verhaal. En dan, in het tweede van de drie delen, raak je het verhaal en ook de muzikale spanningsboog kwijt. De muziek kabbelt vrijblijvend voort. Als het koor meer dan een uur later terugkomt, zingt het over de gestorven Julia. Kennelijk is ze in de vriendelijke klanken aan haar einde gekomen.

Roméo et Juliette (Dansopera) Door De Nationale Opera en Het Nationale Ballet. Muziek: Hector Berlioz. Choreografie: Sasha Waltz. Dirigent: Kazushi Ono. 15/4, Nationale Opera & Ballet, Amsterdam. T/m 1/5.

Sasha Waltz komt met een gouden oplossing: combineer de compositie met dans en laat zien wat de noten van Berlioz niet laten horen. Ze krijgt steun van een uitstekend spelend Nederlands Philharmonisch Orkest, de dirigent Kazushi Ono die glasheldere tempi kiest, en de gloedvolle zang van het Koor van de Nationale Opera en de solisten Alisa Kolosova, Benjamin Bernheim en Paul Gay. Toch blijft het, ook in haar choreografie, moeilijk invoelbaar hoe Juliette, bovenop een metershoog opengeklapt boek, aan haar schijnbare einde komt.

Maar dan, in het hart van het stuk, heeft Waltz een lange stilte ingelast. Als Roméo ontdekt dat zijn geliefde is gestorven, zwijgt de muziek. Het is een heftige ingreep in de compositie, met een geweldige impact. Je hoort Roméo's zwoegende adem en op slag zit je midden in het verhaal.

Het slot is pure opera. Eindelijk wordt met terugwerkende kracht het drama duidelijk dat zich op het podium heeft voltrokken. In een mooie, lange zangpassage van Père Laurence onthult deze vertrouweling van de geliefden niet alleen aan de families Capulet en Montague wat er in de lange, tekstloze periode is gebeurd, maar ook aan het publiek. Terwijl hij oproept tot verzoening is het om hem heen een kakofonie van dansers.

Het blijft lastig, deze Roméo et Juliette.

Biëlla Luttmer

Dansrecensie

James Stout en Igone de Jongh verbeelden in het grote duet bijna terloops de prille liefde van Roméo en Juliette.

De balletdansers vertolken het liefdesverhaal aller tijden niet, zoals gebruikelijk, op de muziek van Sergej Prokofjev, niet op spitzen en niet op een vlakke vloer. In de 'choreografische opera' Roméo et Juliette (2007) van Sasha Waltz, de eerste gelijkwaardige samenwerking tussen Het Nationale Ballet en De Nationale Opera, klinkt een symfonie van Hector Berlioz en zijn hun voeten bloot. De zwaartekracht moeten ze extra bevechten vanaf twee over elkaar geschoven plateaus die, parallel aan het dramatisch verloop, een steeds steiler hellend vlak vormen -tot 'het' balkon waar de geliefden elkaar voor het laatst ontmoeten, en een muur, universeel teken van scheiding, aan toe.

Roméo et Juliette/Beeld Monika Rittershaus

Waltz, schatplichtig aan de experimentele conceptuele dans en het danstheater van Pina Bausch, gaat hinkstapsprong door Shakespeares klassieker. Warrig. De strijd tussen de families van Roméo (Montague) en Juliette (Capulet) is door het weglaten van scènes minder prominent aanwezig, waardoor hun verboden liefde niet zo verboden voelt. Ook zijn Waltz' invullingen bij de zangpartijen niet sterk: veel te illustratief en drukdoenerig.

Maar dan de rest: Roméo et Juliette is door de architectonische vormgeving en de sobere kleurschakering zwart-wit-crème een esthetisch genot. Een plaatje waarin de dansformaties puur grafisch te waarderen zijn. Tegelijkertijd is er, in de orkestrale delen, volop emotionele geladenheid; in de eigenzinnige bewegingstaal van Waltz en in de expressiviteit van de dansers, die de Waltz-uitdaging uitstekend aankunnen. Zij mogen rennen, duwen, een handstand maken, de ander besnuffelen. Romeo's verlangen naar Julia waaiert uit over meerdere rijtjes dansers die als hechte schakels tegen elkaar leunen, stil op elkaar liggen of elkaar teder liften. Deze omhelzingen in meervoud typeren de mooie abstrahering die Waltz toepast.

Sterk is ook de keuze om het koor stram aan weerszijden van het toneel te laten, als de onbuigzame families die de geliefden omkaderen en beperken. Het meeslependst is het grote duet van Roméo en Juliette. James Stout en Igone de Jongh verbeelden hier bijna terloops, prachtig lichtvoetig en in zachte heldere lijnen, de ongekunstelde, pure, prille liefde van het tweetal. Een voorzichtig nadoen, aanraken, samen opgaan. En dan zwieren, omhelzen en nog even haar enkel vasthouden voordat ze van het 'balkon' verdwijnt.

Mirjam van der Linden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden