Review

Dansdocumentaires in overvloed op Cinedans

Van de drie documentaires over toonaangevende choreografen die nu te zien zijn op het dansfilmfestival Cinedans biedt er maar één echt inzicht in het werkproces van een choreograaf.

Beeld Maarten Vanden Abeele

Dansdocumentaires vliegen je niet om de oren, maar nu zijn er tegelijk drie nieuwe. Ze worden vertoond tijdens het filmfestival Cinedans en gaan over choreografen die ook in Nederland bekend zijn: de Tsjech Jirí Kylián, de Duitse Sasha Waltz en de Vlaamse Ann Van Den Broek. Alle drie de documentaires markeren een momentum: Kylián neemt na bijna veertig jaar definitief afscheid van het Nederlands Dans Theater, Waltz en Van den Broek vieren respectievelijk het 20- en 15-jarig bestaan van hun gezelschap. Hun enorme stijlverschillen variëren grofweg van esthetisch en virtuoos, tot natuurlijk en vrij, persoonlijk en hectisch.

Een goede dansdocumentaire grossiert in mooie dansbeelden - de beste manier om duidelijk te maken wat een choreograaf maakt - maar moet ook een verhaal vertellen. Een verhaal met een invalshoek vooral. Anders krijg je los zand of een saaie chronologische opsomming. De films over Kylián (regie Martin Kubala) en Waltz (regie Brigitte Kramer) maken dat pijnlijk duidelijk, hoe oogstrelend de getoonde dans zelf ook is.

Cinedans

Dansfilm

Jirí Kylián
**
Nog op Cinedans op 15/3.

Sasha Waltz: a portrait
**
Nog op Cinedans op 14/3.

The Lady in Black
****
Nog op Cinedans op 15/3.

Eigen verteller

Aan de hand van de laatste drie balletten die het Nederlands Dans Theater van hem opvoerde, vertelt Kylián over Nederland, zijn carrière, het gezelschap, zijn vertrek en terugkerende thematieken als relaties en de verbondenheid van donker en licht in het leven. Het is van alles en nog wat een klein beetje, veel te weinig voor zo'n groot kunstenaar. Aan het eind loopt de film bovendien leeg als een ballon.

Aardig is wel dat Kylián zijn eigen verteller is, wat beter werkt dan de afstandelijke, alwetende voice-over bij Waltz. De documentaire over haar is vooral een hallelujaverhaal over een experimenteel artiest die het heeft geschopt tot de grote Europese podia, en die tegenwoordig 'into opera' is. Op zich interessant, deze veelzijdige vrouw. Met name haar performances in musea fascineren. Hierover praat zij ook echt inhoudelijk, een verdiepingsslag die je in de rest van de film mist, want over het maakproces en wat haar precies fascineert aan Het Lichaam (een dooddoener onder choreografen) kom je nauwelijks iets te weten. Net als bij Kylián zie je Waltz soms wel repeteren, maar dan gaat het om polijsten. Hoe bewegingen tot stand komen, blijft een raadsel.

Alleen in The Lady in Black, de documentaire over choreografe Ann Van den Broek, krijg je hierover meer informatie. Van den Broeks basisemoties zijn angst, woede en lust, vertelt ze haar dansers. Het gaat erom uit te vinden wat die met je lichaam doen. Verhaspeld zijn die bewegingen hun vocabulaire, hun expressie, hun emotie. Ook zie je meerdere keren hoe Van den Broek zelf materiaal bedenkt, in haar eentje improviserend voor een camera. Deze scènes, die een grote kracht én eenzaamheid uitstralen, zijn een leidmotief. Een prachtige, veelzeggende vondst in een prachtige, veelzeggende film.

The Lady in Black is de enige van de drie choreografenportretten die focust. Regisseur Lisa Boerstra laat zien hoe Van den Broeks choreografieën, haar intense fysicaliteit en veeleisendheid voortkomen uit een bewogen jeugd in een gezin waar liefde altijd gepaard ging met sarcasme en waarin haar grote held, broer Thom, overlijdt aan lymfenklierkanker. Stress, creatieve impasses, ruzie met de dansers, verwoede pogingen tussen alle hectiek door intiem te zijn met haar zoon Thomas: Van den Broek is met de billen bloot gegaan en staat nu met stip op nummer één.

Film meets dance

Documentaires, shorts en installaties laten EYE dansen.

Cinedans is het enige dansfilmfestival van Nederland en claimt het grootste en meest gevarieerde ter wereld te zijn. In het twaalfde jaar van zijn bestaan brengt Cinedans een keur aan films over dans, maar ook dans die speciaal is gemaakt voor film. Deze dansfilms (de zogenaamde shorts), waarbij beweging, camera en montage een doelbewuste interactie met elkaar aangaan, zijn nog steeds favoriet. Ze worden in bundels aangeboden. Daarnaast is er ook de jaarlijkse première van Point Taken, een serie dansfilms van Hollandse bodem, en het slot van een trilogie over ons besef van tijd door filmmaker Roberta Marques en dansimprovisator Michael Schumacher. Dansfilmmakers begeven zich vaak op ongewone danslocaties (nieuweling Symmetry is gedraaid in de deeltjesversneller Cern in Genève) en flirten graag met de beeldende kunst; in een special wordt dit keer de relatie tot videokunst onderzocht.

Cinedans - Dance on Screen Festival. 11/3 t/m 15/3 in EYE Film Instituut Nederland in Amsterdam.


(In een eerdere versie van dit artikel stond abusievelijk een verkeerde doodsoorzaak van Thom Van den Broek, broer van choreograaf Ann Van den Broek, gemeld. Hij heeft geen zelfmoord gepleegd, maar is overleden aan lymfenklierkanker.)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden