tv-recensie Frank Heinen

Dankzij De Schuldmachine weten we dat medemenselijkheid mooi is, maar winst toch mooier

Eerst de regen, dan de drup. En de jongeren uit ‘De Schuldmachine’ zitten midden in alles wat daarna komt.

Een jongen in een trainingsjackie, een kantoor, een stapeltje enveloppen. ‘Maar voor wat is het dat ik dit moet betalen, dat zeggen ze er niet bij. Ik snap het in principe niet. Waar het allemaal om gaat. Wat ik allemaal nu en dan terug moet betalen. Ik weet niet waarom ze dat de hele dag altijd bij mij willen flikken. En hier zo word ik telkens zo word ik ermee erop gepakt. En dan willen ze de hele tijd mij uitbuiten door dit soort dingen te gaan doen!’

Zo begon woensdagavond 3Doc: De Schuldmachine (BNNVARA), een documentaire van Camiel Zwart over jongeren met problematische schulden. Zwart is erbij wanneer ze ONSbank bezoeken, een stichting waar ­coaches hen moeten helpen de weg terug te vinden in de woestenij van hun financiën. De camera volgt onder anderen Willem Los, een van de ONSbank-medewerkers, die zich bekommert om mensen als Ricky (de jongen uit de openingsscène), Mirelva, Daisy en Elyvonne, die zit met een schuld als gevolg van een boekenkast die haar ouders voor haar hadden gekocht toen zij 12 was.

Eerst de regen, dan de drup. Deze jongeren zitten midden in wat erna komt.

De meeste tijd zitten Willem en de schuldenaars aan de telefoon. Met instanties, gemeenten, ­incassobureaus, deurwaarders. Anonieme stemmen, wachtmuziekjes, ­papieren die worden geraadpleegd en altijd weer de conclusie dat de walvis volledig in zijn recht staat wanneer hij besluit het stukje plankton te verzwelgen.

Gauw overmaken, a.u.b. Anders doen we er nog wat schulden bij. Want wie niet betaalt, krijgt geen hulp, maar een boete. Die ook niet wordt betaald. Net zo lang tot de aanmaningen een doolhof vormen waarin je om elke hoek de uitgang vermoedt – of tot je gek wordt.

Voor veel van de jongeren in De schuldmachine bieden in het verleden gemaakte fouten een garantie voor een onzekere toekomst. Envelop voor envelop ontwarren ze hun administratie, samen met Willem, die onvermoeibaar de strijd aanbindt met telefonisten, incassobedrijven en kleine lettertjes. Zonder hem worden de jongeren onherroepelijk vermalen door een systeem dat maar doordendert, op naar de volgende wanbetaler. Willem geeft op een deurwaarderscongres een ­presentatie over zijn werkzaamheden. Zodra hij ‘jongeren helpen’ zegt, lopen de eerste mensen de zaal uit. Wie weet om kwetsbare jongeren te gaan helpen, maar het is ook niet uitgesloten dat ze nog wat vorderingen gaan opkopen.

Medemenselijkheid is mooi. Winst is mooier.

‘Wie wil je worden?’ vraagt een workshopdocent Daisy halverwege de film.

‘Ik wil gewoon iemand zijn’, antwoordt ze.

Gewoon, iemand. Niet slechts een som van rode ­cijfers.

Stel: er bestond een Bokaal voor Meest Onverschillige & Cynische Bedrijfstak. De concurrentie zou ieder jaar weer enorm zijn, maar vroeg of laat zou de schulden­industrie zeker eens de beste zijn. Tijdens de feestelijke uitreiking zouden ze dan mooi, bij wijze van laudatio, De Schuldmachine kunnen vertonen. En iedereen zou denken: poeh, verdiend gewonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden