Dankzij de documentaire Schuldig kwam zij in een keer van haar schulden af

Ditte Kuijpens: 'Ik hield mijn armoede altijd verborgen achter een goed verzorgd uiterlijk'

Haar deelname aan de documentaire serie Schuldig hielp haar in een klap van haar schulden af. Het was niet de eerste grote ommekeer in het leven van Ditte Kuijpens.

Ditte Kuijpens: 'Ik geef de hoop niet op. Ik probeer niet negatief te zijn. Dat is de state of mind waarin ik sinds Schuldig verkeer.' Foto Aurélie Geurts

Soms voltrekt een wending zich geleidelijk en kun je pas achteraf vaststellen dat er iets in je leven is veranderd. Maar Ditte Kuijpens (55) weet nog bijna op een uur nauwkeurig wanneer voor haar opeens alles anders was. Dat was op 14 november 2016, na de eerste aflevering van de zesdelige documentaireserie Schuldig, over mensen die proberen zich te ontworstelen aan hun financiële nood. Ditte - goed gekleed, hoogblond - was een van die mensen. Zij kampt al jaren met een zwakke gezondheid. Heeft sinds 2004 veertien medische ingrepen op uiteenlopende plaatsen van haar lichaam ondergaan. Had, zonder precies te weten hoe, een belastingschuld opgelopen. Verdiende net te veel om voor allerlei toeslagen in aanmerking te komen. Als gevolg van deze samenloop van omstandigheden hadden haar schulden zich tot onbeheersbare hoogte opgestapeld.

Maar aan die toestand kwam na die veertiende november bijna onmiddellijk een einde. 'Een welzijnswerker die mij nog van vroeger kende, hielp me alles op een rijtje te zetten en trof afbetalingsregelingen met instanties waar ik schulden had. Mensen die mij op televisie hadden gezien, hielpen mij met schenkingen: soms 10 euro, soms 50 euro maar ook 1.000 euro. Op die manier zijn al mijn schulden afgelost. Ik heb zelfs nog wat geld op mijn bankrekening staan.' Aan deze wending ging een leven met vele wendingen vooraf.

Over Schuldig

Als je eenmaal schulden hebt, kom je er heel moeilijk vanaf. De Human-documentaireserie Schuldig laat zien dat mensen in de Amsterdamse Vogelbuurt in steeds diepere problemen komen. Ook omdat de aanpak faalt. Bekijk de interactieve special die we rond de serie maakte.

Hoe kwam je met de mensen van Schuldig in aanraking?

'Ze stonden met formuliertjes bij de Voedselbank toen ik daar voor de allereerste keer kwam. Dat was in februari 2016. Ik vond het al erg genoeg om daar te zijn. Ik hoopte dat niemand mij zou zien. Dus toen ze mij vroegen of ik wilde meewerken aan een programma over armoede, dacht ik eerst: no way. Ik had mijn armoede altijd achter een goed verzorgd uiterlijk verborgen gehouden. Dat was het laatste bastion van mijn waardigheid. Maar toen ik in de rij stond, dacht ik ineens: waarom zou ik het níét doen? Wat heb ik te verliezen? Laat ik het gewoon proberen. Toen ik ja zei, wist ik overigens niet dat het zo groot zou worden. Ik dacht dat het ging om een programma van de regionale omroep.'

Toen had je ineens een cameraploeg achter je aan.

'Nou, niet de hele tijd. Een à twee dagen per week liepen ze een paar uur met mij mee.'

Tekst gaat verder onder de video.

En dat vond je niet vervelend?

'Ik was camera's gewend, dus daar had ik geen last van. Wat ik vooral moeilijk vond, was dat ik vervelende telefoongesprekken moest voeren in hun bijzijn. Daarvoor communiceerde ik altijd via mijn kleding. Maar we werden goede vrienden en het voelde heel natuurlijk na een tijdje. Ze hebben in ieder geval mijn echte ik kunnen weergeven.'

Waar kwam jouw cameraervaring vandaan?

'In de jaren negentig tot 2004 was ik entertainer in een nachtclub op Ibiza, Pacha. Daar trad ik op onder de artiestennaam Afroditte. Ik trok veel aandacht met mijn performances en met mijn looks.'

Waaruit bestonden die performances?

'Een Finse vriend van mij had veel ideeën over het clubleven. Hij deed er een beetje absurde dingen: hij bestelde blauwe mannetjes met violen of liet iemand midden in de club aardappels schillen. Of hij liet er kuikentjes rondlopen. Het was allemaal heel vernieuwend. Een beetje dada, zeg maar.'

Kuikentjes op de vloer? Maar die werden vertrapt.

'Soms wel. Dat was heel naar.'

Hoe kwam je in dat clubleven terecht?

'De eerste keer, in 1990, kwam ik er als toerist. Er traden danseressen op in mooie kleren, maar die waren helemaal in zichzelf gekeerd. Hadden geen contact met het publiek. Mijn vriend zei: 'Dat moet helemaal anders. Het publiek moet bij hun acts worden betrokken.' Kort daarop was er een white night. Daar ging ik naartoe in een simpele witte jurk waar ik allemaal spullen aan had toegevoegd die ik op straat had gevonden: verpakkingen van wasmiddelen, leuk gekleurde schuursponsjes die ik aan mijn oren had bevestigd, een slang met borstels aan beide uiteinden. Mijn vriend zei: het enige wat je moet doen, is lachen en met de mensen spelen. Dat deed ik dus: lachen en met de mensen spelen. Mijn vriend zette een kistje midden op de dansvloer waar ik op ging staan, en de dj ging los. Een jaar later ben ik in dienst gekomen van de club.'

Tekst gaat verder onder de video.

Hoe zag je leven er toen uit?

'Er kwamen heel bekende mensen op de club: Bono en Mick Jagger. Die hadden in Barcelona opgetreden en vlogen daarna door naar Ibiza. Ik werkte veel. We werden overal gevraagd. Soms vloog ik in het weekend naar de Gay Pride in Tel Aviv, of naar de Love Parade in Berlijn. Dat klinkt leuk, maar het bracht ook veel stress met zich mee. Bij mijn image hoorde een kaal hoofd, waarmee mijn fantasie tot uiting kwam. Telkens moest ik met wat nieuws komen, en ik had een boodschap. Maar niet iedereen snapte dat.'

Wat was die boodschap?

'Wees gelukkig, geniet en let's dance.'

Hoe is aan dat bestaan een eind gekomen?

'In april 2004 werd vastgesteld dat ik borstkanker had. In Amsterdam, waar ik sinds 1990 mijn huidige woning in Noord had, zette ik het oude leven aanvankelijk op een iets lager pitje voort. Ik trad op in Chemistry, deed een pantomime-clownsopleiding, ik werkte in een natuurvoedingswinkel en later bij een incassobedrijf. Daar werk ik nog steeds trouwens, zes uur per week. In het licht van de latere ontwikkelingen is dat wel een beetje ironisch. Want geleidelijk namen de geldzorgen toe. Ik kreeg een navordering van de Belastingdienst en ging er tezelfdertijd honderden euro's per maand op achteruit.'

Je was een leven van luxe gewend.

'Ja, maar ik heb best met die lagere levensstandaard kunnen omgaan. Ik kan rondkomen van 50 euro per week. Ik teel groenten in mijn stadstuintje, eet raw food met bonen en pitten, maak brood van zuurdesem en spelt dat een vriendin af en toe uit Duitsland meeneemt, en ik koop kleren op de markt. Maar daar ziet niemand iets van. Dat zeggen ze ook op mijn werk: je gaat altijd zo goed gekleed.

'In mijn jeugd zijn er ook tijden geweest dat we tegen de armoede aan zaten. Soms aten we alleen maar aardappels met koolsla, en er was een keer geen geld om een schooltas voor mij te kopen. We zijn in 1974 naar Zweden geëmigreerd, onder andere om aan de armoede te ontkomen. Mijn vader, fotolithograaf van beroep, kreeg een goedbetaalde baan bij Dagens Nyheter, een van de grootste kranten van Zweden. Mijn ouders hadden eerder in Zweden gewoond. Ik ben er in 1962 geboren.'

Tekst gaat verder onder de video.

Was je blij met die verhuizing?

'Materieel was het veel beter dan in Nederland. Op school kregen we een warme lunch, dat was echt een grote luxe. Maar verder heb ik er mijn draai niet kunnen vinden. Zweden is best een saai land. In Nederland heb je gelijktijdig meerdere modes, in Zweden maar één. Ik ben dus altijd aan Nederland blijven hangen, en dan vooral aan Amsterdam. Daar ben ik in 1987, op mijn 25ste, gaan wonen.'

Hoe gaat het nu met je?

'Ik voel mij niet goed. Heb veel pijn. Het UWV gelooft dat niet, zoals ik in mijn leven zo vaak niet ben geloofd. En zoals ook mijn oudste zus niet werd geloofd toen ze zei dat ze kanker had. Nou: binnenkort ga ik naar Zweden om haar as te verstrooien. Het UWV wil dat ik meer ga werken, naast mijn baan bij het incassobureau: kartonnen dozen vouwen, slaapzakken naaien. Dingen die ik helemaal niet meer kán.' Zij dwingt zichzelf tot een - enigszins vermoeide - glimlach. 'Maar ik geef de hoop niet op. Ik probeer niet negatief te zijn. Dat is de state of mind waarin ik sinds Schuldig verkeer.'

Heb je nog contact met de mensen die je geld hebben gegeven?

'Degenen die het meest gaven, bleven het meest op de achtergrond. Maar een van hen neemt nog geregeld contact met mij op om te vragen hoe het met mij gaat.'

En zie je jouw lotgenoten in Schuldig nog weleens?

'Natuurlijk, ze wonen hier allemaal in de buurt. Vooral met Dennis, van de dierenzaak, heb ik veel contact. De laatste tijd is zijn klandizie weer wat teruggelopen omdat de straat voor zijn winkel is opengebroken. We zijn nog een keer met alle mensen van Schuldig door het land getrokken: Schuldig on Tour. We zijn bij Pauw geweest en bij een bijeenkomst waar ook staatssecretaris Klijnsma was. Ik heb toen op een zeker moment de microfoon gepakt, ben naar het podium gelopen en heb al die mensen toegesproken. Ik heb gezegd dat deze samenleving de mensen opzadelt met heel veel stress. Dat vond ik wel stoer van mijzelf.'

Waarom deze plek voor mij belangrijk is

'Ik ben best graag thuis, in mijn appartementje in Amsterdam-Noord. Maar als ik daar niet wil zijn, ga ik naar café Al Ponte aan het IJ. Meestal met mijn hond Disco en mijn kater Kootje. In Al Ponte komt het gevoel in mij op dat ik vroeger ook had, als ik in Italië reisde. En je komt er veel buurtgenoten en andere leuke mensen tegen. Het is een pareltje van Noord. Wat ik er drink? De lekkerste cappuccino van de stad. Die betaal ik met de muntjes die je krijgt als je in de buurt plastic heb opgeraapt. Als ik mijzelf echt wil verwennen, eet ik daar oma's zalige citroencake bij of een Italiaanse croissant.

'Even verderop heb ik een stadstuin waar ik mijn eigen groente en fruit teel. Daar ben ik als ik tot rust wil komen. Best vaak dus. Je hoort er de vogels, het geruis van de bladeren, geluiden van de verre stad. Het is mijn paradijstuin.'