Interview Daniël Ernst

Daniël Ernst creëerde een VR-ervaring, waarbij je met alle zintuigen wordt ondergedompeld in een driedimensionale opera

Virtual reality is nog een nieuw terrein voor de film- en kunstwereld. Pionier Daniël Ernst won een Gouden Kalf voor zijn driedimensionale opera, een juweeltje.

Operazangeres Asteria in de Orbit Hall, de eerste akte van Die Fernweh Oper van Daniël Ernst. Beeld Daniël Ernst

Kun je verliefd worden op een ster die al lichtjaren is uitgedoofd? Wie een virtual reality-bril opzet om Die Fernweh Oper van Daniël Ernst te ervaren, heeft weinig keus. Opeens kijk je naar, nee, sta je midden in het heelal. Dan wordt een sterrennevel als een gordijn opzijgeschoven en zoekt een operazangeres oogcontact.

Ongemerkt heeft zich de Orbit Hall, een concertzaal, om je heen gevormd. De 15 meter lange Asteria zingt (een libretto van dichteres Maud Vanhauwaert, de stem van de Zwitserse operazangeres Annina Gieré) over je onmogelijke liefde voor haar. Asteria bestaat immers al lang niet meer, je vangt slechts haar laatste licht op. Dan, je snapt het niet en tóch voelt het logisch, zweeft er een planeet vlak voor je neus. De stoelen in de zaal vergaan weer tot sterrenstof en je keert terug in het heelal.

Daniël Ernst (34) is de maker van dit virtuele pareltje. Virtual reality-brillen worden vooral gebruikt voor 3D-games, maar Ernst noemt zijn werk diorama’s: poëtische, virtuele kijkdozen. Hij heeft zich de afgelopen jaren een Jehova’s getuige gevoeld die koppig de vooroordelen over VR bleef bestrijden: ‘Zet die bril nou maar op, zien is geloven!’

Op het Nederlands Film Festival werd zijn vasthoudendheid beloond met een Gouden Kalf in de categorie ‘Best Interactive’. Daarvoor werden games, webseries, interactive comics, crossmediale producties, instagram-docu’s en VR-installaties ingezonden door omroepen, musea, productiehuizen, gamebedrijven en onafhankelijke makers. De jury prijst hem als een internationale pionier in zijn vakgebied – hij toonde en pitchte zijn diorama’s op de filmfestivals van Rotterdam, Venetië en Cannes en op het crossmediale festival SXSW in Austin, Texas. De opera is volgens de jury een ‘vanzelfsprekend, tot in het kleinste detail uitgevoerd, ambachtelijk aanvoelend werk, waarbij je bijna vergeet dat je je in een virtuele omgeving bevindt’.

Ernst programmeerde en monteerde het geheel, animeerde de karakters, tekende het heelal en de operazaal (eerste akte), de Saturnusachtige ringen met in het midden Asteria’s kleedkamer waar Biedermeijerbeeldjes een koraal zingen (tweede akte), en het kamertje van de conciërge die telkens een lamp vervangt als een volgende ster is uitgedoofd (derde akte).

Schets van de Orbit Hall, waar Asteria zingt. Eerste akte uit Die Fernweh Oper. Beeld Daniël Ernst

Al doet de volgorde er niet echt toe. ‘Speelfilms zijn lineair: je gaat zitten, het verhaal ontvouwt zich en na anderhalf uur is het voorbij. Mijn opera is non-lineair, elke akte is een plek die je zo lang kunt bezoeken als je zelf wil. Het gaat om de ervaring an sich: je hoeft niets te doen, behalve ergens anders te zijn.’

Steeds meer filmmakers en kunstenaars ontdekken die mogelijkheden, maar Ernst is kritisch. ‘Er wordt nog veel vanuit een klassiek verhaal gedacht, en te technisch. Mijn diorama’s kunnen alleen bestaan als VR, ze werken juist niet als losse plaatjes of als een film op het doek.’ Hij was ‘bijna boos’ na het zien van het VR-project ‘Rising’ van Marina Abramović. ‘Haar performances zijn overweldigend,  maar ze kan niet zelf programmeren of 3D-modellen maken. Doordat ze met een groot team werkt, raakt haar visie vertroebeld. Ze krijgt vervolgens wel de hoofdpodia. Dat is dit problematisch, omdat men dan denkt: dit is kennelijk VR.’

VR-bril Oculus Rift. Beeld AP

Zijn eigen zoektocht is lang geweest. Rond 2007, tijdens zijn studie game design & development aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU), experimenteert hij met interactieve illustraties. ‘Ik maakte geen echte games, maar tekeningen met optische illusies voor rood-blauwe 3D-brilletjes. Dan zag je bijvoorbeeld een wachtwoord als je één oog afdekte.’

Bij een gamebedrijf werkt hij drie jaar aan karakters en special effects. In 2010 brengt hij met een vriend een eigen survival game uit. In Cargo Commander (200 duizend downloads, nog steeds geprezen als ‘a forgotten classic’) verzamelt een melancholische arbeider ruimteschroot. De muziek wordt weemoediger naarmate hij verder van huis - de Aarde - raakt. Een kindertekening van zijn zoontje blijkt gemaakt op een uitzettingsbevel.

De stap naar drie dimensies zet hij in 2013, als de eerste VR-bril voor een groter publiek op de markt komt, de Oculus Rift. Ernst leert zichzelf programmeren - dat had hij tot dusverre aan anderen overgelaten. ‘Dat gaf me complete vrijheid, toen kon mijn reis echt beginnen.’ En virtual reality biedt hem, eindelijk, de mogelijkheden die hij als student najoeg met zijn interactieve illustraties. ‘Met VR heb je controle over bijna alle zintuigen, de onderdompeling is compleet. Ik had al ervaring met 3D-composities en 3D-foto’s, dat hielp.’

In zijn eerste diorama, Blocked In, neus je rond in een kamertje terwijl het buiten levensgrote Tetrisblokken regent. Daarna volgt onder meer Der Grosse Gottlieb, over een acrobaat die de sterren probeert te bereiken. Compleet met een ‘stoelenberg’ die je moet beklimmen vóór je de VR-bril opzet. Opeens zit je ‘virtueel’ op de schots-en-scheve berg die je net hebt beklommen.

Ernst is blij dat virtual reality steeds serieuzer wordt genomen door festivals en musea. ‘Virtual reality werd lang geassocieerd met horrorgames, 3D-porno, virtuele achtbanen en dansende manga girls.’ Met zelfspot: ‘Mijn diorama’s verkopen natuurlijk niet zo goed als zombies door het hoofd schieten. Ik maak nu eenmaal van die vreemde, obscure dingen die soms hun tijd vooruit zijn.’

Uitreiking Gouden Kalveren 2019, Daniel Ernst. Beeld Hollandse Hoogte / Anneke Janssen

Daniël Ernst in EYE en Haags Historisch Museum

Die Fernweh Oper is te zien in de groepsexpositie Virtuele Diorama’s met verder werk van onder anderen Eva Gonggrijp en Jasper de Beijer. EYE Filmmuseum Amsterdam, t/m 24/11, reserveren aanbevolen. Voor de expositie Nooit Gebouwd Den Haag bouwde Daniël Ernst in virtual reality de Wereldhoofdstad van het Internationalisme, die een eeuw geleden wel werd bedacht maar nooit is gerealiseerd. Haags Historisch Museum, t/m 22/3.

VR-BRIL KOPEN? DE VOLKSKRANT PROBEERT ZE UIT

De Oculus Quest (2019) maakt de ervaring van virtual reality weer een stapje soepeler. De bril, die eruitziet als een uit de kluiten gewassen duikbril, dompelt de gebruiker onder in een driedimensionale, virtuele wereld. Om beelden te ervaren alsof je er zelf bij bent en – hier focust de Quest zich op – om videogames te spelen. Is het verstandig om de Oculus Quest in huis te halen?

De Oculus Go (2018) maakt virtual reality van enig niveau betaalbaarder en overtreft de concurrentie in gebruiksgemak. Alleen moeten die stretchbanden zijn ontworpen door een blinde sadist.

De augmented-realitybril van Magic Leap (2018) is een van de meest gehypte gadgets in jaren. Nu hij eindelijk is uitgebracht, overheerst de teleurstelling. Terecht?

Facebook presenteert: de ‘sociale virtualrealitywereld’ Horizon. Het moet, met een beetje goede wil, een combinatie worden van het Facebook zoals we dat nu kennen en de virtuele werelden die we betreden met speciale brillen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden