Klassiek

Damon Albarn haalt met gastmusici uit Afrika het Concertgebouworkest uit de comfort zone ★★★☆☆

Met Albarns eigen muziek komt het orkest niet tot zijn recht, maar de opzwepende ritmes uit Mali, Burkina Faso en Congo stelen de show.

Maartje Stokkers
KCO o.l.v. André de Ridder met Damon Albarn en andere gastmusici. Beeld Marcel Molle
KCO o.l.v. André de Ridder met Damon Albarn en andere gastmusici.Beeld Marcel Molle

In zijn dankwoordje zegt hij het zelf. Dat hij zich gelukkig mag prijzen met zo’n orkest dat zijn toch wat basale muziek speelt. Britpopster en singer-songwriter Damon Albarn (53), bekend van de bands Blur en Gorillaz, is vrijdagavond te gast bij het Koninklijk Concertgebouw Orkest. Voor deze gelegenheid is het decor de Gashouder op het Amsterdamse Westergasterrein.

Het begint in het donker met de chaotische vogeljungle Plusieurs oiseaux des arbres de vie van Olivier Messiaen, uit diens Éclairs sur l’au-delà. Houtblazers staan helemaal rondom het publiek opgesteld, het gekwetter komt van achter en opzij. Een enkele lichtbundel maakt van dirigent André de Ridder een silhouet. Met zijn vingers in de lucht telt hij de maten voor de musici die in de gigantische ronde ruimte ver weg van hem staan.

Het was het idee van gastcurator Pierre Audi, die de komende drie seizoenen creatief partner is van het orkest, om Alban uit te nodigen. Hieraan ten grondslag lag de vraag welke rol een symfonieorkest in deze tijd nog heeft. In het geval van het Concertgebouworkest ontbreekt er, met het gebrek aan een chef-dirigent, ook nog eens bevlogen sturing van iemand met een toekomstvisie. Damon Albarn en zijn muzikale gasten uit Afrika moeten het orkest uit de comfortzone halen voor een ‘grenzeloos muziekavontuur’ (aldus de subtitel van het concert). De belofte van een verrassende, muzikale symbiose trekt in elk geval veel en jong(er) publiek.

De Gashouder gonst van nieuwsgierigheid en verwachting. Eindelijk komt hij op. Albarn – streepjesshirt onder een flodderig pak en getinte brillenglazen – zet met schorre maar herkenbare, weinig melodieuze stem en Britse tongval in: Apple Carts uit zijn opera Dr Dee. Deze opera is gebaseerd op het leven van de occulte wiskundige en medisch adviseur van Elizabeth I, John Dee (1527-1608).

Elizabethaanse instrumenten als een viola da gamba en luit zijn er nu niet, maar de kora van de meesterlijke Mamadou Diabaté heeft een net zo lieflijke klank. Verder hoor je minimalistisch hout met eroverheen langzaam gestreken toonladders op en neer. Slagwerk knalt en koper haalt fel uit. Dramatisch zijn de lichtkolommen op het orkest als zonnestralen door een lek dak.

Albarn leerde via zijn goede werken voor Oxfam-Novib muzikanten uit Mali, Burkina Faso en Congo kennen. De liefde voor Afrikaanse muziek en de opgedane vriendschappen spelen een grote rol in de muziek die we vanavond horen, zoals delen uit Le vol du Boli en nummers van Albarns album Mali Music – een afwisseling van virtuoze soli op Afrikaanse instrumenten, zowel melodisch als ritmisch (Niger), en sexy vioolfluweel (Le relax).

De smaakvolle orkestbewerkingen werden onder andere gemaakt door componisten en arrangeurs Josephine Stephenson en Tom Trapp. In sommige delen zijn ruimtes gelaten om het orkest te laten improviseren. Vooral de slagwerkers en koperblazers, die al rondjes draaiend met hun glimmende bekers op een bigband lijken, hebben het zichtbaar naar hun zin. Maar het zijn de Afrikanen en hun opzwepende ritmes die de show stelen.

Wanneer er tussendoor nog een stukje Messiaen klinkt, het onheilspellende Le chemin de l’invisible, laat het orkest weer horen hoe spectaculair goed het speelt. Op de videoschermen aan weerszijden van het podium zie je Albarn ervan genieten.

Het laatste nummer is Albarns eindeloze en wat saaie Loops – weer terugvallend op het repetitieve idee van minimal music. Het stukje laat het orkest niet tot zijn recht komen. Onder een natuurdocumentaire of romantisch drama zou de muziek niet misstaan. Voor een concert van anderhalf uur zijn de partijen van de versterkte strijkers op een gegeven moment te zoet en te soezig. Harmonisch gezien is er weinig variëteit en dat maakt dat je je murw gaat voelen.

Ook al zijn de applauzen tussendoor beleefd maar niet uitbundig, aan het eind staan mensen toch op uit hun stoelen en worden er hier en daar zelfs wat stijve heupen gewiegd. Uit de saamhorigheid op het podium en de blijdschap van het publiek is op te maken dat er een missie geslaagd is.

Damon Albarn en André de Ridder

Albarn werd in de jaren negentig bekend met zijn britpopband Blur. Toen die tijdelijk stillag (faillissement, ruzie onderling) ontwikkelde Albarn het multimediale project Gorillaz, bestaande uit vier geanimeerde figuurtjes die tijdens liveoptredens als hologrammen virtuele duetten uitvoerden met artiesten als De la Sol en Neneh Cherry. Met de elektronica- en hiphopstijl van Gorillaz sloeg Albarn een heel andere weg in.

De Duitse dirigent De Ridder (51) is een veelzijdig artistiek leider die vooral actief is in de wereld van opera en muziektheater. Hij dirigeerde de première van Albarns Dr Dee in 2011. Hij reisde met Albarn mee naar Mali, in het kader van diens Africa Express Project.

Met zijn ensemble Stargaze voert De Ridder hedendaagse muziek uit en zet hij Bach en Beethoven in een multidisciplinair licht. Hij dirigeert dit seizoen de Junge Deutsche Philharmonie en is vanaf september de artistiek leider van Theater Freiburg.

Damon Albarn: Symphonic Loops

Klassiek

★★★☆☆

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. André de Ridder met Damon Albarn (zang & piano), Mamadou Diabaté (kora), Baba Sissoko (zang & n’goni) e.a.

11/2, Gashouder Westergas, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden