Damien Rice is terug: 'ik kom uit een donkere periode'

Voor het eerst in acht jaar spreekt Damien Rice met de pers. In zijn nieuwe thuishaven Reykjavik nam de folkzanger zijn langverwachte derde album My Favourite Faded Fantasy op.

Beeld Warner Music

'Welkom op IJsland', zegt Damien Rice (40) met de vanzelfsprekendheid van een gepensioneerde vulkaangids. Alsof hij er al zijn hele leven woont, zo praat de Ierse folkzanger over de plek waar hij een groot deel van zijn nieuwe album opnam. Acht jaar lang bracht hij geen nieuwe muziek uit, maar volgende week komt Rice met zijn langverwachte derde album: My Favourite Faded Fantasy.

Reykjavik is zijn nieuwe thuishaven. Een lelijk stadje eigenlijk, met 120 duizend inwoners ongeveer zo groot als Maastricht. Tussen de kleurrijke Noorse houten huisjes staan onbeholpen barakken, aan de kust gedateerde grauwgrijze hotels. Hier geen hotdogkraampjes, in Reykjavik worden op de straathoek broodjes kreeft met knoflooksaus verkocht. Buiten de stad toont zich pas de bijzondere schoonheid van het eiland. Een zwart vulkaanlandschap bedekt met een bruinig laagje mos. Geen boom te bekennen.

Oprechtheid

Maar het waren niet de vulkanen of de gletsjers, niet de fluisterende golven of de eenzaamheid die Damien Rice naar IJsland trokken. Het waren de vriendelijke Vikingen en elfachtige meisjes uit de IJslandse hoofdstad die hem inspireerden om weer muziek te maken. Onder de Reykjavikse jeugd voelde Rice zich veilig genoeg om aan zijn nieuwe project te beginnen.

Rice, die op zijn albums O (2001) en 9 (2006) de gebroken harten van miljoenen puberjongens bezong, brak zo'n tien jaar geleden door. Met zijn melancholische folkliedjes over onbeantwoorde liefde en onbereikbare vrouwen verkocht hij miljoenen albums. Hij kreeg de grootste popzalen stil, gezongen met een oprechtheid die maakte dat hij door popcritici serieus werd genomen, terwijl jongens als James Blunt of James Morrison werden weggezet als veinzende romantici.

De periode voorafgaand aan My Favourite Faded Fantasy lijkt op de tijd voor zijn debuutplaat O. Zijn toenmalige band Juniper tekende in 1999 een platencontract bij het grote Polygram, maar vlak voordat ze begonnen met de opnamen besloot Rice het isolement op te zoeken. Hij vertrok naar Toscane, waar hij eerst als boer werkte en later als straatmuzikant. Als troubadour reisde hij met zijn gitaar door Europa. In 2001 keerde hij terug naar Ierland.

Ontspannen

Deze keer was het geen Toscane, maar IJsland. In de maanden die hij hier in 2013 doorbracht, hervond hij zichzelf, vertelt Rice. IJsland, het land van wereldberoemde acts als Björk en Sigur Rós, en van Ásgeir, Of Monsters and Men en Ólafur Arnalds. Ook buitenlandse creatievelingen voelen zich aangetrokken tot het eiland. Folkzanger John Grant woont er, Damon Albarn (Blur, Gorillaz) heeft er een kroeg. De Amerikaanse schaker Bobby Fischer stierf uiteindelijk als IJslander.

Op een zolderkamertje van een oud theater in Reykjavik neemt Damien Rice plaats op een bankje dat in de boeken van Couperus zou doorgaan voor een canapé. Hij geeft zijn eerste officiële interview in acht jaar. In niets doet hij denken aan de gefrustreerde songwriter van tien jaar geleden. Aan de nukkige, onzekere muzikant, berucht om zijn hekel aan de pers. Iets heeft hem veranderd. Rice lacht veel, neemt af een toe een slok van zijn gifgroene fruitsapje en fluit als hij nadenkt over een antwoord. Hij oogt jongensachtig. Dat hij zo ontspannen is, komt deels door IJsland, zegt hij. Wat is dat toch met dat afgelegen eiland? Zit er iets in de zalm? Of zit het 'm in de zwavellucht?

'Het zijn de mensen hier', zegt Rice. 'Alles kan op dit eiland. Mensen staan zichzelf toe om anders te zijn, om er rare hobby's op na te houden. Iedereen kent iedereen en iedereen kent wel iemand die iets bijzonders kan.

Buurjongen

'Laat ik een voorbeeld geven. Ik werk met vintagemicrofoons, maar al in een van de eerste weken ging mijn antieke U47-microfoon kapot. Dat is best op te lossen als je in Los Angeles zit. Maar als je in Londen bent, is de kans al groot dat je de microfoon naar Duitsland moet opsturen om hem daar te laten repareren. Maar wat bleek hier: om de hoek bij de plek waar ik aan het opnemen was, woonde een 19-jarige jongen die voor z'n lol aan dat soort microfoons knutselde. Twee dagen later had ik 'm terug.

'Een melodietje dat ik op een gegeven moment in mijn hoofd had, moest door een hoorn worden ingespeeld. Maar ja, waar vind je in zo'n kleine stad zo snel een hoornist? Dat bleek ook geen probleem. Binnen een half uur stond een vriend van mijn celliste op de stoep, een uur later stond de partij erop en kon ik verder.'

Hij kijkt naar de druppels die tegen het zolderraampje slaan. 'Het is af en toe net Ierland hier. Veel regen, veel eenzaamheid in het binnenland. Maar dit was in Ierland nooit gelukt.

Depressief

'Ierland is misschien nog wel mijn thuis, maar mijn huis daar is een puinhoop. Dozen vol demo's, ideeën en apparatuur. En op iedere doos zitten stickers die zeggen: dit moet je uitzoeken, dit moet je sorteren. Het is metaforisch voor mijn mentale toestand van een paar jaar geleden. Hier op IJsland leef ik uit een koffer; opgeruimd en zonder overbodige ballast.'

Rice bracht geen nieuwe muziek uit, trad slechts sporadisch op. Voor het grootste deel bleef hij onder de radar. Met de pers wilde hij niets te maken hebben. Wat heeft hij de afgelopen jaren gedaan? 'Ik zou het je niet kunnen vertellen. Ik kom uit een donkere periode. Of ik depressief was? Dat durf ik niet te zeggen. Ik was vooral boos. Er was zo veel ellende in de wereld en dat trok ik me allemaal persoonlijk aan. Ik was boos op journalisten, boos op mijn muziek en het belangrijkst: ik was boos op mezelf. Ik had alles verpest.'

'In de tijd vanaf O was ik vooral bezig het anderen naar de zin te maken, zonder dat ik daarbij aan mezelf dacht. In het begin was het een en al plezier: veel spelen, de wereld rondreizen; maar op een gegeven moment kwamen er randzaken bij: management, de meningen van de band, geld.'

Liefdesverdriet

Hij zucht. 'Het is moeilijk om dan gefocust te blijven. Uiteindelijk komt het erop neer dat je niemand gelukkig maakt als je zelf niet gelukkig bent. De spanningen liepen zo hoog op dat de band uit elkaar viel. Tot overmaat van ramp liep ook mijn relatie op de klippen.'

Zijn vriendin was Lisa Hannigan. Het is opvallend dat hij erover begint, aangezien zij lange tijd werd gezien als de reden van Rice's kluizenaarsbestaan. Zij was naast de geliefde van Rice ook de stem die kleur gaf aan hits als 9 Crimes en I Remember. Haar vertrek in 2006 was in nevelen gehuld. Er verscheen een summier persbericht op zijn website: 'Damien heeft besloten zijn professionele relatie met Lisa Hannigan te beëindigen. Als gevolg hiervan zal Lisa niet aanwezig zijn bij toekomstige liveoptredens. Zij zal zich toeleggen op haar eigen artistieke projecten en het tweetal heeft niet de intentie om in de toekomst nog samen te werken.'

Het leidde tot hevig gespeculeer in de pers en onder fans. Het liefdesverdriet zou hem te veel zijn geworden. Rice was depressief en wanhopig, zo gingen de geruchten. In een verhaal in Hot Press zei hij dat hij zijn muzikale carrière meteen zou opgeven voor hernieuwd contact met Hannigan. Geconfronteerd met deze uitspraak: 'Zo'n uitspraak wordt totaal uit zijn verband gerukt. Ik heb Lisa daarna ook nog gebeld. We hebben gewoon weer contact.'

Inmiddels toert Rice zonder band, deels om nieuwe mislukkingen te voorkomen, zegt hij. Vorig jaar was hij voor het laatst in Nederland, op het Best Kept Secret Festival, waar hij als headliner stond geprogrammeerd. Een gewaagde keuze: alleen op het hoofdpodium, zonder nieuwe muziek. Het pakte goed uit. De twee albums van Rice waren hun houdbaarheidsdatum nog niet voorbij, bleek. Het strand bleef doodstil tijdens zijn bekendste nummers.

Maar toch: waar bleef het nieuwe album van Rice? Waarom duurde het zo lang? De fans lieten de hoop langzaam varen. En ook Warner, het label van Rice, geloofde er zo langzamerhand niet meer in. Sterker nog, Rice leek de moed zelf inmiddels ook te hebben opgegeven.

'In mijn eerste jaren als muzikant had ik een haat-liefdeverhouding met mijn eigen muziek. Langzaamaan was het vooral de haat die overbleef. Na het uit elkaar vallen van de band in 2006 ging ik door een diep dal. Vijf jaar lang kon ik mijn eigen muziek niet uitstaan en de druk om een nieuw album te maken groeide alleen maar.

'Ergens in 2011 kwam het omslagpunt. Ik besloot me geen zorgen te maken over nieuwe muziek. De nieuwe cd ging er niet meer komen, maakte ik mezelf wijs. Het is een bizarre paradox: vanaf het moment dat ik besloot het idee van een nieuwe plaat te vergeten, groeide mijn creativiteit. Ik kreeg met de dag meer zin om weer muziek op te nemen.'

Mentor

In die periode zocht Rice contact met de Amerikaanse producer Rick Rubin. Rubin de legende, verantwoordelijk voor de American Recordings van Johnny Cash en Red Hot Chili Peppers' Blood Sugar Sex Magik. En die recenter ook Adele's 21 en Yeezus van Kanye West produceerde. Rubin werd voor Rice niet alleen zijn muzikale steun en toeverlaat, hij werd ook een soort mentor. Samen met Rubin kroop Rice langzaam uit het dal waarin hij jarenlang had gezeten.

'Ik had tientallen liedjes geschreven. Sommige waren half af, andere bestonden slechts uit wat akkoorden en een idee. Het was Rubin die me gestructureerd naar deze liedjes liet kijken. We zijn gewoon begonnen. En toen hadden we er ineens eentje opgenomen. Hup, nu de volgende, zei Rubin dan. Naarmate ik met Rubin meer liedjes opnam en met hem sprak over mijn emoties, zakte de allesomvattende onzekerheid weg.'

Dat blijkt als Rice gevraagd wordt naar zijn verwachtingen voor My Favourite Faded Fantasy. Acht liedjes na acht jaar. Dat voert de druk flink op, zou je denken. Rice: 'Druk? Het interesseert me werkelijk niets meer wat mensen van mijn muziek vinden. Het is voor mij duidelijk geworden wat ik moet doen: gewoon muziek maken die ik leuk vind. Samen met mensen die ik liefheb.'

Knotjes

Verwacht overigens geen opgewekte gitaarliedjes op My Favourite Faded Fantasy. De toon is nog steeds zwaar en nog steeds lijken verlangen en liefdesverdriet de belangrijkste onderwerpen. Lijken, want Rice zelf ziet het anders. 'In de meeste liedjes zing ik in een metaforische spiegel. De oude Damien is ook een soort ex, die mij jarenlang het leven zuur heeft gemaakt.'

Dat Rice echt is veranderd, blijkt 's avonds tijdens een concert in de Sundlauginstudio, een voormalig zwembad, een half uurtje buiten Reykjavik, dat door de leden van Sigur Rós is omgebouwd tot studio. Rice raakte bevriend met de IJslandse band en nam een groot deel van de instrumenten voor My Favourite Faded Fantasy op in die studio.

Voor de deur rookt Rice samen met zijn IJslandse vrienden een shagje. De tengere Ier valt wat uit de toon tussen de bonkige mannen met baarden en knotjes. Ze hebben allemaal wel iets te maken gehad met My Favorite Faded Fantasy, vertellen ze. De een speelde de trombone, de ander een baspartij. Verschillende nummers werden deels bij een van de jongens thuis opgenomen.

Damien Rice trad de afgelopen jaren sporadisch op. In 2007 stond hij in 013 in Tilburg.Beeld ANP

Contrast

Binnen verzamelt de hippe Reykjavikse jeugd zich rond het tapijt waar Rice in een spotlicht aan zijn akoestische set begint. Hij staat uitvoerig stil bij zijn IJslandse periode en neemt ruim de tijd om iedereen te bedanken. Een groter contrast met de introverte Rice van tien jaar geleden is haast niet denkbaar. Deed hij toen alsof het publiek niet bestond, nu lijkt hij meer plezier te hebben tussen de nummers door dan tijdens het spelen.

Als hij het eerste akkoord aanslaat van The Blower's Daughter en 'And so it is...' zingt, houdt hij ineens stil. 'Ik nam mezelf toen wel heel serieus, hè', grapt Rice. 'Can't take my eyes off you?!', dat was gewoon een leugen.'

Het 'familiegevoel' waarmee Rice zijn IJslandse vrienden beschrijft, bereikt zijn hoogtepunt als tijdens het laatste liedje ineens zo'n twintig man zich bij hem voegen. Op trombone, trom of contrabas, de rest als machtig achtergrondkoor. Bij het laatste akkoord valt men elkaar in de armen. Zo'n warm bad dat het bijna klef wordt, maar Rice komt ermee weg.

Hij wil graag nog wat zeggen tegen de fans die acht jaar in onzekerheid hebben gezeten. Hij is niet van plan weer zo lang te doen over een nieuw album: 'De studio voor nieuwe opnamen is al geboekt.'

Damien Rice speelt maandagavond in Carré, Amsterdam (uitverkocht). Zijn nieuwe cd, My Favourite Faded Fantasy verschijnt aanstaande vrijdag.

5 MINUTEN

Ondanks zijn lange muzikale pauze bleef Damien Rice mateloos populair. Vijf minuten, meer tijd was niet nodig voordat het concert dat Damien Rice vanavond in Carré, Amsterdam geeft, was uitverkocht. Ook bezochten meer dan een miljoen mensen de officiële Facebookpagina van Rice op de dag dat zijn nieuwe album My Favourite Faded Fantasy werd aangekondigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden