DAME ZONDER GÊNE

Dat ze eens de vrouw was van Miles, was lang de enige herinnering aan Betty Davis. Dat kan nu veranderen....

Er bestaat een groep artiesten die hun mythische status grotendeels ontlenen aan de verhalen die over hen worden verteld en aan de mensen met wie ze zich hebben omringd. Het groepje betreurenswaardigen die door de canon zijn vergeten omdat ze maar binnen een korte periode relevant zijn geweest. Maar in de jaren zeventig wees alles erop dat Betty Davis voorbestemd was voor een grootse toekomst.

De funkzangeres schreef de liedjes voor wat het eerste album van The Commodores moest worden en was dikke maatjes met Jimi Hendrix. Eric Clapton wilde een plaat voor haar produceren (Ze wees beleefd af want: ‘Hij houdt van een klassieke vorm van blues, terwijl ik meer van de avant-garde ben.’) En oh ja, Miles Davis gaf haar haar achternaam. De ‘femme fatale van de funk’ die door het leven stapte met hotpants, zilveren laarzen en een ontembare afro, trouwde in 1968 de jazzman in pak, twintig jaar ouder dan zij. Na een jaar scheidden ze. Davis in zijn autobiografie: ‘Ze was te wild en jong voor mij.’

Het feit dat ze getrouwd was met Davis en dat ze begin jaren zeventig een paar voortreffelijke funkalbums had gemaakt, waren de belangrijkste feiten die over Davis bekend waren. Voor de rest sijpelde er alleen wat Betty naar buiten als er nieuwe funkverzamelalbums met oud materiaal op de markt werden gebracht.

Tot voor kort. Want de twee eerste albums van Davis, Betty Davis (1973) en They Say I’m Different (1974) zijn heruitgebracht in een fraaie re-issue. Beide tellen extra nummers én een liefdevol verzorgd boekje waarin met foto’s en tekst uitgebreid wordt ingegaan op het fenomeen. En dan is er natuurlijk nog de muziek.

Twee cd’s compromisloze rauwe zwarte funkrock, waarin de dirty diva op niet mis te verstane wijze uiting gaf aan wat haar bezighield. Enkele songtitels: If I’m In Luck I Might Get Picked Up, Your Man My Man, Game Is My Middle Name en He Was A Big Freak met de onsterfelijke regel ‘I used to beat him with a turquoise chain’. Mochten er nog twijfels zijn over Davis goede bedoelingen, dan worden die helemaal weggenomen door een voordracht die vanuit een wellustig grommende onderbuik wordt voort geperst. Davis is een madame sans gêne die weet wat voor behandeling haar met lichaamssappen doordrenkte nummers nodig hebben. Naast een obligate Tina Turner-vergelijking hier en daar werden de vocale overeenkomsten toch meestal in het rijk der katachtigen gezocht.

De onderwerpkeuze voor haar nummers – haar broer typeerde haar als de Mae West van de muziekindustrie – en de eigenzinnigheid waarmee Davis haar carrière najoeg, waren tekenen van onafhankelijkheid die toentertijd het voorrecht was van haar mannelijke collega’s.

Davis schreef haar nummers zelf, waarbij ze alle partijen voorzong aan haar muzikanten. Voor haar eerste album wist ze de ritmetandem van Sly Stones band (drummer Greg Errico en bassist Larry Graham) te strikken, de blazerssectie van The Tower of Power en als achtergrondkoor The Pointer Sisters en latere discodiva Sylvester. Op haar eerste album na produceerde Davis haar latere vier albums zelf.

Zoveel masculiene daadkracht van een voormalig model was wellicht te intimiderend voor de tijdsgeest, én het thuisfront. Miles, de man van, had een paar jaar voordat Davis eerste album uitkwam al een opnamesessies geregeld voor mevrouw Davis. Muzikanten als Wayne Shorter, John McLaughlin en Tony Williams begeleidden Betty op opnames die uiteindelijk nooit zijn uitgebracht. Volgens Betty in een recent radio-interview hield haar echtgenoot het album tegen, omdat hij bang was dat ze door het succes hem zou verlaten.

De derde emancipatiegolf was begin jaren zeventig al over Davis gespoeld. Lang voor Madonna combineerde ze al being sexy met being in control en was daarmee haar tijd ver vooruit. Radiostations wilden haar nummers niet draaien, en Davis’ uitzinnige live performance in Egyptische mode en lingerie – mannelijke bandleden mochten middels een scheut babyolie over hun ontblote torso meedelen in de erotische podiumpresentatie – werd niet gewaardeerd door het grote pers, publiek en religieuze groepringen. Herhaaldelijk werd er geprotesteerd bij concerten.

In het albumboekje van They Say... is een ongedateerd krantenknipsel opgenomen waarin de recensent een lans breekt voor Davis en haar vergelijkt met revolutionairen als Jimi Hendrix en Little Richard. Maar anders dan die voorbeelden, heeft Davis niet die impact op het grote publiek gehad. Indirect is haar invloed wel immens geweest.

Het was Betty Davis die Miles liet luisteren naar Jimi Hendrix en Sly Stone wat leidde tot de sleutelplaten In A Silent Way en Bitches Brew. De titel van de laatste zou zelfs direct verwijzen naar Betty.

Muzikanten van Carlos Santana en Herbie Hancock tot Ice Cube en Talib Kweli bewieroken haar vanwege haar eigenzinnige en persoonlijke benadering van funk. De oermoeder van de punkfunk, zo je wilt.

En Betty Davis zelf? Eind jaren zeventig verdween ze voorgoed van het toneel. Geruchten over een overdosis leken meer dan absurd, omdat: a) Davis zich alleen overgaf aan een overdaad aan rijstcrackers, en b) ze nog behoorlijk in leven was.

Muziekjournalist Oliver Wang benaderde en sprak haar uitgebreid over tal van zaken. Maar zo gauw haar vertrek uit de muziekindustrie ter sprake komt, maakt Betty’s legendarische uitbundigheid plaats voor discrete terughoudendheid.

Vraag: ‘Heeft u nog materiaal opgenomen na uw vijfde album?’

Antwoord: ‘Nee.’

Vraag: ‘Waarom niet?’

Antwoord: ‘Gewoon niet gedaan.’

Vraag: ‘Had u de belangstelling voor muziek maken verloren?’

Antwoord: ‘Ik heb er wel over gedacht, maar had gewoon geen interesse meer.’

Vraag: ‘Waarom heeft u de muziek vaarwel gezegd?’

Antwoord: ‘Ik heb het gewoon gedaan. Dat is alles.’

Vraag: ‘Heeft u het sindsdien nog gemist?’

Antwoord: ‘Nee.’

Vraag: ‘Wat heeft u gedaan toen u stopte met muziek maken?’

Antwoord: ‘Eigenlijk niets.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden